İran'ın yeni dini lideri açıklandı: Mücteba Hamaney kimdir?
© AA / Haidar Mohammed Ali
Abone ol
İran'da dini lider Ali Hamaney'in ABD-İsrail saldırıları sonucu öldürülmesinden 9 gün sonra yeni dini liderin seçildiği birkaç farklı Uzmanlar Konseyi üyesi tarafından duyurulmuştu. İran'ın yeni dini liderinin Mücteba Hamaney olduğu açıklandı.
İran'da yeni dini lideri seçmek için toplanan Uzmanlar Meclisi'nden karar çıktı. Seçim organının üyesi olan ve Huzistan eyaletini temsil eden Muhsin Heydari, İran’ın ISNA haber ajansına yaptığı açıklamada, “Meclis üyelerinin çoğunluğu tarafından onaylanan en uygun aday belirlenmiştir” dedi.
Cumartesi akşamüstü saatlerinde İran'ın yeni dini liderinin 24 saat içinde seçileceği açıklanmıştı.
Pazar sabahının erken saatlerinde ise İran’ın Uzmanlar Meclisi üyesi Muhammad Mehdi Mirbagheri, Fars haber ajansının Telegram’da paylaştığı bir videoda yaptığı konuşmada “liderliğin belirlenmesi için büyük çabalar harcandığını” ve “kararlı ve oybirliğiyle alınmış bir görüşe” ulaşıldığını söyledi.
İsrail ordusu: Hamaney’in yerine geçecek kişiyi atamaya çalışan herkesin peşine düşeceğiz
İsrail ordusu, İran’ın dini lideri Ali Hamaney’in yerine geçecek bir halef atamaya çalışan herkesi takip edip hedef alacağını açıkladı.
Açıklamada, İran’da yeni bir lider seçilmesi sürecine dahil olan kişilerin de İsrail’in hedefinde olabileceği ima edildi.
İsrailli yetkililer daha önce de İran yönetimi tarafından seçilecek herhangi bir yeni liderin “ortadan kaldırma için açık bir hedef” olacağını söylemişti.
Mücteba Hamaney kimdir?
İran'ın 3. dini lideri seçilen Mücteba Hamaney, İran’ın dini lideri Ali Hamaney’in ABD ve İsrail saldırılarında öldürülmesinin ardından ülkenin yeni liderliği için öne çıkan isimlerden biri olarak gösterilmişti.
Mücteba Hamaney
© REUTERS Office of the Iranian Supreme Leader
İran makamlarının henüz resmi bir açıklama yapmadığı sıralarda, İsrail ve Batı medyasında da 56 yaşındaki sert çizgideki din adamının yeni dini liderlik için en güçlü adaylardan biri olduğu yönünde haberler yer aldı.
Uzun yıllardır İran’daki iktidar çevrelerinde etkili bir figür olarak bilinen Mücteba Hamaney, özellikle İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) ile kurduğu yakın ilişkilerle dikkat çekiyor.
'Babasından daha sert çizgide’
Hiçbir seçimde aday olmayan ve kamuoyu önünde nadiren görünen Hamaney, İran’daki iktidar yapısı içinde daha çok perde arkasındaki etkisiyle tanınıyor. Muhalifler ise onu 2009’daki “Yeşil Hareket” protestolarının bastırılması ve güvenlik güçlerinin müdahalesiyle ilişkilendiriyor.
Dini hiyerarşide ‘hüccetülislam’ (orta düzey din adamı) unvanına sahip olan Hamaney’in lider olması durumunda bunun İran’da daha sert çizgideki siyasi grupların etkisini koruduğu anlamına gelebileceği değerlendiriliyor.
İran'ın dini liderliği için öne çıkan diğer 3 isimle ilgili ayrıntılarsa şöyle:
Ali Laricani kimdir?
Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Ali Laricani, İran’da ‘sakin, pragmatist ve kritik bir isim’ olarak görülüyor. Ancak, 67 yaşındaki siyasi 1 Mart’ta bu tonunu tamamen değiştirdi.
Ali Laricani
© REUTERS Thaier Al-Sudani
İran dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in öldürülmesinden sadece 24 saat sonra televizyona çıkarak bir mesaj yayınladıktan sonra sosyal medyada da bir paylaşım yaptı:
Amerika ve Siyonist İsrail rejimi, İran milletinin kalbini ateşe verdi. Onların kalplerini yakacağız. Siyonist suçluları ve arsız Amerikalıları yaptıklarından dolayı pişman edeceğiz.İran’ın cesur askerleri ve büyük milleti, şeytani uluslararası zalimlere unutulmaz bir ders verecek.
