ABD-İran savaşından bu yana 32 ülkede motorin fiyatları yüzde 50'den fazla zamlandı, depoyu doldurmak ne kadar arttı?
© Bu fotoğraf yapay zeka ile oluşturulmuştur
Abone ol
Özel
ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan savaş, petrol arzı üzerindeki baskıyı artırırken, birçok ülkede motorin fiyatları da sert şekilde yükseldi. Ülke ülke savaştan bu yana değişen petrol fiyatları şöyle. Ekonomi uzmanı İbrahim Ekinci ise "Petrol tedariki zorlaştıkça kıt kaynağa dönüşecek ve fiyatları yükselecektir" diyor.
Savaşın akaryakıt piyasalarındaki etkisi özellikle ABD ve Avrupa'da belirginleşirken, İngiltere'de motorin fiyatı 28 Eylül'de tüm zamanların en yüksek seviyesine çıktı.
İngiltere'de savaş öncesinde litresi 142.38 peni olan motorin, 28 Eylül itibarıyla 199.18 peniden satılmaya başladı. Böylece fiyat daha önce Haziran 2022'de görülen rekoru da aşarak tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı. Ülkenin yaklaşık 42 günlük dizel stoku kalmış olabileceği ve yakıtın karneyle satılabileceği belirtiliyor.
ABD'de de motorin fiyatları rekor seviyelere çıktı. 22 Eylül'de 47 eyalette rekor seviyeler görülürken, ulusal ortalama galon başına 6.52 dolara ulaştı.
Türkiye'de motorin yüzde 55.6 arttı
Türkiye'de ise savaş öncesinde yaklaşık 60 lira olan motorinin litre fiyatı, 28 Eylül itibarıyla yaklaşık 94 liraya çıktı. Böylece motorin fiyatındaki artış yaklaşık yüzde 56 olarak hesaplandı. 1 Ekim (yarın) itibarıyla yeni bir zam gelmesi gündemde.
İran savaşı sonrası dünyadaki ülkelerde dizel/motorin fiyatlarında değişim ve son motorin fiyatları
© Sputnik
Ülke ülke dizel fiyatlarında artış
GlobalPetrolPrices'ın 21 Eylül tarihli güncellemesinde yer alan verilere göre, savaşın başlamasından bu yana motorin fiyatlarının yüzde 50'den fazla arttı.
| Ülke | Oran | Litre Fiyatı |
|---|---|---|
| Lübnan | yüzde 104.3 | 1.4 dolar/litre |
| Nijerya | yüzde 100.5 | 1.4 dolar/litre |
| Endonezya | yüzde 86.9 | 1.4 dolar/litre |
| Panama | yüzde 83.9 | 1.5 dolar/litre |
| Bolivya | yüzde 83.2 | 1.6 dolar/litre |
| Guatemala | yüzde 81.0 | 1.7 dolar/litre |
| Moldova | yüzde 77.9 | 2.1 dolar/litre |
| Malezya | yüzde 76.3 | 1.3 dolar/litre |
| Porto Riko | yüzde 72.0 | 1.5 dolar/litre |
| ABD | yüzde 71.5 | 1.7 dolar/litre |
| BAE | yüzde 70.6 | 1.2 dolar/litre |
| Honduras | yüzde 69.4 | 1.5 dolar/litre |
| Myanmar | yüzde 68.4 | 1.3 dolar/litre |
| Filipinler | yüzde 67.3 | 1.5 dolar/litre |
| Peru | yüzde 66.7 | 2.0 dolar/litre |
| Kanada | yüzde 64.8 | 1.9 dolar/litre |
| Laos | yüzde 64.2 | 1.4 dolar/litre |
| Lesotho | yüzde 64.2 | 1.9 dolar/litre |
| Capa Verde | yüzde 63.0 | 1.8 dolar/litre |
| Kamboçya | yüzde 62.7 | 1.5 dolar/litre |
| Vietnam | yüzde 61.6 | 1.2 dolar/litre |
| Aruba | yüzde 60.7 | 1.7 dolar/litre |
| Türkiye | yüzde 59.7 | 2.0 dolar/litre |
| Gürcistan | yüzde 58.1 | 1.8 dolar/litre |
| Sierra Leone | yüzde 57.9 | 2.3 dolar/litre |
| Bosna Hersek | yüzde 57.5 | 2.2 dolar/litre |
| Jamaika | yüzde 56.8 | 1.9 dolar/litre |
| Ukrayna | yüzde 55.6 | 2.2 dolar/litre |
| Avustralya | yüzde 55.1 | 1.8 dolar/litre |
| Bulgaristan | yüzde 54.5 | 2.2 dolar/litre |
