Sanayici Akyürek: ‘Üniversite mezunu 5 milyon genç işsiz, sanayi ise eleman bulamıyor’

“Her ile bir üniversite açma anlayışıyla gelinen noktada, 23 yaşına kadar okuyup üniversiteden mezun olan gençlerimize iş vermekte zorlanıyoruz. Çocuk altı yaşında okula başlıyor. Dört yıl ilkokul, dört yıl ortaokul, dört yıl lise derken 18 yaşına geliyor. Beş yıl da üniversite okuduğunda 23 yaşında mezun oluyor. Sonra bizden iş istediğinde soruyoruz: “Hangi işi biliyorsun? Kaynak yapabiliyor musun, boya yapabiliyor musun? Malzemeyi işleyebilir misin?” Çoğunun bu işlerde deneyimi olmadığını görüyoruz. Bir yanda iş arayan gençler var, öte yanda aradığı çalışanı bulamayan işletmeler.

Bu açığı yurt dışından işçi getirerek kapatmaya çalışıyoruz. Nepal, Hindistan ve Pakistan’dan fabrikalarımıza işçiler geliyor. Suriyeli ve Iraklı çalışanları da istihdam ediyoruz. Kendi gençlerimize iş veremezken işletmelerin personel ihtiyacını bu şekilde karşılamaya çalışıyoruz.

Bu, başlangıçta iş insanına düşük maliyetli bir çözüm gibi gelebilir. Ama ülke ekonomisine katkısının ne olduğu da tartışılmalı. Benim gözlemime göre, bu çalışanlar kazançlarının neredeyse yüzde 90’ını kendi ülkelerine gönderiyor. Burada ise yol, yemek ve barınma giderlerini biz karşılıyoruz.”

“İşletmelerde gri yakalıların çok önemli görevler üstlendiğinin altını çiziyoruz. Anadolu Organize Sanayi Bölgesi’nde iki yıllık bir meslek yüksekokulumuz var. Ben de okulun danışma kurulundayım. Okul yönetimiyle birlikte gri yakalı kavramını Türkiye’ye tanıtmaya başladık. Mavi yaka ile beyaz yaka arasında tamamlayıcı bir rol üstlenen, işletmelerin ihtiyaç duyduğu çalışanlardan söz ediyoruz. Şu anda bu niteliklere sahip eleman bulmakta zorlanıyoruz.

Eskiden ahilik sistemimiz vardı. Sizin gri yakalı dediğiniz, bizim çırak, kalfa ve usta dediğimiz insanlar üretimin çok önemli bir parçası. Ahilik sistemini bugünün koşullarına göre yeniden yapılandırıp üretimde ona yer açmalıyız. Bir genç, “Ben çırağım” diyebilmekten gurur duymalı. Sonra “Ben iyi bir kalfayım” demeli, ardından da usta olmalı.

Gençleri lisenin son iki yılında ilgi duydukları bir mesleğe yönlendirelim. İşin teorisini okulda, pratiğini işletmelerimizde öğrensinler. Her gencin beş yıl üniversite okuması gerekmiyor. Bir genç yedi yıl yanımızda çalışıp yetiştikten sonra karşımıza kendi dükkânını açabilir. “Senin yanında yetiştim. Bilgim de becerim de var, biraz da sermayem var” diyebilir. Açmasını da isteriz. Ahilik dediğimiz anlayış bu: İşini doğru ve ahlaklı yap, sonra kendi yoluna devam et.

En büyük sıkıntılarımızdan biri, ailelerin çocuklarını meslek liselerine ve mesleki eğitime yönlendirmemesi. Herkes “Benim oğlum da kızım da üniversite bitirsin” diyor. Bitiriyor ama iş bulamıyor. Sonra beni arayıp “Başkanım, benim çocuğa bir iş bulsan” diyorlar. Bulalım da ne biliyor, ne iş yapabilir? Biz gençlerin bir meslek edinmesini istiyoruz. Başarılı iş insanlarının hayat hikâyelerine baktığınızda, yüzde 90’ının meslek okullarından mezun olduğunu görürsünüz.”

“Türkiye’de para akışının dengesi bozuldu. Bunun başlıca nedenlerinden biri mevduat faizlerinin yüksekliği. Sizin de az önce söylediğiniz gibi, yıllık mevduat faizi yüzde 35 ile 40 arasında. Faiz gelirinden yüzde 17,5 vergi kesilse de bugün üretim yaparak bu getiriyi elde edemiyorsunuz. Bu yüzden mevduat, üretimden daha cazip hâle geliyor.

Bankadan kredi istediğimizde ise faiz yüzde 50-60’ı buluyor. Dosya masrafı, ekspertiz ücreti ve vergiler de buna ekleniyor. İşletmelerin bu maliyetle kredi kullanması çok zor. Bankalar da piyasadaki durumu bildiği için kredi vermeye istekli değil. Geri ödemede sıkıntı yaşamaktan çekiniyorlar. Herkes yoğurdu üfleyerek yiyor.”

“Serbest piyasa ekonomisinde kurun baskılanması bize zarar veriyor. Daha önce uygulanan kur korumalı mevduatta da bunu yaşadık. Mevduat sahibi hem faiz alıyor hem de kur artışına karşı korunuyordu. Buna karşılık döviz kurundaki yıllık artış yüzde 15-18 aralığında, enflasyonun çok altında kaldı. İhracatçı malını satıp dövizini getiriyor. Kur artışı en fazla yüzde 18 civarında kalırken piyasadaki maliyetleri yüzde 40-50 artıyor. Aradaki farkı cebimizden, yani sermayemizden karşılıyoruz. İhracatçı yaptığı işten para kazanamaz hâle geliyor.”

“Tahsilat sorunu da küçük ve orta ölçekli işletmeleri olumsuz etkiliyor. Biz büyük işletmelerin hem çözüm ortağıyız hem de alt yüklenicisiyiz. Kamu ödemelerini zamanında yaparsa, büyük şirketler de bizim alacağımızı zamanında öderse biz de bize mal ve hizmet sağlayan işletmelere ödeme yapabiliriz. Zincir bir yerden koptuğunda bütün piyasa etkileniyor. Şu anda yaşadığımız da bu.

Kestiğimiz faturalarda yüzde 20 KDV uyguluyoruz. Bize göre bu oran yüksek ve kayıt dışılığı teşvik ediyor. Talebimiz KDV’nin yüzde 10’a indirilmesi. Bu konuda iddialıyım: Oran düşerse daha fazla işlem kayıt altına girer, devletin vergi tahsilatı da artar.

Yüzde 25’lik kurumlar vergisi oranı da bize göre yüksek. 2027’de sanayici belgesi ve kapasite raporu bulunan üretici firmalar için bu oranın yüzde 12,5’e indirilmesini olumlu buluyoruz. Bu, doğru bir karar. Benzer bir adımı KDV’de ve diğer kalemlerde de bekliyoruz. Örneğin bir işçinin bordrosuna baktığınızda maliyet maaşla bitmiyor; SGK primi ve gelir vergisi gibi kalemler de buna ekleniyor.”