Uzmanlara göre şehirler, asfalt, beton ve binaların güneşten gelen ısıyı emip uzun süre tutması nedeniyle kırsal bölgelere göre ortalama 1 ila 3 derece daha sıcak oluyor. Bazı kentlerde bu fark 7 dereceye kadar çıkabiliyor. Bu durum “kentsel ısı adası etkisi” olarak adlandırılıyor.
Araştırmacılar, dünya genelinde 3,6 milyar insanın yaşadığı yaklaşık 9 bin şehirde hava sıcaklığı ve ağaç yoğunluğu verilerini analiz etti. Yapılan modellemede, şehirlerde hiç ağaç bulunmaması durumunda sıcaklıkların ne kadar artacağı hesaplandı.
Orman, ağaç, güneş
© DHA
Sonuçlara göre şehirlerdeki ağaçlar, hava sıcaklığını ortalama 0,5 ila 1,5 derece düşürüyor. Araştırma, 200 milyondan fazla insan için ağaçların en az 0,5 derecelik serinleme sağladığını ortaya koydu. Uzmanlar bunun özellikle aşırı sıcak hava dalgalarında hayati önem taşıdığına dikkat çekiyor.
Ağaçlar doğal klima görevi görüyor
Ağaçlar gölge sağlayarak asfalt ve binaların aşırı ısınmasını engelliyor. Aynı zamanda yapraklarından su buharı salarak çevredeki havayı serinletiyor. Bu etki özellikle yaz aylarında daha belirgin hissediliyor.
Araştırmada, sıcak ve kurak şehirlerde ağaçların etkisinin daha güçlü olduğu belirtildi. Örneğin ABD’deki Phoenix kentinde ağaç yoğunluğu sıcaklık farkını belirgin şekilde değiştirirken, Portekiz’in başkenti Lizbon veya İsveç’in Göteborg kentinde etkinin daha sınırlı ama yine de önemli olduğu ifade edildi.
İstanbul - hava durumu
© AA / Hamdi Dindirek
Yeşil alan eşitsizliği dikkat çekti
Çalışma, şehirlerde ağaçların eşit dağılmadığını da ortaya koydu. Ağaçların daha çok zengin mahallelerde ve banliyölerde bulunduğu, düşük gelirli bölgelerde ise yeşil alanların yetersiz kaldığı belirtildi.
ABD verilerine göre düşük gelirli mahallelerde ağaç oranı zengin bölgelere kıyasla yüzde 15 daha az. Bu bölgelerde sıcaklık da ortalama 1,5 derece daha yüksek ölçülüyor.
Araştırmacılar, ücretsiz serinleme sağlayan ağaçlardan en çok ihtiyaç duyan insanların çoğu zaman en az faydalanabildiğini vurguladı.
ABD - sıcak hava - aşırı sıcaklık - hava sıcaklığı
© AP Photo / Nam Y. Huh
Sadece ağaç dikmek yetmez
Uzmanlar, şehirlerde daha fazla ağaç dikmenin önemli olduğunu ancak tek başına yeterli olmayacağını söylüyor. Araştırmaya göre mevcut şehir ağaçları, iklim değişikliği nedeniyle yüzyıl ortasına kadar beklenen ek sıcaklığın yalnızca yüzde 10’unu dengeleyebiliyor. Yoğun ağaçlandırma ile bu oran yüzde 20’ye çıkabiliyor.
Araştırmacılar, şehirlerin aşırı sıcaklarla mücadele edebilmesi için yansıtıcı yapı malzemeleri, yeşil çatılar, gölgelikli sokaklar ve hava akışını artıran şehir planlamalarının da devreye alınması gerektiğini belirtiyor.
Birleşmiş Milletler verilerine göre bugün dünya nüfusunun yüzde 55’i şehirlerde yaşıyor. Bu oranın 2050 yılında yüzde 68’e yükselmesi bekleniyor. Bilim insanları ise iklim değişikliğiyle birlikte sıcak hava dalgalarının daha sık ve daha şiddetli hale geleceği uyarısında bulunuyor.