https://anlatilaninotesi.com.tr/20260507/fizik-dunyasinda-40-yillik-bilmece-cozuldu-bilim-tarihinde-bir-milat-buyumenin-evrensel-kanunu-1105571980.html
Fizik dünyasında 40 yıllık bilmece çözüldü, bilim tarihinde bir milat: Büyümenin evrensel kanunu kanıtlandı
Fizik dünyasında 40 yıllık bilmece çözüldü, bilim tarihinde bir milat: Büyümenin evrensel kanunu kanıtlandı
Sputnik Türkiye
Würzburg Üniversitesi bilim insanları, kristallerden bakterilere kadar doğadaki pek çok yapının büyüme kurallarını açıklayan KPZ denklemini, iki boyutlu bir... 07.05.2026, Sputnik Türkiye
2026-05-07T16:38+0300
2026-05-07T16:38+0300
2026-05-07T16:38+0300
würzburg
köln
bilim
bilim insanı
bilim insanları
yılsonu2026
https://cdn.img.anlatilaninotesi.com.tr/img/07ea/04/0e/1105003915_0:0:1600:900_1920x0_80_0_0_1bb46d765527011fb1a770cd00deb93b.jpg
Fizik dünyası, 1986 yılından bu yana yüzeylerin nasıl büyüdüğünü açıklayan Kardar-Parisi-Zhang (KPZ) denkleminin doğruluğunu tartışıyordu. Kristal oluşumundan orman yangınlarının yayılmasına, bakteri popülasyonlarından makine öğrenimi algoritmalarına kadar birbirinden tamamen farklı sistemlerin aynı matematiksel kurallara göre büyüdüğü teorisi, bugüne kadar iki boyutta somut bir kanıta ihtiyaç duyuyordu. Würzburg-Dresden Cluster of Excellence ct.qmat araştırmacıları, karmaşık bir kuantum düzeneği kurarak bu evrensel kuralın iki boyutta da geçerli olduğunu nihayet ispatladı.Işık ve maddenin dansı: Polariton parçacıklarıDeneyi gerçekleştirmek için araştırmacılar, Galyum Arsenür (GaAs) bazlı bir yarı iletkeni mutlak sıfıra yakın bir sıcaklığa (−269,15°C) kadar soğuttu. Lazerle uyarılan bu sistemde, ışık (foton) ve maddenin (eksiton) hibrit bir formu olan polariton adlı parçacıklar oluşturuldu. Sadece birkaç pikosaniye (saniyenin trilyonda biri) hayatta kalabilen bu parçacıklar, "denge dışı" (non-equilibrium) sistemlerin incelenmesi için mükemmel bir laboratuvar ortamı sundu. Bilim insanları, bu parçacıkların büyüme hızını ve mekansal dağılımını ölçerek KPZ evrenselliği modeline tam uyum sağladığını gözlemledi.Atomik hassasiyetle gelen başarıBu devrim niteliğindeki keşfin arkasında, malzemenin atomik düzeyde kontrol edilebilmesi yatıyor. Moleküler ışın epitaksisi yöntemiyle malzemenin katmanları atom atom dizilerek ultra yüksek yansıtıcılığa sahip aynalar oluşturuldu. Bu aynalar arasına hapsedilen ışık, maddeyle etkileşime girerek büyümeyi ölçülebilir kıldı. Araştırmacılardan Siddhartha Dam, "Büyüme süreçleri doğrusal değildir ve rastgeledir; bu yüzden ölçülmeleri zordur. Biz, bu süreci uzay ve zaman içinde eş zamanlı olarak ölçebilen bir kuantum sistemi kontrol etmeyi başardık" dedi.Bilim tarihinde bir milatDaha önce 2022 yılında Paris'te yapılan deneyler, bu yasayı sadece tek boyutta kanıtlayabilmişti. Ancak gerçek hayattaki yüzeylerin çoğu iki boyutlu olduğu için, Würzburg ekibinin başarısı eksik olan halkayı tamamladı. Köln Üniversitesi'nden Profesör Sebastian Diehl'in 2015'te ortaya koyduğu teorik temel, bu deneyle pratik bir karşılık bulmuş oldu. Bu buluş, sadece temel fizikte değil, karmaşık biyolojik sistemlerin ve yeni nesil malzeme bilimi teknolojilerinin gelişiminde de kritik bir rol oynayacak.
