'Suriye-İsrail arasındaki anlaşmazlıklardan biri Türkiye'nin Suriye'deki varlığı ve etkisi'
© REUTERS Caitlin Ochs
Abone ol
Özel
Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara, BM'de yaptığı konuşmada İsrail ile yürütülen görüşmelerde yüzde 90 uzlaşı sağlandığını ancak Tel Aviv’in geri adım attığını açıkladı. Gazeteci Musa Özuğurlu, Sputnik’e verdiği değerlendirmede Şara’nın konuşmasını ve Suriye-İsrail ilişkilerini ele aldı.
Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara, Birleşmiş Milletler(BM) Genel Kurulu’nun 81. oturumunda yaptığı konuşmada Suriye’nin egemenliği ve toprak bütünlüğü vurgusu yaparak, ülkedeki yabancı askeri varlıkların sona ermesi gerektiğini belirtti. İsrail ile yürütülen görüşmelere de değinen Şara, iki ülke arasında kalıcı barış için yapılan müzakerelerde yaklaşık yüzde 90 oranında uzlaşı sağlandığını ancak sürecin son aşamasında İsrail’in geri adım attığını söyledi. Suriye’ye göre çözülmesi gereken temel mesele, İsrail ordusunun Suriye topraklarındaki askeri varlığı.
Şara, İsrail güçlerinin 8 Aralık 2024 öncesindeki hatlara dönmesini ve 1974 tarihli Kuvvetlerin Ayrıştırılması Anlaşması’nın yeniden uygulanmasını istiyor. Bu talebin arka planında ise Esad sonrası İsrail’in güney Suriye’de oluşturduğu yeni askeri durum bulunuyor. İsrail, Golan Tepeleri’nin büyük bölümünü 1967’de ele geçirip 1981’de ilhak ederken, Esad sonrası 1974 anlaşması kapsamında oluşturulan tampon bölgeye girdi ve güney Suriye’de yeni askeri mevziler oluşturdu. Kuneytra çevresi, Hermon Dağı ve Dera’nın batısı ile güneybatısındaki bölgeler İsrail’in askeri faaliyetlerinin öne çıktığı alanlar arasında yer aldı.
İsrail bu durumu Esad sonrası Suriye’de oluşan yeni yapının sınır güvenliği açısından risk oluşturabileceğini savunurken, özellikle güney Suriye’de silahlı grupların faaliyet göstermemesini ve İsrail’e yönelik saldırıların engellenmesini istiyor. Yani Suriye açısından İsrail’in askeri varlığı çözülmesi gereken sorunken, İsrail açısından aynı varlık güvenliği sağlamanın araçlarından biri olarak görülüyor. İsrail, silahlı grupların ve İran’ın Suriye’de yeniden askeri nüfuz oluşturmasının önlenmesini güvenlik açısından önemli görürken, Şam da devlet otoritesini güçlendirmek ve ülke topraklarındaki silahlı yapıların kontrolünü sağlamak istiyor. Gazeteci Musa Özuğurlu ise anlaşma sürecindeki kritik noktalardan birinin Türkiye olduğunu söyleyerek Suriye-İsrail arasındaki ilişkilere değindi.
Şara, İsrail güçlerinin 8 Aralık 2024 öncesindeki hatlara dönmesini ve 1974 tarihli Kuvvetlerin Ayrıştırılması Anlaşması’nın yeniden uygulanmasını istiyor. Bu talebin arka planında ise Esad sonrası İsrail’in güney Suriye’de oluşturduğu yeni askeri durum bulunuyor. İsrail, Golan Tepeleri’nin büyük bölümünü 1967’de ele geçirip 1981’de ilhak ederken, Esad sonrası 1974 anlaşması kapsamında oluşturulan tampon bölgeye girdi ve güney Suriye’de yeni askeri mevziler oluşturdu. Kuneytra çevresi, Hermon Dağı ve Dera’nın batısı ile güneybatısındaki bölgeler İsrail’in askeri faaliyetlerinin öne çıktığı alanlar arasında yer aldı.
