‘Donroe Doktrini’ olarak adlandırdığı Ulusal Güvenlik Strateji Belgesi’nde ‘küresel açılım’ başlatacağının sinyalini veren Donald Trump, Arktik bölgede hakimiyet kurmak için Grönland ısrarını sürdürüyor. Rusya-Ukrayna krizini sürdürmede ısrar ederek zayıflayan Avrupa ülkeleri, Trump’ın NATO ülkelerine dönük hamleleri karşısında giderek sıkışıyor.
Kanada Başbakanı Mark Carney’in mevcut düzene dönük şikayetleri ile Fransa Başbakanı Emmanuel Macron’un ‘Trump’ın gümrük vergisi tehditlerine karşı çıkarımızı koruyacağız’ açıklaması, Avrupa’nın ABD dışında bir ittifak aradığının en net sinyalleri olarak karşımıza çıkıyor. Birleşmiş Milletler ve NATO gibi kuruluşların ‘işlevsizleştiği’ süreçte Gazze Barış Kurulu gibi yapılanmaların ise ne gibi değişimlere yol açacağı merak konusu.
Davos’taki Gazze Barış Kurulu’nu ve Avrupa ülkeleri üzerindeki Trump faktörünü Siyasi Analist Hasan Erel ile konuştuk.
‘Avrupa ülkelerinde panik havası hakim’
Erel’e göre Donald Trump’ın Grönland ısrarının arkasında deniz trafiğini kontrol etme isteği var. Erel; NATO ülkelerini dahi karşısına almaya başlayan Trump’ın, Avrupa ülkeleri üzerinde panik yarattığını düşünüyor:
“Amerika’nın bilinen borcu 40 trilyon dolara geldi. Sürekli artan bu borç faizlerle birlikte bir trilyonu bulmaya başladı. Bu borcu kapatabilmesinin tek yolu doların eski gücünü sürdürmesi. Trump, dolar gücünü kaybetmeden para bastırarak Grönland gibi ülkeleri almak istiyor. Bir panik havası var. Bu panik Amerikalı milyarder Larry Fink’te de, Kanada Başbakanı Mark Carney’de de var. Trump’ın derdi masayı devirmek. Çünkü Trump masada yeniliyor, kaybediyor. Çin ve Rusya hiçbir şey yapmadan bekliyorlar. Çin zamana oynarken Trump bir telaş içinde. Son doktrinle birlikte Batı Yarımküre’yi elde tutmak istedi ancak o iş öyle olmadı. Amerikan çöküşü yaşanıyor. Trump’ın Grönland’daki derdi okyanuslardaki deniz alanlarına hakim olmak. Derdi Artik’te Çin ve Rusya’nın rotalarına müdahale etmek. Trump, dünyadaki deniz trafiğini kontrol ederken Rusya ve Çin’in hakimiyetinde olan kuzey deniz rotasını da hakimiyet altına almak istiyor. Dertleri nükleer füze yerleştirmek değil. İkinci Dünya Savaşı’ndan beri zaten o bölgede üsleri vardı. Avrupa bu krizde ilk batan olacak. Amerika’dan önce batacaklar. Amerika’nın doları var hala ve oyun onun üzerinden oynanıyor. 800 tane askeri üssü var, donanması var. Avrupa’nın ise hiçbir şeyi yok. Avrupa’nın tüm yumurtaları Amerika’nın sepetinde. O yüzden çok çaresizler. Hem Trump’a boyun eğiyorlar hem de isyan etmek durumunda kalıyorlar çünkü Trump bunları dövdükçe dövüyor. Trump, Yahudilerle iş yaparak zengin olan bir babanın şımarık bir müteahhit çocuğu. Trump zamanında işi batırmış sonra Yahudiler tarafından kurtarılmış biri. Bu yüzden hem vicdani hem de iş anlamında İsrail’e borçlu hissediyor, ‘hayır’ diyemiyor. Avrupalılar ise finans kapitalin getirdiği adamlar. Macron, Starmer, Alexander Stubb gibi isimler finans kapitalin getirdiği bekçiler. Larry Fink bir de dünya liberalizmini eleştiriyor. ‘Yapay zeka işlerimizi elimizden alacak’ gibi laflar ediyor. Panik durumu var.”
‘Mark Carney, Pax Amerika’nın bittiğini ilan etti’
Erel, Mark Carney’in ABD baskın sistemden ‘şikayet’ eden açıklamalarını ‘Pax Amerikana’nın bitişi’ şeklinde yorumladı. Erel’e göre Carney’in açıklamaları diğer Avrupa ülkeleri üzerinde de etkili olacak:
“Atlantik’te çok ciddi bir kriz var. Kim daha hızlı koşarsa geride kalanı aslan yutacak. Geride kalan da Avrupa olacak ve yutulacak. Teşbihte hata olmaz ancak olanları görüyoruz. Örneğin Mark Carney Çin ile, Macron ve Ursula von Der Leyen Hindistan ile anlaşma sağlamaya çalışıyor. Avrupa Birliği, Davos zirvesinde Amerika ile ticaret anlaşmasını iptal etti. Avrupalıların üç trilyon dolara yakın tahvili var ellerinde. Çin 500-600 milyar dolarlara indirdi ve giderek sıfırlayacak. Herkes topu birbirinin kucağına atıyor. Korkunç bir kriz var. Mark Carney bunun adını koydu. Carney, ‘Biz kurallara dayalı düzenden faydalandığımız için bunu kabul ediyorduk ancak artık işimize gelmiyor’ anlamına gelen açıklamalar yaptı. Bunu kendisinin başlattığını ve arkasından gelecek olanlar olduğunu belirtti. Pax Amerikana dediğimiz sistemin bittiğini ilan etti. Mark Carney, sistemin Amerika’nın lehine işlediğini söyledi. Ancak ‘Kurallara dayalı düzen kalmadı’ diyerek Çin’e gitti. Çin ile anlaşmalar yaptılar.”
