Bilim insanları uzun süredir aşırı oturmanın sağlık üzerindeki etkilerini araştırıyor. Son yıllarda yapılan çalışmalar, uzun süre hareketsiz kalmanın kalp hastalıkları, diyabet, kanser ve erken ölüm riskini artırabileceğini ortaya koyuyor.
Günde 8-10 saatten fazla oturmak risk oluşturuyor
Araştırmalarda genellikle günde 8 ila 10 saatin üzerindeki oturma süresi 'yüksek riskli' kabul ediliyor. Özellikle masa başı çalışanlar ve fiziksel aktivitesi düşük bireylerde sağlık sorunlarının daha sık görüldüğü belirtiliyor.
2024 yılında Amerikan Kalp Birliği'nin dergisindeyayımlanan bir araştırmada yaklaşık 6 bin yaşlı kadın incelendi. Günde 11 saatten fazla oturanların, 10 yıllık süreçte herhangi bir nedenle ölüm riskinin yüzde 57 daha yüksek olduğu tespit edildi. Kalp hastalıklarından ölüm riski ise yüzde 78 arttı.
Oturmak metabolizmayı nasıl etkiliyor?
Uzmanlara göre uzun süre hareketsiz kalındığında kaslar yeterince çalışmıyor. Bu durum kandaki şekerin ve yağların düzenlenmesini zorlaştırıyor.
California Üniversitesi’nden halk sağlığı uzmanı Steve Nguyen, kasların düzenli kasılmasının metabolizma için kritik önemde olduğunu belirterek, “Kaslar aktif olmadığında glikoz kullanımı azalıyor. Bu da zamanla metabolik sorunlara yol açabiliyor” ifadelerini kullandı.
Özellikle insülin direnci ve tip 2 diyabet riskinin hareketsiz yaşamla bağlantılı olduğu düşünülüyor.
Kan dolaşımı da zarar görüyor
Uzmanlar uzun süre oturmanın damar sağlığını da etkilediğini söylüyor. Otururken bacakların bükülü pozisyonda olması, kan akışını yavaşlatabiliyor. Bu durum zamanla damar sertliği riskini artırabiliyor.
Araştırmalara göre hareketsiz yaşam tarzı yüksek tansiyon, kalp krizi ve felç riskinde artışla ilişkilendiriliyor.
‘Oturmak yeni sigara mı?’
Son yıllarda sık kullanılan “oturmak yeni sigaradır” ifadesi uzmanlar arasında tartışmalı bulunuyor. Araştırmalar aşırı oturmanın ciddi riskler taşıdığını gösterse de sigaranın hala çok daha ölümcül olduğu söylüyor.
Bir meta-analize göre her 100 bin kişide yaklaşık 190 ölüm hareketsiz yaşamla ilişkilendiriliyor. Ağır sigara kullanımında ise bu sayı yaklaşık 2 bine çıkıyor.
Uzmanlar bu nedenle ifadeyi mecazi bir uyarı olarak değerlendirmek gerektiğini söylüyor.
Zararı azaltmak için ne yapılabilir?
Araştırmacılara göre çözüm tamamen ayakta durmak değil; gün içinde hareketi artırmak.
Uzmanların önerileri şöyle:
Her 30-60 dakikada bir ayağa kalkıp kısa yürüyüş yapmak
Telefonda konuşurken hareket etmek
Asansör yerine merdiven kullanmak
Çalışma arasında esneme hareketleri yapmak
Mümkünse ayarlanabilir masa kullanmak
Haftada düzenli egzersiz yapmak
Yapılan bir araştırmada, her 30 dakikalık oturma süresinin ardından 5 dakika hareket eden kişilerde tansiyon ve kan şekeri kontrolünün daha iyi olduğu görüldü.
Ayrıca yalnızca hafif fiziksel aktivitenin bile önemli fayda sağladığı belirtiliyor. Günde 30 dakikalık hafif hareketin ölüm riskini yüzde 17 azaltabildiği ifade ediliyor.