Time ‘İran’ın Kennedyleri’ demişti
3 Haziran 1958’de Irak’ın Necef kentinde doğan Laricani, aslen Amol’lu varlıklı ve nüfuzlu bir aileye mensup. 2009’da Time dergisi aileyi “İran’ın Kennedy’leri” olarak nitelendirmişti.
Babası Mirza Haşim Amoli tanınmış bir din alimiydi. Kardeşleri de yargı ve Uzmanlar Meclisi gibi, dini lideri seçme ve denetleme yetkisine sahip kurumlarda üst düzey görevler üstlendi.
Babası Mirza Haşim Amoli tanınmış bir din alimiydi. Kardeşleri de yargı ve Uzmanlar Meclisi gibi, dini lideri seçme ve denetleme yetkisine sahip kurumlarda üst düzey görevler üstlendi.
Laricani’nin İran’daki devrim sonrası seçkinlerle bağları kişisel düzeyde de güçlü. 20 yaşında, İran İslam Cumhuriyeti’nin kurucusu Humeyni’nin yakın çevresinden olan Murtaza Mutahhari’nin kızı Feride Mutahhari ile evlendi.
Çocuklarının kariyerleri daha çeşitlilik gösterdi. Kızı Fatima Laricani, Tahran Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu ve uzmanlık eğitimini ABD’nin Ohio eyaletindeki Cleveland Devlet Üniversitesi’nde tamamladı.
Matematikçi ve filozof
Pek çok İranlı siyasetçinin aksine yalnızca dini medrese eğitimi almayan Laricani, seküler akademik bir geçmişe de sahip. f979’da Sharif Teknoloji Üniversite’sinden Matematik ve Bilgisayar Bilimleri lisans derecesi aldı. Ardından Tahran Üniversitesi’nde Batı felsefesi alanında yüksek lisans ve doktora yaptı, doktora tezini Kant üzerine yazdı.
1979 Devrimi’nin ardından 1980’lerin başında İran Devrim Muhafızları’na katıldı. Daha sonra hükümete geçerek, Cumhurbaşkanı Ali Ekber Haşimi Rafsancani döneminde 1994-1997 arasında Kültür Bakanı olarak görev yaptı.
1994’ten 2004’e kadar devlet televizyonu IRIB’in başkanlığını yürüttü. Reformistler, bu dönemde uyguladığı kısıtlayıcı politikaların İranlı gençleri yabancı medyaya yönelttiğini savunarak Laricani’yi eleştirdi.
2008-2020 yılları arasında üç dönem üst üste Meclis Başkanlığı yaptı ve iç-dış politikada önemli rol oynadı.
Nükleer dosya ve siyaset
2005’te muhafazakar aday olarak cumhurbaşkanlığına aday oldu ancak ikinci tura kalamadı. Aynı yıl Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri ve baş nükleer müzakereci olarak atandı.
2007’de dönemin Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmadinejad ile nükleer politika konusunda görüş ayrılığı yaşayarak görevlerinden istifa etti.
2007’de dönemin Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmadinejad ile nükleer politika konusunda görüş ayrılığı yaşayarak görevlerinden istifa etti.
2008’de Kum kentini temsilen Meclis’e girdi ve Meclis Başkanı seçildi. 2015’te İran ile dünya güçleri arasında imzalanan ve Kapsamlı Ortak Eylem Planı (JCPOA) olarak bilinen nükleer anlaşmanın Meclis’ten geçmesinde kilit rol oynadı.
Savaşın gölgesinde diplomasi
Sert açıklamalarına rağmen Laricani, İran sistemi içinde pragmatik bir figür olarak görülüyor. 2015 nükleer anlaşmasına verdiği destek, gerektiğinde taviz verebileceği yönünde yorumlanıyor.
Arap basınında, gerilimin tırmanmasından haftalar önce ABD ile dolaylı görüşmelere katıldığı bildirildi. Şubat ayında Umman arabuluculuğundaki temaslarda, Washington’dan somut bir teklif gelmediğini söyledi ve İsrail’i diplomatik süreci sabote ederek “savaşın fitilini ateşlemeye” çalışmakla suçladı.
Arap basınında, gerilimin tırmanmasından haftalar önce ABD ile dolaylı görüşmelere katıldığı bildirildi. Şubat ayında Umman arabuluculuğundaki temaslarda, Washington’dan somut bir teklif gelmediğini söyledi ve İsrail’i diplomatik süreci sabote ederek “savaşın fitilini ateşlemeye” çalışmakla suçladı.
