Tarihçiler ve arkeologlar uzun yıllardır Maya uygarlığının çöküşünü anlamaya çalışıyor. Milattan sonra 9. yüzyıl civarında, özellikle Yucatan Yarımadası’ndaki kentleşmiş alçak bölgeler, yaklaşık 100 yıl içinde kalabalık şehirlerden hayalet kentlere dönüştü.
Bu durum, Maya halkının tamamen yok olduğu anlamına gelmese de, siyasi ve ekonomik güçlerinin ciddi biçimde zayıfladığı biliniyor.
Buz çekirdeği analizi: Kuraklık i̇şareti
ABD’deki Maine Üniversitesi’nden Prof. Paul Mayewski, 2001 yapımı Ancient Apocalypse belgeseli için 1.200 yıl öncesine ait buz çekirdeği örneklerini inceledi.
Mayewski’nin analizine göre, buz katmanlarındaki amonyum seviyelerinde belirgin bir düşüş tespit edildi. Amonyum, atmosferdeki bitki örtüsü yoğunluğuna işaret eden önemli bir kimyasal gösterge olarak kabul ediliyor.
Uzmanlara göre:
Yüksek amonyum → Bol bitki örtüsü, sıcak ve yağışlı iklim
Düşük amonyum → Kuraklık, azalan bitki örtüsü, kuruyan topraklar
1.200 yıllık örneklerdeki düşüş, bölgede ciddi bir iklim değişimi ve uzun süreli kuraklık yaşandığını gösteriyor.
Kuraklık ve tarımsal çöküş
Bilim insanları, uzun süreli kuraklığın tarım üretimini sekteye uğratmış olabileceğini belirtiyor. Maya şehirleri, yoğun nüfusları nedeniyle tarıma bağımlıydı. Mahsul kayıpları, gıda krizine ve göçlere yol açmış olabilir.
Bir başka araştırma ise ormanların tarım alanı açmak için kesilmesinin (deforestasyon) bölgenin yağış döngüsünü bozduğunu ortaya koyuyor. Daha az ağaç, daha az buharlaşma ve daha az yağış anlamına geliyor. Bu da ironik biçimde, daha fazla tarım arazisi açma çabasının daha büyük bir kuraklığı tetiklemiş olabileceğini gösteriyor.
Diğer teoriler: Siyasi kriz ve aşırı nüfus
Uzmanlar, Maya uygarlığının çöküşünün tek bir nedene bağlanamayacağını vurguluyor. Olası faktörler arasında:
Siyasi iktidar mücadeleleri
İç savaşlar ve toplumsal huzursuzluk
Aşırı nüfus artışı
Kaynakların tükenmesi
sayılıyor.
Ayrıca yüzyıllar sonra bölgeye gelen İspanyolların taşıdığı hastalıklar da yerli nüfus üzerinde yıkıcı etkiler yarattı. Ancak bu durum, klasik dönem çöküşünden çok daha sonraki döneme denk geliyor.
Maya halkı yok olmadı
Her ne kadar büyük şehirler terk edilmiş olsa da, Maya halkı bugün hâlâ Orta Amerika’da yaşamını sürdürüyor. Guatemala, Meksika ve çevre ülkelerde milyonlarca kişi Maya kökenli olarak yaşamaya devam ediyor.
Yeni bulgular, Maya uygarlığının çöküşü, iklim değişikliği, kuraklık teorisi ve buz çekirdeği analizi gibi başlıkları yeniden gündeme taşırken, insanlık tarihinin en büyük medeniyetlerinden birinin gerileyişine ışık tutmaya devam ediyor.