https://anlatilaninotesi.com.tr/20260507/alaska-ren-geyiklerini-korumak-icin-ayi-oldurme-programi-baslatti-1105565550.html
würzburg
Sputnik Türkiye
feedback.tr@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
2026
Sputnik Türkiye
feedback.tr@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
SON HABERLER
tr_TR
Sputnik Türkiye
feedback.tr@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Sputnik Türkiye
feedback.tr@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
würzburg, köln, bilim, bilim insanı, bilim insanları, yılsonu2026
würzburg, köln, bilim, bilim insanı, bilim insanları, yılsonu2026
Fizik dünyasında 40 yıllık bilmece çözüldü, bilim tarihinde bir milat: Büyümenin evrensel kanunu kanıtlandı
Würzburg Üniversitesi bilim insanları, kristallerden bakterilere kadar doğadaki pek çok yapının büyüme kurallarını açıklayan KPZ denklemini, iki boyutlu bir kuantum sisteminde ilk kez deneysel olarak kanıtladı. 40 yıldır gizemini koruyan bu evrensel büyüme yasası, ışık ve maddenin birleşimiyle oluşan polariton parçacıkları sayesinde doğrulandı.
Fizik dünyası, 1986 yılından bu yana yüzeylerin nasıl büyüdüğünü açıklayan Kardar-Parisi-Zhang (KPZ) denkleminin doğruluğunu tartışıyordu. Kristal oluşumundan orman yangınlarının yayılmasına, bakteri popülasyonlarından makine öğrenimi algoritmalarına kadar birbirinden tamamen farklı sistemlerin aynı matematiksel kurallara göre büyüdüğü teorisi, bugüne kadar iki boyutta somut bir kanıta ihtiyaç duyuyordu. Würzburg-Dresden Cluster of Excellence ct.qmat araştırmacıları, karmaşık bir kuantum düzeneği kurarak bu evrensel kuralın iki boyutta da geçerli olduğunu nihayet ispatladı.
Işık ve maddenin dansı: Polariton parçacıkları
Deneyi gerçekleştirmek için araştırmacılar, Galyum Arsenür (GaAs) bazlı bir yarı iletkeni mutlak sıfıra yakın bir sıcaklığa (−269,15°C) kadar soğuttu. Lazerle uyarılan bu sistemde, ışık (foton) ve maddenin (eksiton) hibrit bir formu olan polariton adlı parçacıklar oluşturuldu. Sadece birkaç pikosaniye (saniyenin trilyonda biri) hayatta kalabilen bu parçacıklar, "denge dışı" (non-equilibrium) sistemlerin incelenmesi için mükemmel bir laboratuvar ortamı sundu. Bilim insanları, bu parçacıkların büyüme hızını ve mekansal dağılımını ölçerek KPZ evrenselliği modeline tam uyum sağladığını gözlemledi.
Atomik hassasiyetle gelen başarı
Bu devrim niteliğindeki keşfin arkasında, malzemenin atomik düzeyde kontrol edilebilmesi yatıyor. Moleküler ışın epitaksisi yöntemiyle malzemenin katmanları atom atom dizilerek ultra yüksek yansıtıcılığa sahip aynalar oluşturuldu. Bu aynalar arasına hapsedilen ışık, maddeyle etkileşime girerek büyümeyi ölçülebilir kıldı. Araştırmacılardan Siddhartha Dam, "Büyüme süreçleri doğrusal değildir ve rastgeledir; bu yüzden ölçülmeleri zordur. Biz, bu süreci uzay ve zaman içinde eş zamanlı olarak ölçebilen bir kuantum sistemi kontrol etmeyi başardık" dedi.
Bilim tarihinde bir milat
Daha önce 2022 yılında Paris'te yapılan deneyler, bu yasayı sadece tek boyutta kanıtlayabilmişti. Ancak gerçek hayattaki yüzeylerin çoğu iki boyutlu olduğu için, Würzburg ekibinin başarısı eksik olan halkayı tamamladı. Köln Üniversitesi'nden Profesör Sebastian Diehl'in 2015'te ortaya koyduğu teorik temel, bu deneyle pratik bir karşılık bulmuş oldu. Bu buluş, sadece temel fizikte değil, karmaşık biyolojik sistemlerin ve yeni nesil malzeme bilimi teknolojilerinin gelişiminde de kritik bir rol oynayacak.
