Dünya petrol ve doğalgazının yüzde 20’sinin yanı sıra dünyanın bel bağladığı gübrelerin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerin durması enerji krizini derinleştiriyor.
Son olarak cuma günü öğle saatlerinde İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerin tamamen durdurulduğunu ‘deneyenlere karşı sert önlemler alınacağını’ duyurdu.
ABD Başkanı Donald Trump, blokajı sona erdirmek için diplomatik baskılar yaparken, ABD ordusunun petrol tankerlerine olası bir eskortluk durumu için Orta Doğu’ya yeni birlikler gönderdi.
Ancak, ABD merkezli CNN’in ifadeleriyle ‘İran hala daha yüksek ele sahip’. Bunun nedenleri ise ucuz dronları ve deniz mayınları dahil alışılmadık savaş metotları ile coğrafyası olarak sıralanıyor.
Bunların hepsi bir araya geldiğinde ABD ya da herhangi bir ülkenin Hürmüz Boğazı’nı ‘askeri müdahale’ ile geçişe açmasını ‘güçleştiriyor’.
Coğrafya neden İran’ın yararına?
Hürmüz Boğazı’nın en dar noktası yaklaşık 24 mil (38.6 km) genişliğinde. Bununla birlikte neredeyse tüm trafik daha da dar olan iki ana deniz yolu üzerinden geçiyor.
Gemiler ve olası refakat operasyonları için zorlukların bir kısmı, manevra alanının son derece sınırlı olmasından kaynaklanıyor.
Ayrıca İran’ın yaklaşık 1000 millik (1609 kilometrelik) bir kıyı şeridi bulunuyor ve bu kıyıdan gemisavar füzeler fırlatabiliyor. Bu füze bataryalarının hareketli olması, onları etkisiz hale getirmeyi zorlaştırıyor. Uzun Körfez kıyısı ise İran’ın yalnızca boğazla sınırlı kalmadan daha geniş bir alanda saldırı gerçekleştirebilmesini sağlıyor.
Trump’ın tehdidi ne?
Trump’ın müzakere söylemi, Orta Doğu’ya doğru ilerleyen binlerce ABD deniz piyadesi ve denizciyle aynı döneme denk geliyor.
Bu tür birlikler genellikle tahliye operasyonları ve gemiden kıyıya hareket gerektiren amfibi harekatlar baskınlar ve saldırılar için kullanılıyor. Bu durum olası kara operasyonlarına dair spekülasyonları artırsa da Trump yönetimi şu ana kadar İran’da kara harekatı planlamadığını belirtti.
Trump ayrıca İran Hürmüz Boğazı’nı engellemeye devam ederse, ülkenin petrol ticaretiyle bağlantılı daha fazla noktayı vurmakla tehdit ediyor ama bunu son olarak 10 gün daha erteledi.
İran’da devlet kontrolündeki adadaki petrol tesisleri hedef alınmadı, ancak Trump bunların da sıradaki hedef olabileceği uyarısında bulundu. Bu da gerilimin daha da tırmanması anlamına gelebilir.