Astronomlar, evrenin ilk dönemlerinde oluşmuş ve beklenenden çok daha hızlı büyüyen sıra dışı bir kara delik keşfetti. Waseda Üniversitesi ve Tohoku Üniversitesi öncülüğündeki uluslararası ekip, bu kara deliğin teorik sınırların yaklaşık 13 kat üzerinde madde tükettiğini belirledi.
Araştırmada, Subaru Teleskobu’ndan elde edilen veriler kullanılarak erken evrende yer alan yıldız benzeri bir nesne olan kuasar incelendi. Bilim insanları, bu kuasarın merkezindeki süper kütleli kara deliğin hem yoğun şekilde madde çektiğini hem de güçlü X-ışınları yayarak radyo jetleri oluşturduğunu tespit etti.
Uzmanlara göre bu durum, mevcut teorilerle çelişiyor. Çünkü bugüne kadar geliştirilen birçok modele göre, bu kadar hızlı büyüyen bir kara deliğin aynı anda güçlü ışınım ve jet üretmesi beklenmiyordu.
Teorik sınırı aştı
Kara deliklerin büyüme hızını sınırlayan “Eddington sınırı” adı verilen teorik bir limit bulunuyor. Bu sınır, kara deliğe düşen maddenin yaydığı enerjinin, yeni maddenin içeri girmesini engellemesi prensibine dayanıyor.
Ancak araştırma ekibi, inceledikleri kara deliğin bu sınırı yaklaşık 13 kat aştığını ortaya koydu. Bilim insanları, bunun “süper-Eddington büyüme” olarak adlandırılan nadir bir süreç olabileceğini belirtiyor.
Araştırmacılara göre, bu kara delik büyük olasılıkla kısa süreli ve dengesiz bir büyüme evresinde gözlemlendi. Ani gaz akışıyla beslenen sistem, geçici olarak aşırı hızlanmış olabilir.
Bu süreçte hem X-ışınları üreten sıcak plazma bölgesinin hem de güçlü jetlerin aktif kalması, bilim dünyası için önemli bir sürpriz olarak değerlendirdi. King’s College London’dan uzmanların da dikkat çektiği üzere, bu keşif kara deliklerin evrenin ilk dönemlerinde nasıl bu kadar hızlı büyüdüğünü anlamada kritik bir adım olabilir.
Galaksilerin evrimi hakkında bilgi verebilir
Araştırmada tespit edilen güçlü jetlerin, çevresindeki gazı etkileyerek yıldız oluşumunu da şekillendirebileceği belirtiliyor. Bu durum, kara delikler ile galaksilerin birlikte nasıl evrimleştiğini anlamak açısından büyük önem taşımakta.
Çalışmanın başyazarı Sakiko Obuchi, “Bu keşif, süper kütleli kara deliklerin kısa sürede nasıl oluştuğunu anlamamıza yardımcı olabilir. Benzer örnekleri tespit etmek için araştırmalarımız sürecek” dedi.
Araştırma, 21 Ocak 2026 tarihinde Astrophysical Journal dergisinde yayımlandı.