‘Mücteba Hamaney paraşütle gelmiş biri değil, ‘şahin kanat’ senaryosu gerçekleşti’

“Mücteba Hamaney’in açıklamalarının bir karşılığı olacağını düşünmüyorum. Açıklamalarında kendi iç kamuoyu ve uluslararası sisteme mesaj verdi. Sivil değil askeri hedefleri vurduklarını söyledi. Aslında ‘Amerika’yı buralarda vuramazsak nerelerde vuralım’ demek istedi. Hamaney haklı çünkü Amerika, İran’ın 12 bin kilometre ötesinde. Trump birkaç gün önce ‘İran’ın Amerika topraklarını vurabilecek füzeleri var’ dedi ancak sonra bunu tekrarlamadı ayrıca kıtalar arası füze yok. Amerika’nın elinde de böyle bir teknoloji yok. Hamaney kendi içinde tutarlı ve mantıklı açıklamalar yaptı. Hava savunma sistemi denilen şey yüzde yüz koruma sağlayan bir şey değil. Gelen füzeler yüzde 60-70’ler oranında tutulabiliyorsa başarılı kabul ediliyor. Amerika’nın bütün imkanlarını İsrail’e vermiş olması Körfez’de ciddi bir rahatsızlık da yaratıyor. Buradan Amerika ile Körfez arasında bir mesafelenme yaşanır ancak bunun alternatifi İran’a yaklaşmak da değil. Çünkü buradaki rekabet yeni başlamadı. İran da dünyanın en barışçıl ülkesi değil. Dolayısıyla yapısal krizler varken buradan bölgesel bir iş birliği çıkar mı bilmiyorum. Türkiye’nin de burada kredisi var mı emin değilim ancak ‘saldırmazlık paktı’ yapabilirse bölgede tansiyon düşebilir. İsrail’in dışlandığı bir senaryo tansiyonu azaltabilir. Körfez’deki ülkeler çok küçük ve milli orduları yok. Bu ülkeler İran ile savaşmak istemiyor ve Amerika’ya da tam olarak güvenemiyorlar. Körfez Amerika’ya muhtaç hissediyor. Tek mesele petrol satmak kadar basit değil.”

“Mücteba Hamaney paraşütle yukardan gelmiş bir adam değil. Beşar Esad’ın Londra’da göz doktorluğu yaparken ülkeye çağrılması gibi getirilmiş bir isim değil. Mücteba Hamaney, 1980’lerin sonundan yani İran-Irak savaşındaki son operasyonlardan beri bir şekilde sistemin içinde kalmış ve bir yandan da din adamı. İran’daki din adamları bizdeki gibi bir şeyler rivayet eden adamlar gibi değil. Daha devrimciler ve daha siyasetin içindeler. Politik olarak görünürlüğünün yaklaşık 20 yıllık mazisi var. Mücteba Hamaney, Haşimi Rafsancani ile Ahmedinejad’ın yarıştığı seçimlerden ve 2009 seçimlerinden beri Besicler üzerindeki nüfuzuyla muhalif kesimlerin eleştiri oklarının hedefinde olan bir isim. Devrim Muhafızları ile yakın ilişkiler geliştirdi. İran-Irak savaşından beri gelen ekiple birlikte yükselme durumu var. Haraket ettiği ekip sadece din adamlarından değil değil siyasetçilerden ve Devrim Muhafızları’ndan da oluşuyordu. Bunu ilerleryen zamanlarda göreceğiz. Soyadı Hamaney olduğu için göreve gelmiş bir isim değil. Soyadı Hamaney olduğu için seçildiğini düşünenler ‘Ayetullah değil de Mücteba seçildi, neden böyle oldu?’ demeleri lazım. O zaman da sunacakları isimlerin defolarını anlatmak gerekirdi. Ancak böyle bir isim de söylenmedi. Haşimi Şahrudi vardı ve birkaç sene önce öldü. İbrahim Reisi de helikopter kazasında öldü. Bu iki isim Hamaney sonrası için güçlü isimlerdi. Ebu Turabi Ferd’in de politik tecrübesi yoktu. Öbür Ayetullahların da yaşları yüksek. Bunları göreve getirmenin anlamı yok. Ali Rıza Arafi ise hukukçu ve politik tecrübesi sınırlı. Ek olarak arkalarında destek tabanı da yok. Bu isimleri tek tek konuşarak Mücteba dışında uygun bir adayın olmadığını söyleyebiliriz ancak isim söylemeden ‘Neden Hamaney oldu?’ demek çok tutarsız. Mücteba Hamaney’in bir güç zemini var ve ciddi ağlarla birlikte hareket ediyor. Ayrıca Mücteba Hamaney seyyid yani siyah sarıklı ve şu an velayeti fakih, 12 İmam ile ‘Peygamberin torunları, Peygamberin torunlarına varis oldu’ diyerek birleştirilebilir. Humeyni de Hamaney de siyah sarıklı ve Peygamber torunu kabul ediliyor. Ayrıca Hamaney öldüğünde Mücteba Hamaney’e bir sempati de doğdu. Öte yandan Tahran’daki kaynaklarımdan Mücteba’nın da saldırıda yaralandığını teyit ettim. Mücteba Hamaney’in aldığı sempatinin yanı sıra babasının intikamını alacağı da bekleniyor. Mücteba Hamaney’e ‘Ayetullah değil’ deniyor ancak Ayetullah olmanın bir kriteri yok. Bu iş biraz geleneksel. Humeyni gibi olmasa da Mücteba Hamaney’i Ayetullah’ın biraz altında bir noktada kabul edebiliriz. Mücteba Hamaney bir devlet adamı olarak seçildi. Dini lider olmanın yanı sıra bir rehber.”

“İranlılar diplomasiyi her zaman önceler. En radikalleri Humeyni dahi diplomasiye şans veriyordu. 8 yıl savaşın sürdüğü Irak ile bile diplomasiye onay vermişti. Akıllarda illa ki intikam almak vardır ancak bunlar aptal adamlar değiller. İranlılar diplomaside de iyiler. İran içinde üç senaryo var ve birincisi şahin kanadın gelme ihtimali. İkinci ihtimal ılımlı kanatla ayakta kalmaları üçüncü ihtimal ise kaos ancak ben bunu pek gerçekçi bulmuyorum. Ilımlı kanat senaryosunu daha rasyonel ancak daha az olası buluyorum. Şahin kanat senaryosu gerçekleşti. Şu an şahin kanat senaryosunun içindeyiz. Mücteba sertlik yanlısı bir isim ancak karşılarında ABD ve İsrail var. İran’ın karşısında Pakistan ya da Mısır gibi ülkeler olsa meseleler farklı olur ancak burada bir yandan da güç asimetrisisi var. İran çok ağır hasar verdi ancak çok ağır yara da aldı. Yaralarını sarmaları gerekiyor ve diplomasiye şans verecekler. Abbas Arakçi ile Mesud Pezeşkiyan müzakereleri yürütecektir. Hükümet müzakereleri sürdürürken Hamaney durumu değerlendirecektir.”

“Öte yandan İran’da kadınların toplumda verdiği mücadele sonuç vermiş gibi görünüyor. Ben burada yeni bir baskı dalgası beklemiyorum. İçeride biraz daha reformcu ve ılımlı kanadın alanını daraltacak şeyler görebiliriz. Devrim Muhafızları’nın daha kritik yerlere geleceğini düşünüyorum.”