‘Venezuela’da rejim değiştiremeyen ABD, Kanada’yı işgal edemez’
Erel’e göre Venezuela’da istediğini elde edemeyen Trump’ın Kanada’ya dönük açıklamalarından ‘işgal’ anlamı çıkartmamak gerek. Erel, Davos’taki Barış Kurulu’nun ise ‘Pax Amerika’nın çöküş’ ilanı olduğunu ifade ediyor:
“Kanada da Çin için bir petrol kaynağı. Amerikan ordusu Kanada’yı işgal mi edecek? Bana mantıklı gelmiyor. Venezuela’da içerden adam satın alıp Maduro’yu kaçırabildi ve hiçbir şey değişmedi. Maduro’nun yerine gelen Delcy Rodriguez biraz daha ılımlı gibi gözükse de rejim aynı. Venezuela’yı ele geçiremedi de Kanada’yı mı ele geçirecek? İran da var sahada. Bizde Suriye’de olan bitenler tamamen buna bağlı. 12 Gün Savaşı’nda İran’ın dört günde İsrail’i yerle bir ettiğine şahit olduk. İran’dan ateşkes için ricacı oldular. Atom bombalarından da çekiniyorlar tabii ancak Amerika’nın dünya hegemonu olduğu havası fiziksel olarak dahi yok. Mark Carney bunu psikolojik olarak da bitirdi. Davos zirvesini, Pax Amerika’nın, Atlantik sisteminin çöküşünün resmi ilanı olarak görüyorum. Davos’ta Komünist İtalyan filozof Gramsci’den örnek verildi. Bir dönemeçteyiz. Trump’ın Grönland’daki asıl hesabı denizi kontrol etmek. Üs istese Danimarka verecekti zaten. Trump Davos’a gittiğinde kırmızı halı serildi ancak küreselciler onu karşılamadı ve ‘Seni tanımıyoruz’ dediler. Trump züccaciye dükkanındaki fil gibi herkesi tokatladı. Kıra döke ilerlemeye çalışıyor. Danimarka’nın Amerika’ya sattığı son adanın Epstein Adası olması da ilginç. Virgin Adaları’nı 1917’de satmışlar, Little Saint James ise o da arada kaynamış. Trump bundan bahsedemiyor, tepesinde Epstein dolaşıyor.”
‘Türkiye, Trump dönemindeki çatlaklardan faydalanabilir’
Trump’ın Batı içindeki dengeleri bozmasının Türkiye açısından bir fırsat alanı yarattığını savunan Erel, Ankara’nın İran konusunda şimdiye kadar tutarlı bir çizgi izlediğini vurguladı. Erel’e göre Trump Batı’nın tüm kurumsal mimarisini işlevsiz hale getirdi; Avrupa ise tehdit kapısına dayanınca ne yapacağını bilemez halde:
“Türkiye’deki iktidar Trump ile hareket ediyor. Zaman zaman bundan da sonuç alıyor ancak ne alıp verildiğini bilmiyoruz. Şu ana kadar Türkiye İran konusunda sağlam durdu. Komşusunun parçalanması Türkiye için korkunç bir tablo yaratacak tabii ki ancak Barış Kurulu’nda soykırımcı Netanyahu var. Trump ise onun yardakçısı. BM’nin yerine böyle bir kurul olur mu? İçerisinde Arap ülkeleri, İsrail var. Vietnam gibi alakasız ülkeler var.
Grönland olayı bizim yüreklerimizin yağını eritti. Avrupalıların hepsi Türkiye’ye ‘PKK’ muhabbeti yapıyordu. Danimarka Irak’ın işgaline asker göndermişti. Avrupa ülkeleri tüm yağma ve işgallere katıldılar. Yumurta kendi kapılarına geldiği için şimdi panik halinde bağırışıyorlar. Trump, NATO’yu da Birleşmiş Milletler’i de IMF’yi de bitirdi. Başıboş bir tank ya da gemi sürükleniyor gibi bir durum var. Türkiye açısından gelişmeleri olumlu yorumlayabiliriz. Trump, başımızdaki en büyük bela olan Atlantik mafyasını içerden yıktı. O yüzden şimdi demokratlar Trump’ı Rus ajanı olarak suçluyorlar. Rusya ile Çin’in ekmeğine yağ sürülüyor.”