- Sputnik Türkiye, 1920
YAŞAM
Türkiye ve dünyadan ilgi çekici yaşam haberleri, toplumsal olaylar, güncel araştırmalar, fotoğraf ve video galerileri.

Gökbilimciler ilk kez bir gezegenin kayboluşunu gözlemledi

© Bu fotoğraf yapay zeka ile oluşturulmuşturÖtegezegenden tekrarlayan radyo sinyalleri geliyor: 'Gezegen, Dünya’dan yaklaşık 63 ışık yılı uzaklıkta'
Ötegezegenden tekrarlayan radyo sinyalleri geliyor: 'Gezegen, Dünya’dan yaklaşık 63 ışık yılı uzaklıkta' - Sputnik Türkiye, 1920, 16.11.2026
Abone ol
Gökbilimciler, Dünya'dan yaklaşık 1100 ışık yılı uzaklıktaki dev bir gezegenin yedi yıllık gözlemler sırasında görünmez hale geldiğini keşfetti. Mart 2026'da yıldızının önünden geçmeyi bırakan TOI-2535b'nin kayboluşunun ardında, henüz doğrudan gözlemlenemeyen başka bir gezegenin kütle çekimi bulunuyor.
NASA'nın TESS uzay teleskobuyla yürütülen yedi yıllık gözlemler, gökbilim tarihinde daha önce doğrudan kaydedilmemiş bir olayı ortaya çıkardı. TOI-2535b adı verilen ve Jüpiter büyüklüğünde olan bir ötegezegen, yıldızının önünden yaptığı geçişlerde giderek daha az görünür hale geldi ve Mart 2026'da teleskopların geçiş gözlemlerinden tamamen kayboldu.
Kaliforniya Üniversitesi Los Angeles Kampüsü (UCLA) öncülüğündeki uluslararası araştırma ekibi, gezegenin yok olmadığını, yörüngesinin başka bir gök cisminin kütle çekimi nedeniyle değiştiğini belirledi. Bulgular, 9 Kasım'da The Astrophysical Journal Letters dergisinde yayımlandı.
Araştırmacılar, gezegenin kaybolmasının ardında henüz doğrudan gözlemlenemeyen, en az Satürn kütlesinde ikinci bir gezegen bulunduğunu düşünüyor. İki gezegen arasındaki güçlü kütle çekimi etkileşimi, yörüngelerini eğerek Dünya'dan gözlemlenebilen geçişlerin sona ermesine neden oluyor.

1100 ışık yılı uzaklıktaki dev gezegen nasıl kayboldu?

TOI-2535b, Güneş'ten biraz daha küçük ve yaklaşık 9,7 milyar yaşında olduğu hesaplanan TOI-2535 adlı yıldızın çevresinde dönüyor. Gezegen, gökbilimde sıcak Jüpiter olarak adlandırılan gaz devleri sınıfında yer alıyor.
Jüpiter'e yakın kütleye sahip olmasına rağmen yıldızına son derece yakın bir yörüngede hareket ediyor. Dünya'nın Güneş çevresindeki bir turu 365 gün sürerken TOI-2535b, yıldızının etrafındaki bir turunu yalnızca 8,25 günde tamamlıyor.
Gezegen ilk kez 2019 yılında NASA'nın Geçiş Yapan Ötegezegen Araştırma Uydusu (TESS) tarafından gözlemlendi. Ancak sonraki yıllarda bilim insanları alışılmadık bir değişiklik fark etti: Gezegenin yıldızının önünden geçişleri giderek kısalıyor, yıldız ışığında oluşturduğu azalma zayıflıyordu.