| Ruanda | yüzde 54.1 | 2.0 dolar/litre |
| Güney Afrika | yüzde 53.9 | 2.0 dolar/litre |
| Kuzey Makedonya | yüzde 53.7 | 1.9 dolar/litre |
| Pakistan | yüzde 52.0 | 1.5 dolar/litre |
| Ermenistan | yüzde 51.1 | 1.9 dolar/litre |
| Norveç | yüzde 49.9 | 3.0 dolar/litre |
| Curaçao | yüzde 49.0 | 1.3 dolar/litre |
| Sri Lanka | yüzde 48.0 | 1.5 dolar/litre |
| Çek Cumhuriyeti | yüzde 46.9 | 2.3 dolar/litre |
| Fiji | yüzde 46.8 | 1.4 dolar/litre |
| Karadağ | yüzde 46.6 | 2.2 dolar/litre |
| Polonya | yüzde 46.6 | 2.3 dolar/litre |
| Yeni Zelanda | yüzde 46.2 | 1.6 dolar/litre |
| Fas | yüzde 45.6 | 1.6 dolar/litre |
| Mozambik | yüzde 45.5 | 1.8 dolar/litre |
| Belçika | yüzde 45.2 | 2.8 dolar/litre |
| Avusturya | yüzde 44.8 | 2.6 dolar/litre |
| Fransa | yüzde 44.5 | 2.7 dolar/litre |
| Lüksemburg | yüzde 44.3 | 2.4 dolar/litre |
| Yunanistan | yüzde 43.7 | 2.5 dolar/litre |
| Lihtenştayn | yüzde 43.6 | 3.1 dolar/litre |
| Tanzanya | yüzde 43.5 | 1.5 dolar/litre |
| Singapur | yüzde 43.4 | 2.8 dolar/litre |
| Mayotte | yüzde 42.9 | 2.3 dolar/litre |
| Namibya | yüzde 41.9 | 1.7 dolar/litre |
| Guyana | yüzde 41.7 | 1.1 dolar/litre |
| Letonya | yüzde 41.2 | 2.5 dolar/litre |
| Nepal | yüzde 40.8 | 1.3 dolar/litre |
| Kıbrıs | yüzde 40.5 | 2.3 dolar/litre |
| Almanya | yüzde 40.4 | 2.8 dolar/litre |
| Danimarka | yüzde 40.3 | 3.1 dolar/litre |
| El Salvador | yüzde 39.7 | 1.3 dolar/litre |
| Şili | yüzde 38.6 | 1.4 dolar/litre |
| Birleşik Krallık | yüzde 38.2 | 2.6 dolar/litre |
| Portekiz | yüzde 38.1 | 2.5 dolar/litre |
| Andorra | yüzde 38.0 | 2.0 dolar/litre |
| Grenada | yüzde 37.5 | 1.4 dolar/litre |
| İzlanda | yüzde 37.3 | 2.5 dolar/litre |
| Slovenya | yüzde 37.3 | 2.3 dolar/litre |
| İtalya | yüzde 36.9 | 2.7 dolar/litre |
| Zimbabve | yüzde 36.8 | 2.1 dolar/litre |
| Gana | yüzde 36.7 | 1.5 dolar/litre |
| İspanya | yüzde 35.9 | 2.2 dolar/litre |
| Hollanda | yüzde 35.7 | 2.8 dolar/litre |
| Bangladeş | yüzde 35.0 | 1.1 dolar/litre |
| Tayland | yüzde 35.0 | 1.2 dolar/litre |
| Litvanya | yüzde 34.6 | 2.5 dolar/litre |
| İsviçre | yüzde 34.6 | 2.9 dolar/litre |
| Kosta Rika | yüzde 34.1 | 1.5 dolar/litre |
| Paraguay | yüzde 32.6 | 1.4 dolar/litre |
| Ürdün | yüzde 31.8 | 1.2 dolar/litre |
| Romanya | yüzde 31.8 | 2.4 dolar/litre |
| İsveç | yüzde 31.5 | 2.3 dolar/litre |
| Hong Kong | yüzde 31.3 | 4.9 dolar/litre |
| Slovakya | yüzde 31.2 | 2.2 dolar/litre |
| Kenya | yüzde 30.8 | 1.7 dolar/litre |
| Finlandiya | yüzde 30.1 | 2.8 dolar/litre |
| Hırvatistan | yüzde 28.4 | 2.2 dolar/litre |
| Arjantin | yüzde 26.9 | 1.5 dolar/litre |
| Estonya | yüzde 26.0 | 2.1 dolar/litre |
| Cayman Adaları | yüzde 25.0 | 1.7 dolar/litre |
| Macaristan | yüzde 21.9 | 2.2 dolar/litre |
| Çin | yüzde 21.1 | 1.2 dolar/litre |
| Mauritius | yüzde 20.9 | 1.5 dolar/litre |
| Uruguay | yüzde 20.0 | 1.5 dolar/litre |
| Sırbistan | yüzde 19.2 | 2.3 dolar/litre |
| Dominik Cumhuriyeti | yüzde 19.1 | 1.2 dolar/litre |
| Malavi | yüzde 18.6 | 3.4 dolar/litre |
| Surinam | yüzde 18.0 | 1.4 dolar/litre |
| Wallis ve Futuna Adaları | yüzde 17.9 | 2.2 dolar/litre |
| Mısır | yüzde 17.1 | 0.4 dolar/litre |
