Emekli Tümamiral Gürdeniz: Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki hakları üçüncü devletlerin anlaşmalarıyla ortadan kaldırılamaz

“Türkiye bu mutabakatla Doğu Akdeniz'de kendisini Antalya Körfezi'ne hapsetmeye yönelik deniz yetki alanı tasarımlarına karşı somut ve uluslararası hukuk temelinde savunulabilir bir sınırlandırma hattı ortaya koymuştur. Libya'nın doğusundaki Temsilciler Meclisi tarafından alınan onay kararı, bu tarihi hamlenin ikinci önemli aşaması olarak değerlendirilmelidir. Çünkü Yunanistan ve Avrupa Birliği'nin Türkiye–Libya mutabakatına yönelik temel siyasi itirazlarından biri, anlaşmanın yalnızca Trablus merkezli yönetim tarafından imzalandığı ve Libya'nın tamamının iradesini temsil etmediği iddiasıydı. Doğu Libya'daki Temsilciler Meclisi'nin onayı, bu argümanı ciddi ölçüde zayıflatmıştır.”

“Asıl önemli gelişme, Doğu Akdeniz'de Türkiye'yi dışlayan bölgesel denklemin Libya üzerinden yeniden şekillenmesidir. Yıllarca Türkiye karşıtı cephe içinde değerlendirilen Doğu Libya yönetiminin bu yönde hareket etmesi, Atina açısından önemli bir stratejik gerilemedir. Türkiye açısından bundan sonraki hedef yalnızca 2019 mutabakatını savunmak değil, Libya'nın bütünlüğünü ve egemenliğini gözeterek bu anlaşmayı uzun vadeli bir Doğu Akdeniz güvenlik ve işbirliği mimarisinin temellerinden biri haline getirmek olmalıdır. Türkiye Libya’nın denizcileşmesine ve denizcilik alanında kurumsallaşmasına destek olurken Yunan oldu bittilerine karşı Libya deniz çıkarlarının korunmasında yanında durmalıdır.”

“Yunanistan'ın itirazlarının merkezinde adaların deniz yetki alanı sınırlandırmasındaki etkisi bulunmaktadır. Atina, özellikle Girit, Kerpe, Kaşot ve Rodos gibi adaların geniş kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge alanları oluşturması gerektiğini savunmaktadır. Uluslararası deniz hukuku, adalara her durumda ana karalarla aynı sınırlandırma etkisinin verilmesini zorunlu kılmaz. Türkiye deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasında yalnızca adaların varlığının değil, kıyı uzunluklarının, coğrafi konumların, ana karaların karşılıklı projeksiyonlarının ve hakkaniyet ilkesinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini savunmakta, Ege Denizinde başlangıçtan itibaren adaların kıta sahanlığı üretmeyeceği tezini savunagelmektedir. Yunanistan'ın deniz yetki alanlarına ilişkin maksimalist yaklaşımı, Sevilla Haritası üzerinden Avrupa Birliği çevrelerinde uzun yıllardır dolaşıma sokulmuştur. Bu harita bağlayıcı bir uluslararası hukuk belgesi değildir. Buna rağmen Türkiye'nin deniz yetki alanlarını daraltan adeta Ege’yi Yunan gölü yaparken Akdeniz’de Türkiye’yi Antalya ve İskenderun Körfezlerine hapseden bir jeopolitik tasarımın sembolü haline gelmiştir. Dolayısıyla Yunan-Mısır 2020 anlaşmasının genişletilmesine yönelik yeni müzakereler, Türkiye–Libya mutabakatına karşı bir dengeleme hamlesi olarak okunabilir."

“Güney Kıbrıs’ın, Kıbrıs sorunu çözülmeden ve Türk tarafının iradesi dikkate alınmadan Avrupa Birliği'ne alınması, Doğu Akdeniz'deki anlaşmazlıkların AB kurumlarına taşınmasında belirleyici bir gelişme olmuştur. Artık Türkiye’nin karşısında sadece Yunan ve Kıbrıslı Rum yoktur. AB de vardır. Böylece Türkiye ile Yunanistan ve Güney Kıbrıs arasındaki deniz yetki alanları anlaşmazlığı, Avrupa Birliği'nin siyasi dayanışma mekanizmaları üzerinden daha geniş bir boyut kazanmıştır.”

"Yunanistan ve Mısır'ın kendi aralarında imzalayacakları bir sınırlandırma anlaşması, Türkiye'nin rızası olmadan Türkiye bakımından hak ve yükümlülük doğuramaz. Bu, uluslararası antlaşmalar hukukunun temel ilkelerinden biridir. Elbette aynı ilke Türkiye–Libya mutabakatı bakımından da geçerlidir. İki devlet kendi aralarında anlaşma yaparak üçüncü devletlerin mevcut haklarını ortadan kaldıramaz. Ancak haklı olmak tek başına yeterli değildir. Bu hakları donanma, diplomasi, hukuk, enerji politikaları ve deniz ekonomisiyle desteklemek zorundayız.”