ABD ve İsrail saldırılarından önce verdiği bir röportajda, askeri seçeneğin uygulanabilir olmadığının Washington tarafından anlaşıldığını savunarak müzakereyi “rasyonel bir yol” olarak tanımlamıştı.
Ancak 28 Şubat’ta başlayan hava saldırıları diplomatik pencereyi kapattı.
Son konuşmasında, anayasa uyarınca liderlik geçişinin planlandığını belirten Laricani, liderleri öldürmenin İran’ı istikrarsızlaştıracağını düşünen ABD’nin “yanılgı içinde” olduğunu söyledi.
“Bölge ülkelerine saldırmayı planlamıyoruz” diyen Laricani, “ancak ABD tarafından kullanılan tüm üsleri hedef alıyoruz” ifadesini kullandı.
“Bölge ülkelerine saldırmayı planlamıyoruz” diyen Laricani, “ancak ABD tarafından kullanılan tüm üsleri hedef alıyoruz” ifadesini kullandı.
Hamaney’in ölümü ve bölgedeki gerilimin tırmanışı sonrası Laricani, ABD ve İsrail’e “daha önce hiç deneyimlemedikleri bir güçle” karşılık verileceğini söyledi.
Hasan Humeyni kimdir?
Hasan Humeyni, İran’ın dini ve siyasi çevrelerinde tanınan bir din adamı ve siyasetçi. Şii İslam geleneğinde yetişmiş olan Humeyni, özellikle İran’ın dini liderlik ve politik yapısı içinde etkili bir figür olarak biliniyor.
Hasan Humeyni
© REUTERS Dinuka Liyanawatte
Humeyni ailesi, 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren hem dini hem siyasi alanda önemli roller üstlendi.
İslami hukuk alanında uzman
Humeyni, dini eğitimini İran’daki önemli medrese ve ilahiyat merkezlerinde tamamlamış, fıkıh ve İslami hukuk alanında uzmanlaştı.
Bu eğitim, onu hem dini meselelerde hem de siyasi karar alma süreçlerinde İran yönetim çevrelerinde 'yetkin bir danışman' haline getirmişti. Ayrıca Humeyni, İran’daki bazı dini ve sosyal kurumlarda liderlik pozisyonlarında bulunmuş ve toplumsal konularda görüşlerini açıklayan bir figür olarak öne çıkmıştı.
Arka planda ‘etkili’ görülüyordu
Siyasi açıdan Humeyni, özellikle İran’daki reform ve muhafazakar çizgiler arasında bir denge unsuru olarak görülüyor. Zaman zaman İran’ın iç ve dış politikası ile ilgili yorumları medyada yer almakta, dini perspektifleri üzerinden kamuoyuna mesajlar iletiyordu.
Humeyni, aynı zamanda İran’daki yeni lider seçimleri veya dini otoritenin kritik konularında da danışman olarak öne çıkabilen bir isim. Dini otoritenin ve siyasi elitlerin karar süreçlerinde dolaylı etkisi olsa da, genellikle kamuoyuna açıklanan resmi pozisyonlardan ziyade arka planda etkili bir figür olarak tanınıyordu.
Ahmad Alamolhoda kimdir?
Ahmad Alamolhoda, İranlı Şii din adamı ve siyasetçi olarak bilinen bir figür olarak biliniyor.
1944 yılında İran’ın kuzeydoğusundaki Meşhed kentinde doğdu. İran’daki medreelerde yetişen Alamolhoda, özellikle Şii fıkhı ve İslam hukuku alanında eğitim aldı ve zamanla ülkenin önde gelen din adamları arasında yer aldı.
Ahmad Alamolhoda,
Alamolhoda, İran’ın en önemli dini merkezlerinden biri olan imam Reza Shrine’nin bulunduğu Meşhed kentinde uzun yıllardır etkili bir dini otorite olarak kabul ediliyor.
Aynı zamanda Meşhed’in cuma imamı olarak görev yapmış ve İran’daki dini-siyasi söylemde sık sık sert ve muhafazakâr açıklamalarıyla gündeme gelmiştir.
Uzmanlar Konseyi üyesi
Siyasi konum açısından Alamolhoda, İran’ın en önemli kurumsal organlarından biri olan Uzmanlar Konseyi üyesidir. Bu kurum, İran’ın dini liderini seçme ve gerektiğinde görevden alma yetkisine sahip olduğu için ülkedeki en kritik dini-siyasi yapılardan biri olarak görülür.
Alamolhoda aynı zamanda hayatını kaybeden eski İran Cumhurbaşkanı İbrahim Raisi’nin kayınpederi. Bu aile bağı, ululararaı medyaya göre onun İran siyasetindeki etkisini daha görünür hale getirdi.
