ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik askeri operasyon başlatmasının ardından Tahran yönetimi, dünyanın en kritik enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nı fiilen kontrol altına aldı. Son gelişmeler ise bölgede gerilimin daha da tırmandığını gösteriyor.
İran, 22 Nisan’da boğazdan çıkmaya çalışan iki yabancı konteyner gemisine el koydu, üçüncü bir gemiye ise ateş açtı. Bu hamle, İran ile ABD arasında süregelen deniz geriliminin en son halkası oldu.
Karşılıklı hamleler zinciri
Krizin fitilini ateşleyen gelişmelerden biri, ABD’nin 13 Nisan’da İran limanlarına yönelik deniz ablukası başlatmasıydı. ABD güçleri bu süreçte İran bağlantılı çok sayıda gemiyi durdurdu, bazılarını geri çevirdi.
Buna karşılık İran da boğazdaki kontrolünü sıkılaştırdı. İslam Devrim Muhafızları Ordusu, Mart başında yaptığı açıklamada boğazdan geçişlerin kendi onaylarına bağlı olduğunu duyurdu.
Normal şartlarda dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) sevkiyatının yaklaşık yüzde 20’si Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Bu nedenle bölgede yaşanan her askeri gerilim, küresel enerji piyasalarını doğrudan etkiliyor.
Benzersiz bir durum
Her ne kadar taraflar arasında resmi bir ateşkes bulunsa da denizde fiili bir çatışma hali devam ediyor. ABD boğaza girişleri, İran ise çıkışları kontrol ederek ticari gemileri iki taraflı bir denetime zorlayan benzersiz bir durum yaratmış durumda.
İranlı yetkililer, ABD ablukası kaldırılmadıkça boğazın tamamen açılmayacağını vurgularken, Washington yönetimi ise yaptırımları delmeye çalışan gemilere müdahalenin süreceğini belirtiyor.
Yeni bir kırılma noktası mı?
Son gemi ele geçirmeleri, İran’ın daha önce kaçındığı bir eşiği aşması olarak değerlendiriliyor.
Katar merkezli Al Jazeera'nin haberinde yer alan uzmanlara göre tarafların “göz kırpmadığı” bu yüksek riskli satrançta, Hürmüz Boğazı’ndaki her yeni hamle daha büyük bir bölgesel çatışmanın tetikleyicisi olabilir.