Bilim insanlarına göre, alçak Dünya yörüngesinde (LEO) hızla artan uydu yoğunluğu, uzay altyapısının kırılganlığına ilişkin endişeleri arttırdı. Yeni yayımlanan bir araştırmaya göre, uydu operatörlerinin kontrolü kaybetmesi durumunda büyük bir çarpışma yalnızca 2.8 gün içinde gerçekleşebilir.
Çalışma, günümüzde internet, iletişim, hava tahmini ve navigasyon gibi kritik hizmetleri sağlayan mega uydu takımyıldızlarının oluşturduğu yoğunluğa dikkat çekti. Bu sistemler, saniyede yaklaşık 27 bin kilometre hızla hareket eden cisimlerin bulunduğu bir ortamda faaliyet göstermekte.
British Columbia ve Princeton Üniversitelerinden araştırmacılar tarafından oluşturulan ekip, sistemin ne kadar kırılgan hale geldiğini ölçmek için “CRASH Clock” (Çarpışma Gerçekleşme ve Ciddi Hasar Saati) adlı bir metrik geliştirdi.
Haziran 2025 verilerine dayanan hesaplamalara göre, çarpışmadan kaçınma manevralarının yapılamadığı bir durumda büyük bir çarpışma ortalama 2.8 gün içinde meydana gelebilir. Tüm uzay cisimlerinin dahil edildiği daha geniş senaryoda ise bu süre 5.5 gün olarak hesaplandı. Bu sürenin 2018 yılında 164 gün olduğu belirtilerek riskteki dramatik artışa dikkat çekildi.
En büyük risk faktörü: Güneş fırtınaları
Araştırmaya göre büyük bir güneş fırtınası, uyduları doğrudan yok etmese bile sistemi işlevsiz hale getirebilir.
2024'ün Mayıs ayında yaşanan ve “Gannon Fırtınası” olarak adlandırılan olayda, alçak yörüngedeki aktif uyduların neredeyse yarısının manevra yapmak zorunda kalmıştı. Artan sürtünme ve yörünge belirsizliği, çarpışma risklerinin hesaplanmasını da zorlaştırdı.
Araştırma, bu tür bir fırtınanın aynı zamanda iletişim ve navigasyon sistemlerini de bozması halinde, uyduların hem takip edilmesinin zorlaşacağını hem de manevra kabiliyetinin azalacağını ortaya koydu.
'Tek bir çarpışma uzun vadeli sonuçlar doğurabilir'
Uzayda yaşanacak tek bir büyük çarpışmanın bile uzun vadeli sonuçlar doğurabileceği ifade edildi. Uzmanlara göre, yüksek hıza gerçekleşen bir çarpışma, binlerce parçaya ayrılan enkaz oluşturabilir ve bu parçalar yeni çarpışmaların önünü açabilir.
Yörüngede hata payı daralıyor
Araştırma, alçak Dünya yörüngesinde cisimlerin birbirine 1 kilometreden fazla yaklaştığı “tehlikeli yakın geçişlerin” her 36 saniyede bir yaşandığını ortaya koydu. Bu karşılaşmaların önemli bir kısmında en az bir aktif uydu bulunuyor.
Araştırma, uyduların tamamen ortadan kaldırılmasını önermemekle birlikte mevcut sistemin sürekli, hassas ve koordineli kontrol gerektirdiğine dikkat çekti. Bu kontrolün kaybedilmesi halinde, büyük bir çarpışmayı önlemek için mevcut zaman aralığının yalnızca günlerle sınırlı olabileceği ifade edildi.