https://anlatilaninotesi.com.tr/20260628/bilim-insanlari-tartismali-plani-degerlendiriyor-kasirgalar-yonlendirilebilir-mi-1106828708.html
Bilim insanları tartışmalı planı değerlendiriyor: Kasırgalar yönlendirilebilir mi?
Bilim insanları tartışmalı planı değerlendiriyor: Kasırgalar yönlendirilebilir mi?
Sputnik Türkiye
ABD’li bilim insanları, kasırgalar ve aşırı hava olaylarını yapay zeka ve gelişmiş bulut tohumlama teknikleriyle yönlendirme fikrini tartışmaya açtı. Eik bakış açısı ‘Kimin hayatı daha önemli?’ sorusunu sorduruyor.
2026-06-28T14:08+0300
2026-06-28T14:08+0300
2026-06-28T14:08+0300
yaşam
abd
kasırga
bilim haberleri
https://cdn.img.anlatilaninotesi.com.tr/img/07e9/0a/1d/1100580927_0:0:1920:1080_1920x0_80_0_0_e234757aa1f77f1598a716eed859eb58.jpg
PLOS dergisinde yayımlanan çalışmanın yazarları, geleneksel yöntemlerin (barajlar, setler, sigorta) artık yetersiz kaldığını belirterek, “Hava olaylarının toplum üzerindeki etkileri artıyor. Bu yüzden teknolojiyi kullanarak hava sistemlerini kontrol altına almalıyız” diyor.Araştırmacılar, gerçek zamanlı veri ve yapay zeka desteğiyle yapılacak hassas bulut tohumlama operasyonlarının, geçmiş felaketleri önemli ölçüde hafifletebileceğini iddia ediyor. Örnek olarak:Arizona State Üniversitesi’nden Prof. Upmanu Lall, konuyu “jiu-jitsu” benzetmesiyle açıklıyor: “Küçük ve zayıf bir kişi, büyük bir rakibi kendi momentumunu kullanarak yenebilir. Biz de hava olaylarında benzer bir yaklaşım öneriyoruz: Minimum çabayla maksimum etki.”Eleştiriler çok sertÖneriye bilim dünyasından yoğun tepki var. Colorado Üniversitesi’nden Katja Friedrich, “Mevcut bulut tohumlama teknolojilerinin kasırga gibi büyük ölçekli sistemleri değiştirebileceğine dair hiçbir bilimsel kanıt yok” diyor. Columbia Üniversitesi’nden Kara Lamb da geçmiş deneylerin etkisini doğal değişkenlikten ayırt etmenin çok zor olduğunu belirtiyor.Illinois Üniversitesi’nden Robert Rauber ise daha ileri gidiyor: “Fırtınaları hareket ettirmek teknik olarak bile son derece zor. Bunu başarsanız bile siyasi, uluslararası ve yasal sonuçları o kadar büyük olur ki uygulama imkansız hale gelir.”Bulut tohumlama nedir?Bulut tohumlama, onlarca yıldır kullanılan bir yöntem. Genellikle gümüş iyodür gibi maddeler püskürtülerek bulutların yağış üretmesi veya dolu oluşumunun engellenmesi hedefleniyor. ABD’de 9 eyalet aktif olarak kullanırken, 10 eyalette yasaklanmış veya yasaklanması tartışılıyor. Florida ise 2025’te tamamen yasakladı.Ancak çalışma yazarları, klasik bulut tohumlamanın tek başına yeterli olmadığını, yüksek yoğunluklu gözlem verisi, anlık yapay zeka analizi ve uygun dağıtım mekanizması gerektiğini vurguluyor. “Henüz en iyi ‘itme’ teknolojisini bile tam olarak belirlemedik” diyorlar.'Kimin hayatı daha önemli?'En büyük tartışma noktalarından biri etik boyut. Bir kenti (örneğin New York) korumak, fırtınayı başka bir bölgeye (örneğin New England) yönlendirebilir. Bu durumda “kimin hayatı daha önemli?” sorusu gündeme geliyor.Yazarlar bu konuyu şimdilik bilim ve mühendislik tarafına bıraktıklarını, etik tartışmaların ileride yapılacağını söylüyor. Eleştirmenler ise bunun aşılması imkansız bir engel olduğunu savunuyor.Komplo teorileriyle de gündemdeBulut tohumlama, son yıllarda komplo teorilerinin de odağı haline geldi. 2025 Teksas selleri ve 2024 Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki aşırı yağışların ardından sosyal medyada “havayı kontrol ediyorlar” iddiaları hızla yayıldı. Meteorologlar her iki olayda da bulut tohumlamanın felakete sebep olamayacağını, etkisinin çok sınırlı olduğunu tekrar tekrar açıkladı.
https://anlatilaninotesi.com.tr/20260628/avrupada-tarihin-en-siddetli-sicak-dalgasi-rekorlar-kirildi-can-kayiplari-artiyor-1106827378.html
abd
Sputnik Türkiye
feedback.tr@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
2026
Sputnik Türkiye
feedback.tr@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
SON HABERLER
tr_TR
Sputnik Türkiye
feedback.tr@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Sputnik Türkiye
feedback.tr@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
abd, kasırga, bilim haberleri
abd, kasırga, bilim haberleri
Bilim insanları tartışmalı planı değerlendiriyor: Kasırgalar yönlendirilebilir mi?