İsrail bu durumu Esad sonrası Suriye’de oluşan yeni yapının sınır güvenliği açısından risk oluşturabileceğini savunurken, özellikle güney Suriye’de silahlı grupların faaliyet göstermemesini ve İsrail’e yönelik saldırıların engellenmesini istiyor. Yani Suriye açısından İsrail’in askeri varlığı çözülmesi gereken sorunken, İsrail açısından aynı varlık güvenliği sağlamanın araçlarından biri olarak görülüyor. İsrail, silahlı grupların ve İran’ın Suriye’de yeniden askeri nüfuz oluşturmasının önlenmesini güvenlik açısından önemli görürken, Şam da devlet otoritesini güçlendirmek ve ülke topraklarındaki silahlı yapıların kontrolünü sağlamak istiyor. Gazeteci Musa Özuğurlu ise anlaşma sürecindeki kritik noktalardan birinin Türkiye olduğunu söyleyerek Suriye-İsrail arasındaki ilişkilere değindi.
‘Şara’nın önceliği İsrail’i karşısına almak değil’
Özuğurlu’ya göre İsrail’in Suriye’deki askeri varlığı, şu aşamada Şara hükümetinin birinci önceliği değil. Şara yönetiminin önceliğinin uluslararası alanda ve özellikle İsrail karşısında kendi konumunu sağlamlaştırmak olduğunu belirten Özuğurlu, ABD’nin Şara’yı destekleyen başlıca güçlerden biri olması nedeniyle Şam yönetiminin İsrail’e karşı yüksek sesle itiraz etmesinin kolay olmadığını söyledi:
“İsrail’in Suriye’deki varlığı şu anda Şara hükümetinin önceliği değil. Öncelik uluslararası anlamda ve İsrail özelinde kendi yerini sağlamlaştırması. Bu konulardaki muhatap İsrail olduğu ve Şara’yı destekleyen güç ABD olduğu için Şara İsrail’in kendi ülkesindeki topraklarında bulunmasına yüksek ses ile itiraz edemez. Karşı koyabilecek bir askeri gücü de yok zaten İsrail Esad sonrası Suriye’nin kara, hava ve deniz gücünü imha etmişti. Ancak söylemde yine de “İsrail işgalinden” bahsediliyor. Fakat bu gerçekte Şara’nın İsrail’e karşı ciddi bir duruş sergilemediği gerçeği ile çelişen bir durum yaratıyor.”
Anlaşmazlık noktalarından biri Hermon Dağı (Şeyh Dağı) ve Türkiye’nin Suriye’deki varlığı, etkisi. Hermon Dağı Şam da dahil olmak üzere Suriye’nin güney batı bölgelerine hakim bir nokta ve İsrail’in uzun yıllardır bu dağın bir noktasında gözlem kuleleri bulunuyor. Bir de Golan bölgesi var; İsrail bu bölgede BM kararlarına rağmen varlığını sürdürüyor ve Suriye ile zaman zaman olan görüşme arayışlarında Esad yönetiminin de ilk şartı İsrail’in Golan tepelerinden tamamen çekilmesiydi.
‘İsrail, Türkiye'yle değil kendisiyle mutabık bir Şam istiyor'
Özuğurlu, İsrail’in Suriye’deki varlığının Türkiye açısından da önemli bir konu olduğunu belirterek, Şara yönetiminin bu konuda Türkiye ile açık biçimde hareket etmesinin ise kolay olmadığını söyledi:
“Şara yönetimi açıkça Türkiye ile birlikte hareket edemiyor. İhtilaf noktalarından birinin zaten Türkiye’nin Suriye’deki varlığı olduğu görüşünü aktarmıştık. İsrail Türkiye'yle değil, kendisi'yle mutabık bir Şam istiyor ve bunun için Şara’yı ikna etmeye çalışıyor. İsrail’in daha önce İdlib’de metruk havaalanını vurması bu konudaki kararlılığını gösteriyor. Ancak Türkiye'de bir yandan bastırıyor ve Şara Türkiye ile hareket etmek istiyor. Fakat bu dengeyi tutturabilmek kolay değil çünkü diğer yanda İsrail’in hamisi ABD var.”
‘ABD, Türkiye ile İsrail’i bir noktada buluşturmaya çalışıyor’
Özuğurlu, ABD’nin Suriye-İsrail görüşmelerinde arabuluculuk yapmaya çalıştığını belirtti:
“ABD İsrail ile Şam arasında arabulucu olmaya çalışıyor. Ancak diğer yanda Türkiye var. ABD aslında Türkiye ile İsrail’i bir noktada buluşturmaya çalışıyor. Eğer bunu başarırsa zaten İsrail – Şara mutabakatı kendiliğinden olur.”