“Türkiye–Libya mutabakatının Doğu Libya tarafından da onaylanması, Yunanistan ve Güney Kıbrıs'ın yıllardır savunduğu bölgesel deniz yetki alanı düzenini zorlamaktadır. Bu nedenle Atina ile Lefkoşa arasında ortak siyasi ve diplomatik hareket etme ihtiyacı artmaktadır”

“Güney Kıbrıs üç hedefi aynı anda gerçekleştirmeye çalışmaktadır. Birincisi, Türkiye–Libya mutabakatının uluslararası meşruiyetini tartışmalı tutmak; ikincisi, Avrupa Birliği'ni kendi deniz yetki alanı taleplerinin siyasi destekçisi haline getirmek; üçüncüsü ise Fransa, ABD ve İsrail başta olmak üzere dış askeri varlığı Doğu Akdeniz'de artırarak Türkiye karşısında destek sağlamaktır.”

“Bu stratejinin önemli bir zafiyeti bulunmaktadır. Kıbrıs Türklerini ve Türkiye'yi dışlayan bir deniz güvenliği ve enerji mimarisinin uzun vadede istikrarlı olması mümkün değildir. Doğu Akdeniz'de sürdürülebilir bir düzen kurulacaksa bölgenin gerçek coğrafyası, güç dengeleri ve bütün kıyıdaşların meşru hakları dikkate alınmalıdır.”

“Bu anlaşma, Fransa'nın Doğu Akdeniz'de kalıcı stratejik nüfuz oluşturma arayışının önemli bir parçasıdır. Fransa, Doğu Akdeniz'e dışarıdan gelen sıradan bir aktör değildir. Akdeniz'de tarihsel çıkarları bulunan, nükleer silahlara ve güçlü bir donanmaya sahip, Avrupa Birliği'nin askerî bakımdan en etkili devletlerinden biridir. Paris yönetimi, Doğu Akdeniz'deki varlığını yalnızca Yunanistan ve Güney Kıbrıs ile dayanışma amacıyla değil, kendi stratejik çıkarları doğrultusunda geliştirmektedir.”

“Türkiye açısından asıl dikkat çekici gelişme, Yunanistan, Güney Kıbrıs ve Fransa arasındaki askerî ilişkilerin giderek daha fazla bütünleşmesidir. Nitekim 16–22 Ekim 2026 tarihlerindeki EUNOMIA tatbikatına Yunanistan, Fransa, İtalya ve Güney Kıbrıs'ın katılması, bu iş birliğinin sahadaki örneklerinden biridir. Tatbikat alanlarının GSI projesinin planlanan güzergâhıyla örtüşmesi ayrıca dikkat çekicidir.”

“Tablonun en dikkat çekici unsurlarından biri Great Sea Interconnector, yani GSI projesidir. Görünüşte bu proje Girit, Kıbrıs ve ilerleyen aşamada İsrail arasında elektrik bağlantısı kurmayı amaçlayan bir enerji altyapısı yatırımıdır. Ancak ben GSI'yi yalnızca bir elektrik kablosu projesi olarak görmüyorum. Proje, Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanları rekabetinin, enerji jeopolitiğinin ve askerî güç gösterisinin kesiştiği önemli bir örnektir. Çünkü deniz tabanına döşenecek bir kablo için yapılacak araştırmaların nerede, hangi devletin yetkisi altında ve hangi hukuki usullerle yürütüleceği tartışması, doğrudan deniz yetki alanları uyuşmazlığına dönüşmüştür. 2024 yılında Kaşot ve Kerpe adalarının güneyinde yaşanan araştırma gemisi krizi bunun açık örneğidir. Türkiye, kendi kıta sahanlığı olarak bildirdiği alanlarda yürütülecek faaliyetlerin kendisiyle koordinasyon içinde gerçekleştirilmesini istemiştir. Yunanistan ise söz konusu araştırmalar için Türkiye'den izin alınması gerekmediğini savunmuştur.”

“Doğu Akdeniz'deki son diplomatik gelişmeler, Türkiye'nin karşısındaki siyasi cephenin yalnızca Yunanistan, Güney Kıbrıs ve Fransa ile sınırlı olmadığını da göstermektedir. 26 Ekim 2026'da Yunanistan, Güney Kıbrıs, Avrupa Birliği, Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn'in Türkiye–Libya mutabakatına karşı ortak açıklama yapması, bu mücadelenin çok taraflı niteliğini ortaya koymuştur. Bu gelişme aynı zamanda Mısır'la ilişkilerimizde dikkatli olmamız gerektiğini de göstermektedir. Türkiye–Mısır yakınlaşması önemli olmakla birlikte Kahire'nin deniz yetki alanları konusunda Ankara'nın rakibi olduğu artık vakıadır. Türkiye bu mücadeleyi yalnızca donanmasıyla veya diplomatik protestolarla yürütemez. Deniz gücünü deniz ekonomisiyle, bilimsel araştırmayla, enerji politikasıyla ve hukukla bütünleştirmek zorundadır.”