| Ekvador | yüzde 16.7 | 0.8 dolar/litre |
| Güney Kore | yüzde 16.1 | 1.4 dolar/litre |
| İrlanda | yüzde 14.7 | 2.3 dolar/litre |
| Bahreyn | yüzde 14.5 | 0.6 dolar/litre |
| İsrail | yüzde 12.4 | 2.5 dolar/litre |
| Tayvan | yüzde 12.4 | 0.9 dolar/litre |
| Japonya | yüzde 11.4 | 1.0 dolar/litre |
| Burkina Faso | yüzde 11.1 | 1.3 dolar/litre |
| Brezilya | yüzde 10.3 | 1.3 dolar/litre |
| Zambiya | yüzde 9.6 | 1.4 dolar/litre |
| Hindistan | yüzde 8.4 | 1.0 dolar/litre |
| Katar | yüzde 7.9 | 0.6 dolar/litre |
| Saint Lucia | yüzde 7.8 | 1.4 dolar/litre |
| Fildişi Sahili | yüzde 7.4 | 1.3 dolar/litre |
| Rusya | yüzde 5.7 | 1.0 dolar/litre |
| Belarus | yüzde 4.2 | 0.9 dolar/litre |
| Benin | yüzde 4.2 | 1.3 dolar/litre |
| Kolombiya | yüzde 3.1 | 0.9 dolar/litre |
| Meksika | yüzde 2.7 | 1.6 dolar/litre |
| Cezayir | yüzde 0.0 | 0.2 dolar/litre |
| Kamerun | yüzde 0.0 | 1.4 dolar/litre |
| Kuveyt | yüzde 0.0 | 0.4 dolar/litre |
| Madagaskar | yüzde 0.0 | 1.1 dolar/litre |
| Malta | yüzde 0.0 | 1.4 dolar/litre |
| Nikaragua | yüzde 0.0 | 1.2 dolar/litre |
| Umman | yüzde 0.0 | 0.7 dolar/litre |
| Suudi Arabistan | yüzde 0.0 | 0.5 dolar/litre |
| Tunus | yüzde 0.0 | 0.7 dolar/litre |
| Barbados | yüzde -1.2 | 1.6 dolar/litre |
Verilere göre dünyada ortalama motorin fiyatı da litre başına 1.66 dolar seviyesinde bulunuyor. Kur, vergi ve sübvansiyon farklılıkları nedeniyle ülkelerin nihai pompa fiyatları arasında büyük farklar bulunuyor.
'Tedarik zorlaştıkça, kıt kaynağa dönüşecek'
Ekonomi uzmanı, gazeteci İbrahim Ekinci ise Sputnik Türkiye’ye yaptığı değerlendirmede, "Dizelin önemi ulaştırma ve sanayide ağırlıklı kullanımı" derken "Kıtlığı fiyatı üzerinden enflasyonu ve ekonomik büyümeyi doğrudan etkiliyor" değerlendirmesinde bulundu ve ekledi:
Dolayısıyla petrol krizi asıl olarak dizel üzerinden algılanıyor. Geçtiğimiz günlerde ABD de 90 günlük ihracat yasağı getirebileceğini açıkladı. ABD’de fiyatların yukarı gitmesine tüketici çok duyarlı. Trump, ihracat kısıtı ile iç piyasayı rahatlatmak istiyor. Seçim öncesi… İhracat yasağı gelirse fiyatı ABD’de inebilecek ama ABD’den dizel alan diğer ülkelerde etkisi tersine, yükselme yönünde olacak. Goldman Sachs Avrupa'daki dizel fiyatlarının yüzde 2 yükselebileceğini öngörmüştü.
Petrol tedariki zorlaştıkça kıt kaynağa dönüşecek ve haliyle fiyatları yükselecektir. Dolayısıyla yarın ne olabilir sorusunun cevabı bölgenin rahatlayıp rahatlamayacağına bağlı. Savaşlar biterse, boğazlar açılırsa fiyatları iner ama bu gidişle daha da artması mümkün.
Enerji krizi derinleşiyor
Motorin fiyatlarındaki yükseliş, yalnızca araç sahiplerinin akaryakıt maliyetlerini değil, taşımacılık, tarım, üretim ve perakende sektörlerini de doğrudan etkiliyor. İngiltere'de RAC, yüksek motorin fiyatlarının dizel araçlarla taşınan mal ve hizmetlerin maliyetine de yansıyacağı uyarısında bulunuyor.
Küresel piyasada petrol fiyatlarının yükselmesinde ise özellikle Hürmüz Boğazı üzerinden petrol ve gaz taşımacılığındaki aksamalar etkili oluyor. 28 Eylül'de Brent petrolü 100 doların üzerinde işlem görürken, ABD-İran çatışmasına ilişkin belirsizlik enerji piyasalarında baskıyı sürdürdü.
