İran-ABD anlaşması sonrası gözler Ortadoğu'da: Savaşın çerçevesini çizen İsrail’in masada söz sahibi olmadığı gözüküyor
© AP Photo
Abone ol
Özel
ABD Başkanı Donald Trump'ın duyurduğu mutabakat zaptı küresel piyasalarda iyimserlik yaratırken Dış Politika Uzmanı Umur Tugay Yücel, sürecin kalıcı bir barış anlamına gelmediği görüşünde. Yücel’e göre anlaşma büyük ölçüde Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına odaklanırken bölgenin geleceğine ilişkin belirsizlikler ise sürüyor.
İran ile ABD arasında 107 gün süren çatışmanın ardından duyurulan anlaşma, bölgenin geleceğine ilişkin yeni soru işaretlerini de beraberinde getirdi. ABD Başkanı Donald Trump'ın duyurduğu anlaşma ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden uluslararası deniz trafiğine açılması, hem Orta Doğu'daki güç dengelerini hem de küresel enerji piyasalarını doğrudan etkileyecek gelişmeler arasında gösteriliyor. Anlaşmanın duyurulmasının ardından sahadaki karşılığı, tarafların taahhütlerine ne ölçüde bağlı kalacağı ve anlaşmanın kalıcı barışa dönüşüp dönüşemeyeceği merak edilirken, Dış Politika Uzmanı Umur Tugay Yücel gelişmeleri Sputnik için değerlendirdi.
‘Barış masasında İsrail'in olmaması dikkat çekiyor’
Dış Politika Uzmanı Umur Tugay Yücel, sürecin önemli bir aşama olmasına rağmen savaşın başlıca aktörlerinden biri olan İsrail'in masada belirleyici bir rol üstlenmediğine işaret etti. Savaşın ortaya çıkmasında ve şekillenmesinde İsrail'in merkezi bir konumda bulunduğunu belirten uzman, buna rağmen İsrail'in etkisinin sınırlı görünmesinin dikkat çekici olduğunu ifade etti:
“Açıkçası ortada kapsamlı bir barış anlaşması yok. Ancak barış anlaşmasına giden yolda bir çerçeve çizildiğini görüyoruz. Özellikle temel sorunların çözülemediği ortadadır. Bu yüzden anlaşma imzalansa da uygulanabilirliği tartışmalıdır. Tabii ki barışa giden yolda önemli bir aşama ancak barış masasında İsrail’in olmadığı gerçeğini de görmek gerekiyor. Bu savaşı çıkartan bu savaşı isteyen bu savaşın ana çerçevesini çizen İsrail’in söz sahibi olmadığı gözüküyor”
‘Anlaşma, savaşın nedenlerini ortadan kaldırmadı’
Yücel’e göre ne ABD ne de İran karşısında stratejik hedeflerine ulaşabildi. Bu nedenle ortaya çıkan metin kapsamlı bir barış anlaşmasından çok, Hürmüz Boğazı eksenli sınırlı bir uzlaşma niteliği taşıdığını söyledi:
“Bu ateşkes önemli olsa da savaşın ana nedenlerini ortadan kaldırmadı. Hatta ne İsrail ne ABD, İran’da stratejik hedeflerine ulaşamadı. Anlaşma genel bir çerçeveden çok sınırlı bir Hürmüz anlaşması diyebiliriz.”
‘Pamuk ipliğine bağlı bir anlaşmadan bahsediyoruz’
Anlaşmanın son derece kırılgan olduğuna dikkat çeken Yücel, benzer şekilde Gazze'de de zaman zaman ateşkes ve barış söylemlerinin gündeme geldiğini ancak sahadaki çatışmaların sürdüğünü hatırlattı. İsrail'den gelen açıklamaların da savaşın yeniden başlayabileceğine işaret ettiğini söyledi:
“Pamuk ipliğine bağlı bir anlaşmadan bahsediyoruz aynı Gazze Barış Kurulu'nda olduğu gibi Gazze’de barış sağlandı deseler de İsrail’in işgali İsrail’in saldırıları İsrail’in soykırımı devam etmektedir. Bu yüzden her an savaş başlayabilir. Çünkü İsrail tarafından gelen kritik açıklamalar bize bunu göstermektedir.”
Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması küresel piyasaları nasıl etkiler?
Dış Politika Uzmanı Umur Tugay Yücel küresel enerji piyasalarının yakından takip ettiği Hürmüz Boğazı konusuna da değindi. Boğazın hemen açılmasa bile kısa süre içinde yeniden uluslararası ticarete açılma ihtimalinin yüksek olduğunu belirtirken, taraflar açısından en kritik başlığın artık Hürmüz olduğunu ifade etti:
“Hürmüz Boğazı hemen açılmasa da kısa süre içinde açılma ihtimali yüksektir. Taraflar için zaten en kritik madde Hürmüz’e dönüştü. Trump ve Amerikan liderliği önce İran rejimini çökerticekti, çökertemedi ardından İran medeniyeti yok edecekti, edemedi sadece küçücük bir boğazda takılı kaldı.”
Bununla birlikte Yücel boğazın açılması halinde küresel ekonomi açısından olumlu sonuçlar doğabileceği, özellikle petrol fiyatları, tedarik zincirleri ve enflasyon üzerinde rahatlatıcı etkiler görülebileceğini ekledi. Ancak piyasalardaki iyimserliğe rağmen sürece temkinli yaklaşılması gerektiğini vurguladı:
“Küresel manada olumlu bir gelişme petrol fiyatlarının düşmesi, tedarik zincirlerinin sorunsuz devam etmesi ve enflasyon baskının azalması. Ancak ben de piyasalar gibi bu bu sürece temkinli yaklaşıyorum.”