Gezegenin kayboluşu yedi yıl boyunca izlendi

Gökbilimciler, ötegezegenleri keşfetmek için sıklıkla geçiş yöntemi adı verilen bir teknik kullanıyor. Bir gezegen, Dünya'dan bakıldığında yıldızının önünden geçtiğinde yıldız ışığının küçük bir bölümünü engelliyor. Teleskoplar bu parlaklık azalmasını ölçerek gezegenin varlığını belirleyebiliyor.
Ancak TOI-2535b'nin geçişleri alışılmış düzende gerçekleşmedi. Araştırmacılar, gezegenin yıldızının orta bölümünden geçen görünür hareketinin her yıl biraz daha kenara kaydığını belirledi.
Başlangıçta yıldızın önünden belirgin şekilde geçen gezegen, zamanla yıldız diskinin yalnızca kenarını sıyırmaya başladı. Mart 2026'ya gelindiğinde ise Dünya'dan bakıldığında yıldızının önünden geçmediği anlaşıldı.
Bu gelişme, tek bir yıldızın çevresinde dönen, varlığı doğrulanmış bir gezegenin geçişlerinin gözlem süresince tamamen ortadan kaybolduğunun ilk kez kaydedilmesi anlamına geliyor.

Gizemli ikinci gezegen yörüngeyi değiştiriyor

Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri, TOI-2535b'nin henüz doğrudan gözlemlenemeyen büyük bir komşusu bulunduğuna ilişkin güçlü kanıtlar oldu.
Bilim insanları, gezegenin yıldızının önünden geçiş zamanlarının beklenen takvimden altı saate kadar erken veya geç gerçekleştiğini belirledi. Bu sapmalar, gezegenin başka bir gök cisminin kütle çekiminden etkilendiğine işaret ediyor.
Yapılan hesaplamalar, gizli gezegenin Satürn kadar veya daha büyük kütleye sahip olabileceğini gösterdi. İki gezegenin yörünge düzlemleri arasında en az 5 derecelik eğim bulunduğu değerlendiriliyor.
Bu eğim küçük görünse de gezegenlerin birbirlerine uyguladığı kütle çekimi, yörüngelerin zaman içinde yön değiştirmesine neden oluyor. Yörünge presesyonu olarak bilinen bu hareket, gezegenlerin Dünya'dan bakıldığında yıldızlarının önünden geçip geçmemesini belirliyor.

Güneş Sistemi'nde benzer bir durum var mı?

Araştırmanın başyazarlarından UCLA astrofizikçisi Samuel Yee, gezegenlerin birbirleriyle etkileşime girerek yörüngelerini değiştirmesinin bilinen bir olay olduğunu, ancak TOI-2535 sistemindeki değişimin olağanüstü hızlı gerçekleştiğini belirtti.
Güneş Sistemi'ndeki büyük gezegenler genel olarak birbirine yakın yörünge düzlemlerinde hareket ediyor. Bunun nedeni, gezegenlerin başlangıçta aynı gaz ve toz diskinden oluşması.
TOI-2535 sisteminde ise iki büyük gezegen arasındaki etkileşim, yörüngelerin belirgin biçimde eğilmesine yol açıyor. Bu da normalde uzun zaman ölçeklerinde gerçekleşen bazı yörünge değişikliklerinin insan ömrü içinde gözlemlenebilmesini sağlıyor.
Araştırmanın ikinci yazarı Erik Petigura, benzer bir geometrik durumun Dünya'daki tutulmaları da açıkladığını belirtti. Ay'ın Dünya çevresindeki yörüngesi, Dünya'nın Güneş çevresindeki yörüngesiyle tam olarak aynı düzlemde bulunmadığından her ay Güneş veya Ay tutulması gerçekleşmiyor.

Kaybolan gezegen ne zaman yeniden görünecek?

Gökbilimcilerin hesaplamalarına göre TOI-2535b'nin yıldızının önünden geçişleri yaklaşık 30 ila 50 yıl sonra yeniden gözlemlenebilecek.
Gezegen bu süre boyunca varlığını sürdürecek ancak Dünya'dan bakıldığında yıldızının önünden geçmediği için geçiş yöntemiyle tespit edilemeyecek.
Araştırmacılar, henüz doğrudan gözlemlenemeyen ikinci gezegenin ise daha erken bir tarihte yıldızının önünden geçmeye başlayabileceğini düşünüyor. Böyle bir gelişme, iki gezegenin büyüklüklerinin, kütlelerinin ve yörüngelerinin daha hassas biçimde belirlenmesini sağlayabilir.

