Deprem anında evde ilk ne yapmalı? AKUT temsilcisi Önder Turan'dan yatak başında olması gereken iki hayati eşya uyarısı

Camlar yani depremden sonra cam kırıkları muazzam problemlere yol açıyor, yaralanmalara yol açıyor. Mesela cam filmi uygulanması, panjur uygulaması, belirli perde sistemleri gibi ve tabii ki mümkünse, artık evlerimiz biraz küçük ama yapı izin verdiği ölçüde camın önüne oturma grubu, yatak, işte bebek çocuk yatağı gibi şeylerin konulmamaya çalışılacak bir mimari ve düzen evin içerisinde önemli. Bunları tabii genişletebiliriz.

"Aile bireylerinin birbirinden haberdar olması önemli eğer aileyi konuşuyorsak ya da tek bir kişi de olabilir. Yani bir şekilde haber vermemiz gereken, bir depremden sonra iletişime geçmemizin önemli olduğu, bizi merak edecek, bizim merak ettiğimiz insanlarla ortak hareket tarzları benimsemek. Şu anda olsa ne yaparım? Yani eşim okulda, iş yerinde, çocuklar okulda, işte ben iş yerindeyim vesaire. Böyle bir mesai günü için planım ne? Artı mesai saati dışında planım ne? Artı yapım içerisinde ailece yakalandığımızda hareket tarzımız ve planımız ne?"

Yine uyarılarımızda en çok değindiğimiz husus, biz, depremi yapının içerisinde geçirmemiz gerektiğini savunuyoruz ve bunu ısrarla tavsiye ediyoruz. Yani kaçmaya çalışmak, bir şekilde tabii şeyi zaten hiç konuşmayalım. Balkondan, pencereden atlamayı zaten kapsam dışında bıraktığımızı varsayıyorum. Ama genelde biz kayıpları ya da görülen zararları en fazla yapıların ortak alanlarında görüyoruz. Merdiven boşluğuna yönelen, merdivenlerden kaçmaya çalışan asansör hala çalışıyorsa eğer kullanmaya çalışma gibi. Bu arada zaten depremin momentinden dolayı da bunu yapmak çok da mümkün değil. Genelde biz şöyle beş altı adımda ulaşabileceğimiz güvenli noktalar ve birden fazla güvenli noktayı yapının içerisinde hazır etmenizi öneriyoruz.

Evde herhangi bir gün, herhangi bir anken, 'evet çocuklar şu anda deprem oluyor, hadi ne yapıyoruz?' demek inanın çok değerli. Çünkü bunu bir yapmak, iki yapmak, üç yapmak artık bunun aile içerisinde öğrenilmiş bir davranış haline gelmesini içselleştirmemizi sağlıyor. Ve bunun için tabii ebeveynlere ya da büyüklere, yetişkinlere büyük roller düşüyor. Çünkü siz yapmazsanız arkadan gelen kuşakların bunu yapmaya ikna etmek, hele bizler gibi depremi çok yaşamamış, tecrübe etmemiş ne mutlu ki daha genç jenerasyonların bunu anlaması, ciddiye almasını sağlamak da çok güçtür.

