Kalp krizinin yanlış bilinenlerini Prof. Dr. Karabulut açıkladı: Dilaltı hapı alınmalı mı? Öksürmek işe yarar mı?
Abone ol
Özel
Bugün 29 Eylül Dünya Kalp Günü. Kalp krizine dair doğru bilinen yanlışlar neler? Kalp krizi anında aspirin kullanımı doğru mu? Prof. Dr. Ahmet Karabulut kriz anına dair dilaltı hapı ve 'hızlı öksürün' gibi alışılagelmiş davranışların doğru yollarını ve uygulama biçimlerini anlattı.
Türkiye son dönemde art arda genç yaşta meydana gelen kalp krizi vakalarını konuştu. Son olarak komedyen Cem Yılmaz ağır bir kalp krizi geçirmesine rağmen erken müdahale ile kurtulurken, oyuncular Kanbolat Görkem Arslan ve Ramazan Tetik genç yaşlarına rağmen hayatlarını kaybetti.
Peki kalp krizi nasıl erken fark edilir? Günlük yorgunluk ve mide spazmından nasıl ayırt edilir? Sputnik Türkiye'ye konuşan Prof. Dr. Ahmet Karabulut kalp krizine dair doğru bilinen yanlışlarını tek tek açıkladı.
'Her yıl 20 milyon kişi kalp hastalıkların ölüyor'
Bütün dünyada en önde gelen ölüm sebebi kalp kaynaklı. Dünyada yaklaşık her yıl 20 milyon kişi kalp hastalıklarından kaybediliyor. Türkiye'de de yaklaşık 150 bin kişi ve en sık ölüm sebebi. Gerçekten kalp hastalıklarıyla ciddi bir mücadele gerekiyor ve bu mücadeleyle biz kalp hastalıkları riskini özellikle kalp krizi riskini ciddi anlamda düşürebiliyoruz. Ve bunun için de özellikle farkındalık çalışmaları oluşması için böyle farklı günler oluşturulmuş.
Kalp krizi genelde kendini nasıl gösterir? Kalp krizi nasıl anlaşılır?
Prof. Dr. Karabulut kalp krizini ayırt etmek için şu noktalara dikkat edilmesi gerektiğini ifade etti:
Genel olarak en sık ve klasik olarak göğüs ağrısıyla ortaya çıkar. Bu göğüs ağrısı genelde ani ortaya çıkar, baskı tarzındadır ve tam bir ağrı değil de böyle göğse bir şey oturmuş gibi, göğüste bir sıkışma hissi olur. Bu klasik kalp krizi bulgusudur ve genelde bu ağrıyla beraber nefes darlığı, soğuk terleme, huzursuzluk ve çarpıntı oluşur.
Bazı zamanlarda da kalp krizi kendini bu şekilde belli etmiyor. Özellikle kalbin sağ tarafının, sağ damarının tutan kalp krizlerinde daha çok böyle mide sıkıntıları gibi kendini gösterebiliyor.
Ani gelişen karın ağrısı, bulantı, kusma bunlar bir kalp krizi habercisi olabiliyor.
Ani gelişen vücutta bir yorgunluk hâli böyle. Kişi der ki 'birden üzerime yorgunluk geldi', 'yerimden hareket edemez oldum', 'çabuk tıkanmaya başladım': Bunlar da genelde ihmal edilen bulgular olabiliyor ve özellikle yaşlılarda bulgular daha böyle farklı olabiliyor.
Kiminde sırt ağrısı oluyor.
Kiminde hiç ağrı olmadan yorgunluk, çene ağrısı olabiliyor. Özellikle yaşlılarda ve kadınlarda şikayetler klasik şikayetlerin dışında farklı şikayetler olabiliyor.
Hangi sinyaller kalp krizi olabilir? Belirtiler neden karıştırılıyor?
Ama kişi daha önce herhangi bir kalp krizi geçirmemişse özellikle ani gelişen göğüste sıkıntı hissi, ani yorgunluk hissi, böyle çarpıntı, birden nefes alamama hissi, baş dönmesi, baygınlık hâli gibi şikayetler olduğunda acaba ben kalp krizi geçiriyorum diye mutlaka ve mutlaka dikkate almalı. Peki tabii şu var, tabii günümüzde kalp krizinin şikayetleri özellikle panik bozukluklarla çok karışıyor. Kişiler acaba kalp krizi geçiriyor muyum? Çünkü bir göğüs ağrısı kişi bunu acaba kriz geçiriyor muyum diye düşündüğünde panikle beraber bu sıkıntılar, nefes darlıkları vesaire şeyler hepsi olabiliyor.