ABD'li bilim insanları, kasırgaların bulut tohumlama teknikleriyle yönlendirme fikrini tartışmaya açtı. Yeni bir çalışma, bu teknolojinin devreye girmesi halinde insanlığın doğal afetlere karşı daha etkili mücadele edebileceğini öne sürüyor. Ancak etik bakış açısı ‘Kimin hayatı daha önemli?’ sorusunu sorduruyor. Komplo teorileri de gündemde.
PLOS dergisinde yayımlanan çalışmanın yazarları, geleneksel yöntemlerin (barajlar, setler, sigorta) artık yetersiz kaldığını belirterek, “Hava olaylarının toplum üzerindeki etkileri artıyor. Bu yüzden teknolojiyi kullanarak hava sistemlerini kontrol altına almalıyız” diyor.
Araştırmacılar, gerçek zamanlı veri ve yapay zeka desteğiyle yapılacak hassas bulut tohumlama operasyonlarının, geçmiş felaketleri önemli ölçüde hafifletebileceğini iddia ediyor. Örnek olarak:
2012 Süper Fırtınası Sandy: Küçük ve zamanlaması doğru müdahalelerle fırtınanın rotası yaklaşık 480 kilometre değiştirilerek New York’u doğrudan vurması önlenebilirdi.
2021 Texas don olayı: En düşük sıcaklık 10 derece civarında yükseltilebilirdi.
2022 California atmosferik nehir olayı: Yağış miktarı yaklaşık %5 azaltılarak sel riski düşürülebilirdi.
Arizona State Üniversitesi’nden Prof. Upmanu Lall, konuyu “jiu-jitsu” benzetmesiyle açıklıyor:
“Küçük ve zayıf bir kişi, büyük bir rakibi kendi momentumunu kullanarak yenebilir. Biz de hava olaylarında benzer bir yaklaşım öneriyoruz: Minimum çabayla maksimum etki.”
Öneriye bilim dünyasından yoğun tepki var. Colorado Üniversitesi’nden Katja Friedrich, “Mevcut bulut tohumlama teknolojilerinin kasırga gibi büyük ölçekli sistemleri değiştirebileceğine dair hiçbir bilimsel kanıt yok” diyor. Columbia Üniversitesi’nden Kara Lamb da geçmiş deneylerin etkisini doğal değişkenlikten ayırt etmenin çok zor olduğunu belirtiyor.
Illinois Üniversitesi’nden Robert Rauber ise daha ileri gidiyor: “Fırtınaları hareket ettirmek teknik olarak bile son derece zor. Bunu başarsanız bile siyasi, uluslararası ve yasal sonuçları o kadar büyük olur ki uygulama imkansız hale gelir.”
Bulut tohumlama, onlarca yıldır kullanılan bir yöntem. Genellikle gümüş iyodür gibi maddeler püskürtülerek bulutların yağış üretmesi veya dolu oluşumunun engellenmesi hedefleniyor. ABD’de 9 eyalet aktif olarak kullanırken, 10 eyalette yasaklanmış veya yasaklanması tartışılıyor. Florida ise 2025’te tamamen yasakladı.
Ancak çalışma yazarları, klasik bulut tohumlamanın tek başına yeterli olmadığını, yüksek yoğunluklu gözlem verisi, anlık yapay zeka analizi ve uygun dağıtım mekanizması gerektiğini vurguluyor. “Henüz en iyi ‘itme’ teknolojisini bile tam olarak belirlemedik” diyorlar.
'Kimin hayatı daha önemli?'
En büyük tartışma noktalarından biri etik boyut. Bir kenti (örneğin New York) korumak, fırtınayı başka bir bölgeye (örneğin New England) yönlendirebilir. Bu durumda “kimin hayatı daha önemli?” sorusu gündeme geliyor.
Yazarlar bu konuyu şimdilik bilim ve mühendislik tarafına bıraktıklarını, etik tartışmaların ileride yapılacağını söylüyor. Eleştirmenler ise bunun aşılması imkansız bir engel olduğunu savunuyor.
Komplo teorileriyle de gündemde
Bulut tohumlama, son yıllarda komplo teorilerinin de odağı haline geldi. 2025 Teksas selleri ve 2024 Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki aşırı yağışların ardından sosyal medyada “havayı kontrol ediyorlar” iddiaları hızla yayıldı. Meteorologlar her iki olayda da bulut tohumlamanın felakete sebep olamayacağını, etkisinin çok sınırlı olduğunu tekrar tekrar açıkladı.