Evden hiç zarar görmeden çıkmak istiyorsunuz ama dev bir portmanto kapıyla aranızda bir engel. Elektrikler gittiği için karanlıktasınız. Belki tek başınasınız ve fizikî gücünüz o portmantoyu kaldırmaya yetmeyecek. İşte basit bir sabitleme sizi oradan güvenle tahliye olmaya kadar götürebiliyor. Biz bunun gibi elbette sayısız örnek gördük, görüyoruz. Biz mesela mutlaka yatağınızın başucunda bir çift terlik bulundurmayı öneriyoruz. Bu terlikler de özellikle son derece basit, plastik. Mümkünse hatta biraz da kalın tabanlı. Neden? Çünkü 99 Marmara Depremini yaşayan herkes, orada olan herkes şunu gördü: Yaz mevsimi, herkes yataklarında gece daha rahat yatıyor. Ayaklarımız çıplak, cam kırıkları evin her yerinde olduğu için depremden sonra can havliyle evi tahliye ederken o cam kırıklarının üzerinden çıplak ayaklarla geçtiği için aslında kişi hiç zarar görmemiş. Ama ayakları yani onu aslında depremde bir yerden bir yere götürecek uzuvları basit bir terlikle halledilebilecek yani elektrik gittiğinde şöyle el yordamıyla bir iki metrekare içerisinde ulaşıp bulabileceğiniz ve size günlerce güvenle yürümenize sebep olabilecek, faydası olabilecek bir şeyi biz öneriyoruz yatağımızın başucunda olsun. Şunu da ekleyelim. Cep telefonlarımız artık çok kabiliyetli. İçerisinde feneri var, belirli offline bile, çevrimdışı bile haberleşme yapabilen enstrümanlar, uygulamalar sunuyor. Hatta depremden sonra belki arama fonksiyonu uzun bir süre mümkün olamıyor ama SMS gibi işte internet servisleri gibi belirli mesaj servisleri çok hızlı ayağa kalkıyor. Biz bunu Maraş'ta da gördük. O nedenle telefonlarınızı mesela bir alışkanlığınızdır, yatmadan önce tamamen şarj ederim. Yatarken de yatağımın başucumdaki çekmecemin içerisine koyarım ki depremin momentiyle o karanlıkta onu aramak zorunda kalmayayım.

"SMS'in getirdiği avantajı kullanan güvendeyim uygulamaları var. AKUT'un da var böyle bir uygulaması. Bu tamamen ücretsiz, tamamen sosyal sorumluluk kapsamında sunduğumuz bir hizmet. Vatandaşlarımız hangi platformu kullanıyorlarsa cep telefonlarında buradan indirebilirler. İndirmesi de ücretsizdir, kullanması da ücretsizdir. Önemli noktası şudur, siz tek tuşla daha önceden belirlediğiniz bir telefon listesine, akrabalarınız, yakınlarınız, arkadaşlarınız olabilir, ben bu noktadayım ve güvendeyim mesajını verebiliyorsunuz. Ve bu konuştuğumuz bilgilerin pek çoğuna da oradan ücretsiz olarak ulaşabiliyorsunuz. AKUT'un Güvendeyim uygulaması olabilir, AFAD'ın uygulaması olabilir. Ama telefonlarımızda biz bir afet ülkesiyiz. Böyle bir uygulamanın olması çok önemli."

Yapıdaysak suyun yükseldiğini görüyorsak üst katlara gideceğiz. Yapabiliyorsak enerjiyi keseceğiz, gaz, su gibi tesisat unsurlarını kapatarak bunu yapmamız ayrıca çok önemli. Müdahaleye gelecek ekiplerin emniyeti ve çalışma kolaylığı açısından, tahliye kolaylığı açısından da çok çok önemli. Dediğim gibi selde hep yükselmek gerekli. Yapılardaysak da, şehirdeysek de, kırdaysak da yükselmek beklenir. Araçtaysak da aracın içerisinde kalmak, hani hafif bir yağışsa belki bir yere kadar tolere edilebilir ama su hareketleniyorsa aracın üzerinde olmak, her zaman aracın üzerine çıkmak, aracın dörtlerini yakmak, yardım istediğinizi uzaktan böyle bir hale getirmek hava kararıyorsa eğer aracın aydınlatmalarını aynı şekilde açmak ve görülebilir hale getirmek ve önerdiğimiz diğer hususlar. Son olarak şunu ekleyebilirim, sel suyu içerisinde her şey var. Her şeyin ifadesini kasıtlı kullanıyorum. Aklınıza gelecek bütün tehlikeler, bütün tehditler, yer yer bölgeye göre kimyasallar, bunlar insanın hayatı boyunca başına dert olabilecek pek çok sonuca yol açabilir. O nedenle sel suyu içerisinden, su baskını içerisinden geçmek en son, en son çare olmalı her zaman için.