Uzmanından 'köygöçüren mantarı' uyarısı: ‘Bizim köylü yiyordu’ diye bilmediğiniz mantarı tüketmeyin
Abone ol
Sonbahar aylarında hem mantar sayısı hem de mantar merakı artıyor ancak uzmanlar zehirli türler bakımından uyardı. Öğr. Gör. Dr. Ergün Bacak mantar toplayıcılarını uyardı ve "Bir tanesi son derece lezzetli bir mantar, diğeri son derece ölümcül bir mantar. Bu köygöçüren mantarı, Amanita phalloides." ifadelerini kullandı.
Sonbaharın gelmesi ile mantar toplama mesaisi de başladı. Ancak mantar toplama ve tüketme için bitkiler hakkında bilgi sahibi olmak gerekiyor. Zira mantarların çok lezzetli olanları da çok zehirli olanları da benzer görüntüye sahip olabiliyor.
Karşılarına Sezar mantarı çıkabiliyor
Mantar arayışının ön plana çıkan amaçlarından biri de doğada yetişen türlerin özelliklerini ve geçmişini öğrenmek olarak biliniyor.
Bilimsel adı "Amanita caesarea" olan, halk arasında "yumurta", "padişah", "imparator" veya "Sezar mantarı" olarak bilinen tür ise epey dikkati çekiyor. Adını Roma İmparatoru Sezar’dan aldığı bilinen mantar, Antik Roma'da değer verilen türler arasında yer alıyor. Sezar mantarının geçmişine ilişkin anlatılar, onun yalnızca lezzetiyle değil, imparatorluk sofralarıyla kurulan bağıyla da ilgi çektiğini gösteriyor.
Bilimsel adı "Amanita caesarea" olan, halk arasında "yumurta", "padişah", "imparator" veya "Sezar mantarı" olarak bilinen tür ise epey dikkati çekiyor. Adını Roma İmparatoru Sezar’dan aldığı bilinen mantar, Antik Roma'da değer verilen türler arasında yer alıyor. Sezar mantarının geçmişine ilişkin anlatılar, onun yalnızca lezzetiyle değil, imparatorluk sofralarıyla kurulan bağıyla da ilgi çektiğini gösteriyor.
Belgrad Ormanı’nın derinliklerinde mantar arayan doğaseverlerin karşısına çıkabilen bu tür, ormanın içinde saklanan doğal zenginliği de gözler önüne seriyor. Tezgahlarda görmeye alışık olmadıkları mantar türünü kendi yetiştiği ortamda bulmak, bu insanlar için hem heyecan verici bir keşif hem de yeni bilgiler edinme fırsatı sunuyor.
Görüntüsü yanıltıcı olabilir
Mantarların renkli ya da dikkati çekici görünmesi, yenilebilir olduklarını anlamak için yeterli olmuyor.
Birbirine benzeyen türler nedeniyle doğada mantar toplamak, dikkat ve uzmanlık gerektiriyor. Bu nedenle mantar türünün doğru belirlenmesi, doğada yapılan keşfin en önemli aşamalarından biri olarak öne çıkıyor.
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa (İÜC) Ormancılık Meslek Yüksekokulu Ormancılık Bölümü Avcılık ve Yaban Hayatı Programı Başkanı Öğr. Gör. Dr. Ergün Bacak'ın hafta sonları düzenlediği eğitimlere katılan doğaseverler, ormana girmeden önce mantarlarla ve arazi koşullarıyla ilgili bilgi alıyor.
Ardından belirlenen güzergahlarda mantar arayan grup, yürüyüşte karşılaştığı örnekleri topluyor.
Aramanın ardından başlangıç noktasında yeniden bir araya gelen katılımcıların sepetlerindeki mantarlar tek tek inceleniyor.
Aramanın ardından başlangıç noktasında yeniden bir araya gelen katılımcıların sepetlerindeki mantarlar tek tek inceleniyor.