Kalp krizi şüphesi olan birisi ne yapmalı?
1.
Kişi kalp krizi geçirdiğini düşünüyorsa ilk yapacağı iş eğer yakında bir sağlık kuruluşu varsa bir sağlık kuruluşuna hemen başvurmak, eğer yakınsa. Niye? Çünkü öteki türlü şöyle, ambulans çağırdığımızda ambulansın geleceği süre içerisinde tabii belli bir süre geçiyor yani. Bazı yerlerde her yer yakın olmayabiliyor, ambulans yeri tam bulamayabiliyor. Eğer çok yakında bildiğiniz bir sağlık kuruluşu varsa ambulansı beklemeden hemen sağlık kuruluşuna başvurmak mantıklı.2.
Eğer uzaktaysanız ya da baş dönmeniz var, gidemiyorsanız, yalnızsanız yapacağınız şey şu. Yapabiliyorsanız öncelikle bir tansiyonunuzu ölçmeniz lazım, nabzınızı ölçmeniz lazım. Eğer tansiyon ve nabız iyiyse panik yapmaya hiç gerek yok. Yapacağınız olay şu; ambulansı çağırıyoruz.3.
Evde varsa yarım tablet aspirin, 'yani aspirinin yarısını' kırıyorsunuz ve çiğniyorsunuz ve sonra ambulansın gelmesini bekliyorsunuz. 4.
Eğer herhangi bir baş dönmesi vesaire baygınlık bir durum gibi bir şey varsa evde yalnızsanız tabii gelen ambulansın içeri girmesi için dış kapıyı açık tutmanız ve kapıda beklemeniz sizin için iyi olacaktır ya da bir komşudan yardım istemeniz iyi olacaktır. 5.
Burada eğer ambulans beklerken de mutlaka ve mutlaka bir yakınınızı ya da bir tanıdığı komşunuzu çağırmanız sizin için faydalı olacaktır. Çünkü kişi tek başına kaldığında panik hâli daha fazla olabiliyor ve bizim kalp krizi evresinde panik istemediğimiz bir şey. Panikle beraber tansiyon dengesizliği, ritim dengesizlikleri oluşabiliyor ve ciddi ritim bozuklukları daha rahat oluşabiliyor. 6.
Nabzımızda eğer bir düşüş ya da tansiyon düşüklüğü varsa bazı kalp krizleri bu şekilde olabiliyor. Mutlaka ve mutlaka derin derin öksürüyoruz. Derin derin öksürdüğümüzde nabız birazcık kendini toparlayabiliyor. Bu manevra özellikle kalbin sağ tarafını, sağ damarı tutan kalp krizlerinde gerçekten bizi hayatta tutabiliyor.7.
Peki ambulans gelinceye kadar beklerken hani baktık tansiyonumuz birazcık düşük gibi böyle nabzımız da düşük gibi. Hani öksürdüm dedik ama bu tek başına yeterli olmadı. O zaman yapacağımız en önemli nokta şu: hemen yere uzanıyoruz, ayaklarımızı koltuğun üzerine doğru çıkarıyoruz ve ayaklarımızı koltuğun üzerine çıkarıp ayaklarımızı sıkıp bırakıyoruz. Bu tansiyonumuzu ayakta tutacaktır. Kalp krizi anında ne yapılmamalı? 'Dilaltı ve ambulans uyarısı'
Prof. Dr. Ahmet Karabulut kriz anına dair kritik bir uyarı da yaptı ve "Eğer kalp krizi geçirdiğimizi düşünüyorsak, mesela falanca kişinin dilaltı vardı, ben bu dilaltını alayım dememek lazım. Çünkü dilaltı kişide tansiyonu daha da fazla düşürebiliyor. O nedenle kişi kalp krizi geçirdiğini düşünüyorsa kan sulandırıcı aspirin dışında o anda bir şey almaması ve sağlık kuruluşuna gidinceye kadar ya da ambulans gelinceye kadar beklemesi faydalı olacaktır. O nedenle hani başkasının kalp ilacını biz kesinlikle almıyoruz. Peki ambulansın gelmesini bekledik. Burada kritik nokta şu. Ambulansı çok iyi tarif etmek lazım. Çünkü genelde sıkıntı oluyor. Ambulans çabuk geliyor ama adresi bulmakta zorluk çekebiliyor. Mutlaka ve mutlaka iyi tarif etmek lazım. Eğer binada asansör var mı yok mu? O da önemli. Çünkü onu da tarif etmek lazım. Hani yukarı nasıl çıkacak, seyyarı mı çıkmaları lazım yoksa aşağı nasıl kişinin ineceğini de çok iyi tarif etmesi lazım. Ondan sonra zaten ambulans geldikten sonra bundan sonrası kolay. Ambulans sizin hemen ilk değerlendirmenizde bakıyor. Bazı ambulanslarda EKG çekme oluyor ve acil bir durum var mıdır, yok mudur zaten size ambulans burada söylüyor." dedi.
