Cem Gürdeniz: Mavi Vatan’da barış, Türkiye’nin egemenlik haklarından vazgeçmesi pahasına sağlanamaz

“Öncelikle Great Sea Interconnector (GSI) krizinin çözüme kavuştuğunu düşünmüyorum. Aksine, Türkiye ile Yunanistan arasında Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanları uyuşmazlığının yeni ve dikkatle izlenmesi gereken bir aşamasına tanıklık ediyoruz. Karşılıklı NAVTEX yayımlanması, sorunun çözüldüğünü değil, tarafların hukuki ve siyasi pozisyonlarını koruduğunu ve sahadaki mücadelenin devam ettiğini göstermektedir. Burada esas alınması gereken husus, Türkiye'nin 18 Mart 2020 tarihinde Birleşmiş Milletlere bildirdiği kıta sahanlığı sınırlarıdır. Türkiye bu alanlardaki egemenlik haklarını Fransa'nın, Yunanistan'ın veya herhangi bir üçüncü devletin tanımasına bağlı olarak kazanmış değildir. Kıta sahanlığı üzerindeki egemenlik hakları, uluslararası hukukun yerleşik ilkeleri gereğince kıyı devletine kendiliğinden ve başlangıçtan itibaren, yani ipso facto ve ab initio aittir.”

“6 Kasım 2026 tarihinde Dışişleri Bakanlığımız, Fransız bayraklı ABEILLE MARENGO araştırma gemisinin Türkiye'nin kıta sahanlığında faaliyet gösterebilmesi için Türk makamlarının muvafakatini alması gerektiğini açıkça ilan etmiştir. 10 Kasım'da yayımlanan 1127/26 sayılı resmi duyuruda ise araştırmaların Türkiye'nin yetkili makamlarıyla koordinasyon ve muvafakat çerçevesinde yürütüleceği belirtilmiştir. Bu gelişme son derece önemlidir. Türkiye, kendi kıta sahanlığında araştırma faaliyetlerinin hangi şartlarda yürütülebileceğini belirleyen yetkili kıyı devleti olduğunu bir kez daha ortaya koymuştur. Fransız bayraklı geminin Türk makamlarının muvafakati çerçevesinde faaliyet göstermesi, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki hukuki tezlerini destekleyen ve diplomatik konumunu güçlendiren önemli bir devlet uygulamasıdır. Burada bir hususun altını özellikle çizmek isterim. Türkiye'nin kıta sahanlığı haklarının varlığı herhangi bir Fransız gemisinin izin almasına bağlı değildir. Ancak bu hakların üçüncü devletlerin faaliyetlerine uygulanması, Mavi Vatan mücadelesinde diplomatik ve hukuki bakımdan elimizi güçlendirir. Asıl konu Türkiye'nin ilan ettiği kıta sahanlığında egemenlik haklarını yalnızca diplomatik açıklamalarla değil, denizdeki fiilî uygulamalarıyla da korumasıdır. NAVTEX yayımlamak önemlidir ancak tek başına yeterli değildir. Deniz jeopolitiğinde belirleyici olan, ilan edilen hakların sahada ne ölçüde kullanılabildiğidir.”

“Karşımızda ekonomik, askeri, teknolojik ve diplomatik boyutları bulunan çok daha kapsamlı bir Fransız jeopolitiği vardır. Fransa bugün Yunanistan'ın en önemli savunma ortaklarından biridir. Yunanistan'a Rafale savaş uçakları ve Belharra sınıfı fırkateynler satmaktadır. Fransa'nın bölgedeki varlığı yalnızca Yunanistan ile askeri dayanışmaya değil, enerji, finans, savunma sanayisi ve stratejik altyapı yatırımlarına dayanmaktadır.“

“Ben Paris'in Ankara ile yürüttüğü diplomatik temasları bu geniş jeopolitik ve jeoekonomik çerçevede değerlendiriyorum. Fransa bir taraftan Yunanistan ve GKRY ile stratejik ilişkilerini sürdürürken diğer taraftan Türkiye'nin kıta sahanlığı üzerindeki egemenlik haklarını ve bu hakları koruma kararlılığını hesaba katmak zorundadır. Fransa'nın amacı, Yunanistan'ı karşısına almadan Türkiye ile yaşanabilecek bir krizi yönetmek ve büyük ekonomik çıkarlarının bulunduğu GSI projesini ilerletmek olabilir. Ancak kapalı kapılar ardında hangi diplomatik pazarlıkların yapıldığını bilmiyoruz. Bu nedenle değerlendirmemizi açık kaynaklardan hareketle yapmak zorundayız.”

“Burada asıl dikkat çekmek istediğim husus, Fransa'nın Türkiye ile Yunanistan arasındaki jeopolitik rekabetten aynı zamanda ekonomik kazanç sağlayan başlıca ülkelerden biri olmasıdır. Paris, Yunanistan'ın güvenlik endişelerini milyarlarca avroluk savunma sanayisi sözleşmelerine dönüştürürken Doğu Akdeniz'in enerji ve altyapı projelerinde de Fransız sermayesine alan açmaktadır. Başka bir ifadeyle Fransa, devlet gücünü, diplomasisini, teknolojisini ve sermayesini aynı jeopolitik hedef doğrultusunda kullanmaktadır.”

