Keşif, Nisan 2024’te Grönland Buz Tabakası üzerinde yapılan bir uçuş sırasında gerçekleşti. NASA bilim insanı Chad Greene’in radar verilerinde buzun tabanını incelerken fark ettiği sıra dışı yapıların, daha sonra Camp Century’ye ait olduğu doğrulandı. Çalışmada, yer altındaki yapıları görüntülemek için insansız hava aracı tabanlı sentetik açıklıklı radar (UAVSAR) teknolojisi kullanıldı.
'Buzun altındaki şehir'
ABD ordusu tarafından 1959-1960 yılları arasında gizlice inşa edilen Camp Century, “buzun altındaki şehir” olarak anılıyordu. ABD Ordusu Mühendisler Birliği tarafından kurulan üs, toplam uzunluğu yaklaşık 3 kilometreyi bulan 21 yer altı tünelinden oluşuyordu. İnşaat için yaklaşık 6 bin ton malzeme kullanıldı.
Üs, 1951’de ABD ile Danimarka arasında imzalanan Grönland Savunma Anlaşması çerçevesinde kuruldu. O dönemde Grönland, Danimarka’ya bağlı bir bölgeydi. Anlaşma, NATO savunma düzenlemeleri kapsamında ABD’ye Grönland’da askeri tesis kurma imkanı tanıyordu.
Camp Century’de, dönemin ilk orta güçlü nükleer reaktörlerinden biri olan PM-2A da kullanıldı. Aşırı soğuk koşullarda çalışan reaktör, üssün enerji ihtiyacını karşılıyordu.
Bilimsel araştırma mı, nükleer plan mı?
Resmi olarak üs, kutup koşullarında bilimsel araştırmalar yürütmek amacıyla kuruldu.
Ancak daha sonra ortaya çıkan belgelere göre Camp Century’nin asıl amacı farklıydı. 'Buz Solucanı Projesi' adı verilen plan kapsamında, Grönland buzlarının altına balistik nükleer füzeler yerleştirilmesi hedefleniyordu. Plan, 600 füzeye ev sahipliği yapabilecek geniş bir tünel ağı öngörüyordu. Ancak teknik ve lojistik zorluklar nedeniyle proje hayata geçirilemedi.
Üs 1967 yılında kapatıldı ve terk edildi. Nükleer silah planı ise 1997’de kamuoyuna açıklandı.
Buzların altındaki nükleer atık
Camp Century’nin terk edilmesiyle birlikte reaktör söküldü, ancak geride önemli miktarda atık bırakıldı. Resmi kayıtlara göre, reaktörün 33 aylık faaliyeti sırasında 47 bin galondan fazla nükleer atık üretildi. Bu atıkların bir kısmı hâlâ buzun altında bulunuyor.
Uzmanlar, iklim değişikliği nedeniyle Grönland’daki buz tabakasının erimesinin hızlanmasının, bu atıkların gelecekte ortaya çıkma riskini artırabileceği uyarısında bulunuyor. Yapılan bazı projeksiyonlar, yüzyılın sonuna doğru bölgede ciddi buz kaybı yaşanabileceğine işaret ediyor.
Popular Mechanis'e konuşan bilim insanlarına göre Camp Century’nin yeniden keşfi, yalnızca Soğuk Savaş tarihine dair bir ayrıntı değil, aynı zamanda iklim değişikliğinin geçmişte 'gömülü' kalacağı varsayılan mirasları nasıl yeniden gündeme getirebileceğinin de çarpıcı bir örneği.