Bir milyon yıllık simülasyon şaşırtıcı sonuç verdi

Araştırma ekibi, iki gezegenin uzun vadede nasıl hareket ettiğini anlamak amacıyla bir milyon yıllık yörünge simülasyonu gerçekleştirdi.
Yaklaşık 50 milyon gezegen turunu kapsayan modelleme, sistemdeki güçlü kütle çekimi etkileşiminin mutlaka bir çarpışmaya veya gezegenlerden birinin sistem dışına savrulmasına neden olmadığını gösterdi.
Bilim insanlarına göre gezegenler arasındaki yörünge rezonansı, sistemin uzun süre kararlı kalmasına yardımcı olabilir. Böylece gezegenler birbirlerinin yörüngelerini sürekli değiştirmelerine rağmen aynı yıldızın çevresindeki hareketlerini sürdürebiliyor.

Keşif, dev gezegenlerin oluşumuna ışık tutabilir

TOI-2535 sisteminin önemi yalnızca bir gezegenin gözden kaybolmasıyla sınırlı değil. Keşif, sıcak Jüpiterlerin nasıl oluştuğu sorusuna da yeni ipuçları sunuyor.
Mevcut teorilere göre Jüpiter benzeri gaz devlerinin yıldızlarına bu kadar yakın mesafelerde oluşması zor. Bu nedenle bilim insanları, söz konusu gezegenlerin başlangıçta daha uzak bölgelerde oluştuğunu ve zamanla yıldızlarına doğru göç ettiğini düşünüyor.
Samuel Yee ve çalışma arkadaşları, TOI-2535 çevresindeki iki dev gezegenin başlangıçta daha uzak bir bölgede oluşup gezegen öncesi gaz ve toz diski boyunca içeriye doğru hareket etmiş olabileceğini değerlendiriyor.
Ancak bu senaryonun yanıtlayamadığı önemli bir soru bulunuyor: Gezegenler aynı disk içerisinde oluştuysa yörüngeleri daha sonra nasıl bu kadar eğildi?
Araştırmacılar, bu sorunun yanıtının gezegen sistemlerinin oluşumu ve uzun vadeli evrimi hakkında yeni bilgiler sağlayabileceğini belirtiyor.

Uzayda kaç gezegen daha gözden kayboluyor?

TOI-2535b, bir gezegenin yok olmadan gözlemlerden kaybolabileceğini gösteren dikkat çekici bir örnek olarak astronomi literatürüne geçti.
Bilim insanları, daha önce bazı gezegenlerin yıldızlarının önünden geçmeye sonradan başladığını gözlemlemişti. Ancak TOI-2535b, geçişlerin giderek zayıflayarak tamamen ortadan kaybolmasının doğrudan izlendiği ilk doğrulanmış örnek oldu.
Bu keşif, gökbilimcilerin yalnızca yeni gezegenler bulmakla kalmayıp bilinen gezegenlerin zaman içinde değişen yörüngelerini de takip etmelerinin önemini ortaya koyuyor.
TOI-2535b'nin onlarca yıl sonra yeniden görünmesi beklenirken, gizli komşusunun daha erken gözlemlenmesi bilim insanlarının önündeki en önemli araştırma hedeflerinden biri olacak.
Rus amfibi uçağı Be-200ÇS. - Sputnik Türkiye, 1920, 16.11.2026
DÜNYA
ABD'de uçuş krizi üçüncü gününde: Binlerce sefer iptal
Haber akışı
0
Tartışmaya katılmak için
giriş yapın ya da kayıt olun
loader
Sohbetler
Заголовок открываемого материала