Cem Yılmaz'ın kalp krizi geçirmesi ile gündeme geldi: Frank çizgisi kalp krizi belirtisi mi?
Cem Yılmaz'ın kalp krizinin ardından gündeme gelen bir başka konu ise Frank çizgisi. kulağındaki Frank çizgisi. Gerçekten Frank çizgisi kalp krizi belirtisi mi?
Aslında bu 1973 yılında tanımlanmış. Yani kalp hastalıklarının bulguları olarak. Özellikle iki taraflı kulak memesinde derin çizgisi olan kişilerde kalp hastalıkları daha sık gözleniyor. Yani herkeste olacak anlamına gelmiyor ama bir işaret aslında. Bu bir sebep olabilir kalbimizi kontrol altına almaktan. Sadece bu Frank çizgisi değil. Çok genç yaşta saçları beyazlayan kişilerde kalp hastalıklarının, kalp damar hastalığının daha sık olabileceği söyleniyor. Bu nedenle hani dikkate almakta fayda var ama birebir neden sonuç ilişkisi aslında yok.
Bazı kalp krizleri neden daha ağır seyrediyor?
Bazıları ayakta geçiriyor, farkına varmıyor. Mesela hasta geliyor diyoruz ki senin damarın tıkanmış, ayakta kalp krizi geçirmişsin. Tabii herkesin ağrı eşiği farklı. Bir de şu var, bazı kişilerde damarda yavaş yavaş tıkanmalar oluyor. Mesela yavaş yavaş damar yüzde 80, 90, 95 darla geliyor ve yüzde yüz olduğunda bunu çok hissetmiyor. Ama tamamıyla açık olan bir damar birden tıkandığında gerçekten bu ciddi bir kalp krizi olarak, şiddetli bir kalp krizi olarak kendini gösteriyor ve kişi hastaneye götürüyor ve ciddi bir hayati risk oluşturuyor.
Dul bırakan damar nedir?
Halk arasında dul bırakan damar olarak söylediğimiz LAD, yani left anterior descending'in kısaltması, LAD arteri ya da sol ön inen arter. Bu kalbin sol tarafındaki damar. Kalbin aslında üç tane ana damarı var. İşte bu LAD denilen damar, sirkumfleks ya da sağ damar. Bu LAD en büyüğü ve nerede bakarsanız bakın kalbin neredeyse yarısını besliyor. Bu nedenle bu LAD damarından kalp krizi geçiren kişilerde eğer zamanında tedavi edilmediğinde maalesef ölüm riski daha fazla ve kişi tedavisiz bir şekilde hayatta kaldığında da kalp yetersizliği hastası oluyor. O nedenle LAD damarını tutan, yani dul bırakan damarı tutan damardaki hastalığa zamanında müdahale etmek çok ama çok önemli. Diğer bir nokta da şu var. Özellikle şeker hastalığı olanlarda, kontrolsüz şekeri olanlarda kalp krizi birazcık daha böyle şiddetli seyrediyor. O açıdan şeker hastalarının çok dikkat etmesi lazım. Diğer bir nokta da şu var. İlerlemiş şeker hastalığı olan kişilerde bazen kritik göğüs ağrıları olmayabiliyor. Kişi bu kalp krizi kendini ani yorgunluk, nefes darlığı, tansiyon düşüklüğü olarak gösterebiliyor. O açıdan şeker hastalarının düzenli kalp kontrolü çok ama çok önemli.
