Analiz: İran’ın dünyada ne kadar dondurulmuş varlığı bulunuyor?
Abone ol
İran ile ABD arasında imzalanması planlanan mutabakat zaptında 24 milyar dolarlık varlığın çözülmesi öngörülürken, Tahran’ın dünya genelinde bloke edilmiş toplam kaynaklarının yaklaşık 100 milyar dolara ulaştığı hesaplanıyor.
İran ile ABD arasında üzerinde çalışılan mutabakat zaptının en kritik başlıklarından birini, 24 milyar dolarlık dondurulmuş İran varlığının çözülmesi oluşturuyor. Anlaşma kapsamında bu miktarın yarısı olan 12 milyar doların, 60 gün içinde avans olarak serbest bırakılması öngörülüyor. Ancak bu rakam, İran’ın küresel ölçekte bloke edilen tüm kaynaklarının yalnızca küçük bir kısmına tekabül ediyor.
Farklı ülkelerde ve çeşitli hukuki/statü kategorilerinde dondurulmuş bulunan İran varlıklarının toplam büyüklüğü yaklaşık 100 milyar dolar seviyesinde tahmin ediliyor. Bu meblağın önemli bir bölümü, daha önce satın alınan petrol ve enerji ürünleri karşılığında oluşan alacaklardan, kalan kısmı ise uluslararası yaptırımlar, hukuki süreçler ve mali kısıtlamalar nedeniyle erişilemeyen rezervlerden oluşuyor.
İran’ın en büyük dondurulmuş alacakları, petrol ticaretinden kaynaklanan ve yaptırımlar sonrası bloke edilen ödemelerden meydana geliyor:
Çin: Yaklaşık 20 milyar dolar.
Güney Kore: 6 milyar dolar.
Japonya: Yaklaşık 1,5 milyar dolar.
Hindistan: Yaklaşık 7 milyar dolar.
Irak: 6 milyar dolar. Bu tutar, ABD Hazine Bakanlığı’nın kontrolü altındaki TBI Bank’ta tutuluyor. Washington’ın baskısı nedeniyle Bağdat, İran’a elektrik ve gaz borçlarını ödeyemedi.
Yeni blokajlar ve yaptırımlar
Son dönemde artan yaptırımlar ve jeopolitik gerilimler, İran’a ait varlıkların başka bazı ülkelerde de dondurulmasına yol açtı:
Katar: Güney Kore’deki İran alacaklarından devredilen 6 milyar doları teslim aldı ancak ABD baskısı sonucu bu fonları fiilen dondurdu.
Birleşik Arap Emirlikleri (BAE): Dubai bankalarında, petrol satış gelirlerinden elde edildiği belirtilen yaklaşık 10 milyar dolar tutarında İran varlığı bloke durumda. İran tarafından bu fonların iadesi için resmi bir talep henüz gündeme taşınmadı.
Hukuki ihtilaflar ve el koymalar
Bazı İran varlıkları yalnızca dondurulmakla kalmadı, yargı kararlarıyla fiilen el konulmuş durumda:
ABD: En az 2 milyar dolar. ABD Yüksek Mahkemesi, 2016 yılında İran Merkez Bankası’na ait varlıkların, 1983’te Beyrut’taki bombalı saldırıların Amerikalı mağdurlarına tazminat ödenmesi için kullanılmasına hükmetti. Bu fonlar Citibank nezdinde tutuluyor. Tahran, kararı Lahey’de (UAD) hukuken tartışmayı sürdürüyor.
Lüksemburg: Yaklaşık 1,6 milyar dolar. İran Merkez Bankası’na ait ve Clearstream üzerinden tutulan tahvil varlıkları, 11 Eylül saldırılarıyla bağlantılı davacılarının başvurusu üzerine donduruldu. İran daha sonra davayı kazanmasına rağmen, söz konusu varlıklar fiilen hâlâ bloke edilmiş durumda.
Uluslararası rezervler ve IMF
Uluslararası Para Fonu (IMF) nezdinde de İran’a ait yaklaşık 7 milyar dolarlık kota ve rezerv hakları bulunuyor. Ancak ABD’nin bankacılık kısıtlamaları nedeniyle Tahran’ın bu kaynaklara dolar veya euro cinsinden doğrudan erişimi yok.
Çin ile özel hesaplaşma modeli
İran ile Çin arasında takas ve barter dahil olmak üzere özel bir ödeme sistemi yürürlükte. Bu nedenle Tahran, söz konusu mutabakat zaptı çerçevesinde Pekin’den klasik anlamda nakit borç ödemesi talep etmiyor; iki ülke daha ziyade uzun vadeli enerji ve yatırım anlaşmaları üzerinden dengeleme yapıyor.
Mevcut aşamada İran, öncelikli olarak Katar, Hindistan, Irak ve Japonya’da enerji gelirlerinden doğan alacaklarının serbest bırakılmasını, buna ek olarak Lüksemburg ve ABD’de “hukuka aykırı şekilde tutulduğunu” savunduğu varlıklara erişiminin yeniden sağlanmasını talep ediyor.