“Yunanistan'ın karşı NAVTEX yayımlaması beklenen bir gelişmeydi. Çünkü Atina'nın temel amacı, Girit başta olmak üzere adalara ana karalarla aynı ölçüde deniz yetki alanı yaratma kapasitesi atfeden yaklaşımını korumaktır. Türkiye'nin 10 Kasım tarihli duyurusunda araştırmaların Türk makamlarının muvafakatiyle yürütüleceğinin belirtilmesi, Yunanistan'ın Doğu Akdeniz'deki tezleri bakımından bir nevi diplomatik meydan okumadır.”

“ Ben Türkiye'nin Mavi Vatan'daki haklarından taviz vermeden, Yunanistan ile savaş tuzağına düşmeden, diplomasi ve caydırıcılığı birlikte kullanarak hareket etmesi gerektiğine inanıyorum. Ancak barış istemek, egemenlik haklarından vazgeçmek anlamına gelmez. Türkiye'nin denizdeki hakları pazarlık konusu yapılamaz”

“Denizaltı kablosu döşenmesi ile deniz bilimsel araştırma faaliyetlerini birbirinden ayırmak gerekir. Uluslararası deniz hukukunda bu iki faaliyet aynı hukuki rejime tabi değildir. Tarafı olmadığımız ancak teamülü hukuk enstrümanı olarak kullandığımız 1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'nin 79. maddesi, kıta sahanlığında denizaltı kablolarının döşenmesine ilişkin önemli hükümler içermektedir. Kıyı devleti, genel olarak başka devletlerin kıta sahanlığında kablo döşemesini keyfi biçimde engelleyemez. Bununla birlikte kıta sahanlığındaki sismik ve diğer çalışmalar üzerinden dip tabiatının araştırılması ve doğal kaynakların araştırılması ile işletilmesine ilişkin belirli düzenleme yetkileri saklıdır. Türkiye bu sözleşmeye taraf değildir. Ancak denizaltı kablolarına ilişkin uluslararası hukuk kuralları değerlendirilirken sözleşmenin ilgili hükümleri ve teamül hukuku birlikte dikkate alınmalıdır. Burada kritik mesele, kablo döşeme faaliyeti adı altında hangi araştırmaların yapıldığıdır.”

“Bu kapsamda Türkiye'nin kıta sahanlığında yürütülecek faaliyetler, Türk devletinin egemenlik haklarını yok sayan bir oldu-bittiye dönüştürülemez. GSI yalnızca ticari bir enerji bağlantısı olarak görülemez. Bu proje aynı zamanda Doğu Akdeniz'de deniz tabanının kullanımını, enerji altyapısını ve bölgesel jeopolitik ilişkileri etkileyen stratejik bir girişimdir. Türkiye'nin ilan ettiği kıta sahanlığı sınırları içerisinde egemenlik haklarını etkileyen her türlü faaliyet, Türk makamlarının yetkileri dikkate alınmadan yürütülemez. Bu nedenle Türkiye'nin hukuki ve diplomatik tutumunu denizde de görünür kılması gerekir.”

“Türkiye ise Ege ve Doğu Akdeniz'deki kıta sahanlığı sınırlandırmalarında coğrafyanın üstünlüğünü, Anadolu'nun uzun kıyı cephesini, kıyıların karşılıklı konumunu ve hakkaniyet ilkelerini esas almaktadır. Uluslararası deniz hukukunda bir adanın kıta sahanlığı veya münhasır ekonomik bölge (MEB) oluşturma hakkına sahip olması ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasında ne ölçüde etki doğuracağı birbirinden farklı hukuki meselelerdir. Bir adanın deniz yetki alanı oluşturabilmesi, sınırlandırmada ana kara ile mutlaka eşit etkiye sahip olacağı anlamına gelmez. Nitekim uluslararası yargı kararlarında, ilgili coğrafi koşullara ve hakkaniyete uygun sonuç elde etme gereğine bağlı olarak adalara tam, sınırlı veya sıfır sınırlandırma etkisi tanınmıştır.”

“Ben iki ülkenin büyük güçlerin jeopolitik hesapları uğruna bir savaş tuzağına düşmesini istemem. Türkiye'nin çıkarı da Yunanistan'ın çıkarı da barış ve istikrardadır. Ancak barış, Türkiye'nin meşru deniz yetki alanı haklarından vazgeçmesi pahasına sağlanamaz. Türkiye Mavi Vatan'da kendisine ait olmayan hiçbir şeyi istememektedir. Uluslararası hukuktan kaynaklanan, devredilemez egemenlik haklarını korumaktadır. Ve korumaya devam edecektir.”