Kalp ile ilgili hiçbir sıkıntısı olmayanalr: Ne zaman kontrole gitmeli?
Öncelikle genetiğimize bakıyoruz. Genetik olarak ailede bir kalp hastalığı var mı yok mu? Özellikle 50 yaş altında bir kalp hastalığı varsa anne, baba ve kardeşlerde bizim 30'lu yaşlardan itibaren mutlaka kalbimize bir baktırmamız lazım. Ne şekilde baktırıyoruz bu? Doktor muayenesi, EKG çekiliyor, kan değerlerine bakılıyor. İşte kardiyo dediğimiz yeni çıkan yapay zeka destekli EKG'lerimiz var, ekomuz var, sanal anjiyodamız var. Burada da hekim hangisini uygun görüyorsa bunu yapmak lazım. Ama bakıldığında özellikle ailesel yatkınlığı olanlarda mutlaka ve mutlaka erken yaşlarda bakmak lazım. Hiçbir şikayeti olmayan, ailesel yatkınlığı olmayan kişilerde mutlaka 40 yaşından itibaren kalp damar sağlığı açısından tarama gerekiyor. Tabii şu var, özellikle ailesel yatkınlığı olan kişilerde çocuklarda bile bir kolesterol taraması yapılması öneriliyor 10 yaşlardan itibaren. Bu nedenle genetik miras çok ama çok önemli mutlaka. Peki biz kalbimizi korumak istiyoruz. Gerçekten sağlıklı yaşadığımızda biz kalp hastalıkları riskini yüzde 80'e varan oranda bakın azaltabiliyoruz.
Kalp krizinden korunmak için günlük hayata dair 3 kritik adım
En önemli üç adım. Yani en önemli üç adım ne derseniz, ben şunu derim: birincisi hareket, ikincisi kilo ile mücadele, üçüncüsü de stresle mücadele. Hareket çok ama çok önemli. Çünkü hareket bütün vücudun oksijen kullanma kapasitesini arttıran, vücudumuzu dinç tutan, metabolizmamızı ayakta tutan ve sadece kalp hastalığı değil tansiyon, şeker, kanser ve bir sürü ruhsal hastalıktan tutun bir sürü ortopedik hastalığa kadar bizi ayakta tutan bir aktivite. Bu nedenle düzenli hareket çok ama çok önemli.
1.
Hareketten kastımız nedir? Tempolu yürüyüş olabilir, bisiklet olabilir, yüzme olabilir, bahçe işleri olabilir, halk oyunlarına katılım olabilir. Yani bir şekilde bizim günlük bir 30-40 dakika, tercihen bir saate kadar hareket etmemiz lazım. Düzenli yürüyüşlerle beraber bir 20 dakika da müsaitlik egzersizi, küçük ağırlıklarla çalışmak ya da bakıldığında vücut ağırlığıyla çalışmak da kaslarımızı ve metabolizmamızı ayakta tutacaktır. Bu nedenle hareket bizim için çok ama çok kıymetli. 2.
İkinci sıraya kilo. Gerçekten kilo birçok hastalığın tetkik konumunda. Kalp hastalıklarından tutun 13 tane kansere kadar bir sürü ortopedik hastalığa kadar. Gerçekten kilo ile mücadele çok önemli. Çünkü biz kilolu bir ülkeyiz. Özellikle hanımlarımız Avrupa'da birinci sırada. Erkeklerimiz hızla üst seviyeye doğru gidiyor. Mutlaka ve mutlaka kilomuza bakıyoruz. Vücut kitle endeksimize bakıyoruz. Sadece bu yetmiyor, bel çevremize bakıyoruz. Belimizde yağlanma var mı yok mu? Bel çevresi özellikle erkeklerde 102, kadınlarda 88 santimin üzerinde ise mutlaka ve mutlaka kalp hastalıkları açısından bir tarama yapılması lazım. 3.