'Mantar sevdası son yıllarda gitgide popüler hale geldi'
Bacak, sonbahar yağmurlarıyla birlikte insanların doğada vakit geçirmeye ve mantar toplamaya daha fazla ilgi gösterdiğini söyledi. Türkiye’de mantar tüketiminin yaygın olduğunu, farklı aromalara sahip mantarların lezzetleri nedeniyle tercih edildiğini ifade eden Bacak, şöyle konuştu:
"İnsanlar mantar toplamayı çok seviyor. Ülkemizde pek çok mantar tüketiliyor. Mantarlar çok lezzetliler, çok farklı aromalara sahipler ve tek başına da bir gıda olarak tüketilebiliyorlar. Fakat bilinçsiz bir şekilde zehirli mantarları da tüketebiliyorlar. Uzun vadede zehirleyen mantarları da tüketebiliyorlar ve bunlar insanların zehirlenmesine neden olabiliyor. Kısa vadede etkilerini haberlerde duyabiliyoruz. Birkaç gün içerisinde ölenleri haberlerde görebiliyoruz ama uzun vadede böbrek yetmezliğinden, karaciğer yetmezliğinden ölenleri duyamıyoruz. Çünkü onlar da mantardan zehirlendiklerini bilmiyorlar."
Bacak, eğitimlerle öncelikle insan sağlığını korumayı amaçladıklarını, bütün mantarları tür düzeyinde anlattıklarını dile getirdi.
Etkisi 6-12 saatte çıkar
Bacak, zehirli mantar türlerine ilişkin bilgi vererek, "Bir tanesi son derece lezzetli bir mantar, diğeri son derece ölümcül bir mantar. Bu köygöçüren mantarı, Amanita phalloides." ifadelerini kullandı.
Bu mantarda bulunan amatoksinlerin ciddi zehirlenmelere neden olabildiğinin altını çizen Bacak, bu belirtilerin gecikmeli ortaya çıkabildiğine işaret etti.
Bu mantarda bulunan amatoksinlerin ciddi zehirlenmelere neden olabildiğinin altını çizen Bacak, bu belirtilerin gecikmeli ortaya çıkabildiğine işaret etti.
Bacak, "İlk etkilerini genelde 6 ile 12 saat arasında gösteriyor. İlk etkilerini gösterdikten sonra maalesef karaciğere kadar gidebiliyor. Bu mantarın çok iyi tanınması lazım." uyarısında bulundu.
Mantarların renklerine bakılarak "yenilebilir" veya "zehirli" olduklarına karar verilemeyeceğini belirten Bacak, doğru tür tanımlamasının önemini vurguladı.
Bacak, bazen "Renkli mantarlar yenilmez." dendiğini aktararak, "Sezar mantarı çok daha renkli. O yüzden mantarları ayırt etmenin kolay bir yöntemi yok. Mantarları ayırt etmenin en iyi yöntemi, mantar uzmanı olan, akademik ve bilimsel olarak bu işleri yapan kişilerle mantar turlarına ve eğitimlerine katılmak. Son zamanlarda sosyal medyada mantar gibi mantarcı da bitti. Her taraf mantar eğitmeni oldu. Sosyal medya fenomenleri mantar eğitimi vermeye başladı. Bu da yakında toplu zehirlenmelere neden olabilecek bir risk barındırıyor." şeklinde konuştu.
"Bir mantardan yüzde 100 emin olmak lazım"
Mantarların birbirine benzemesi nedeniyle yalnızca görüntüye dayanarak tür belirlemenin riskli olduğunu vurgulayan Bacak, mantar toplamak isteyenlere öncelikle uzmanlardan arazi eğitimi almalarını önerdi.
Bacak, son üç günde zehirlenme belirtisi olan 2 kişinin mantarlarının gönderildiğini dile getirerek, şunları kaydetti:
"İkisi de entübe edilmiş hastalar. Bana gönderdikleri mantarlar zehirli ve hastanelik edecek mantarlar. Öldürücü mantarlar değil ama hastanelik edecek mantarlar. Mantar aslında bizim ülkemizde bir Rus ruleti gibi. Bir defa deniyor, iki defa deniyor. Biri bir zaman geliyor, bir şekilde hayatını kaybediyor. O yüzden bir mantardan yüzde 100 emin olman lazım. Dedenizden, babanızdan, amcanızdan, dayınızdan ‘Bizim köylü yiyordu.’ diye duyduğunuz için tüketirseniz çok büyük bir sıkıntı yaşayabilirsiniz. Köylü her zaman doğru mantarı yemeyebilir. Çoğunlukla doğru mantarı yiyor ama her zaman doğru mantarı yemiyor. O mantar pazarlarının sadece zabıta tarafından değil, ziraat mühendisleri, biyologlar, mantar uzmanları ve mikologlar tarafından denetleniyor olması lazım."