Üçüncüsü stres. Evet, çünkü stres, yoğun stres kalp krizinin tetikleyicisi konumunda ve şu anda bakıldığında geçim stresi, iş stresi, ailesel stres bakıldığında çok büyük stresler var ve bu stres ne yapıyor? Uykumuzu bozuyor, bizim yapımızı bozuyor, ruh halimizi bozuyor ve gerçekten kalp krizine ciddi anlamda sebep olabiliyor. Bu nedenle stresle mücadele çok önemli. Peki bunu ne yapacağız? Kendimize soracağız. Benim stres yüküm nasıl? Hafif mi, orta mı, yoğun mu? Bakın hep şunu söylerim; hafif stres motive eder, orta ve ağır streste kişiyi geriye götürür. O nedenle kişide orta ve ağır derecede bir stres faktörü varsa bu stresi azaltmak için bir şekilde destek almak lazım. 4.
Peki stres dedik, beslenmenin hiçbir önemi yok mu? Beslenmeyi burada dördüncü sıraya koyduk. Gerçekten Akdeniz tipi beslenme bizim için çok önemli. Akdeniz tipi beslenmede özellikle hazır gıda, işlenmiş gıdalardan, fırınlanmış gıdalardan, trans yağ içeren gıdalardan uzak kalmak lazım. Özellikle trans yağ içeren gıdalar ve işlenmiş et ürünleri çok önemli. Bunlardan uzak kalıyoruz. Bir de özellikle paketlenmiş gıdalar. Nanoteknolojiyle yapılmış, şöyle içeriğine baktığımızda içeriğinde yok yok olan gıdalar. Mümkün oldukça basit bir şekilde beslenmeye gayret göstermemiz lazım ve yağ olarak tercih edeceğimiz yağ zeytinyağı olmalı. Mutlaka günde 2 litrenin üzerinde su içmemiz lazım ve diğer bir noktada şu beyaz undan mutlaka ve mutlaka uzak kalmamız lazım.Halı saha kalp krizi riskini artırıyor mu?
Kalp krizi denilince şüphesiz akla gelen bir diğer husus da halı saha maçları. Türkiye sık sık halı saha maçında kalp krizi geçiren genç yaştaki erkeklerin de haberini okuyor.
Prof. Dr. Karabulut halı saha maçının kalp krizi açısından ne gibi riskler taşıyabileceğini detaylı şekilde anlattı.
Karabulut, "Halı sahaya genelde orta yaşlıdaki kişiler gidiyorlar. Hiçbir kondisyon olmadan direkt yüksek tempo egzersizi yapıyorlar. Bakın halı sahada bir depar attığınızda tansiyonunuz 190'lara vurabilir, nabzınız 190'lara vurabilir ve bir anda siz damarınızda bulunan bir plak çatlayıp kalp krizine yol açabilirsiniz, ritim bozukluğuna yol açabilirsiniz. Yani profesyonel sporcuların sporu bıraktığı dönemde biz halı sahaya başlıyoruz. Halı sahayı yapacak kişilerin mutlaka ve mutlaka kondisyonu iyi olması lazım ve daha önce spor yapmayan kişilerin, kondisyonu düşük olan kişilerin 30 yaşın üzerinde yine halı sahaya başlıyorsanız mutlaka bir kontrolden geçin ve ondan sonra halı sahaya başlayın. Gerçekten sıfırdan orta yaşlarda halı sahaya gitmek gerçekten hem ritim bozuklukları hem de kalp krizi açısından oldukça tehlikeli olarak görüyorum. Ve son olarak bahsetmiştim ama kalp krizi anında öksürmek kalp krizini önler mi diye. Bu da bir efsanedir. Kalp krizini önlemez. Bu sadece bir reflekstir. Özellikle sağadamarı tutan kalp krizlerinde nabız çok düşmüşse, tansiyon çok düşmüşse öksürmek nabzımızı ve tansiyonumuzu bir miktar yükseltecektir. Yani öksürme de şu şekilde olacaktır. gibi peş peşe öksürmek lazım. Yoksa kalp krizi geçiriyorsanız öksürmekle kalp krizini atlatamazsınız. Sadece nabız ve tansiyonunuzu birazcık yükseltebilirsiniz. Ama bu da bakıldığında önemli bir manevra olacaktır." dedi.
