‘Avrupa’sız bir Amerika, dünyanın birinci gücü olmaktan çıkar’

Donald Trump’ın küresel siyasetteki fevri hamleleri ve Grönland çıkışıyla sarsılan dengeler, Avrupa’yı kritik bir yol ayrımına sürüklüyor. Sınırını Trump’ın çizdiği bir yola sıkışan Avrupa, kendi içinde bir direnç odağı yaratmaya çalışıyor. Bir yandan Rusya-Ukrayna krizini de körüklemeye devam eden Avrupa’nın Washington’a karşı alacağı tutum merak konusu.

Bu jeopolitik türbülansta Türkiye ise Trump’ın mevcut konjonktürde Ankara’nın tezlerine yakın duran ‘öngörülemez’ tavrını bir fırsat penceresine dönüştürme gayretinde.

Trump’ın Grönland ısrarının perde arkasını ve yaratacağı kırılmaları Siyasi Analist Şanlı Bahadır Koç ile konuştuk.

‘Avrupa acınacak durumda’

Bahadır Koç’a göre ABD’ye karşı tavır alamayan Avrupa ülkeleri acınacak halde. Koç, Avrupa’nın uluslararası siyasette ‘kendini saydırma’ stratejisi izlemediği sürece kaybedeceği görüşünde:

“Trump Grönland’daki tesisleri artırmak istese kimse Trump’a ‘Hayır’ demez. Ulusal Güvenlik Strateji Belgesi’nde Grönland geçmiyor örneğin. Grönland Amerika’ya nispeten yakın bir ülke ancak Trump’ın derdi güvenlikse buraya üs kurabilir, var olanları büyütebilirdi. Hatta bunları Avrupalılara büyütebilirdi. Zaten herkes ABD’den korkuyor. Bunları çok kolay yapabilirdi. Yani Grönland büyük ölçüde Trump’ın egosunun sonucu. Ben Grönland konusunun Amerikan devletinin yıllardır planladığını sanmıyorum. Buradan, ‘Senin burada üssün, statün olsun’ formülüyle çıkılmazsa bu Trump’ın kafayı yediğini net şekilde ortaya koyar. Uzun zamandır Avrupalılara acımaya başladım. Yaptıkları ikiyüzlülüklerine kızıyoruz ama acınacak durumdalar. Çaresizce birbirlerine bakıyorlar. ‘Büyüksün’ demek de işe yaramıyor. Trump zayıflık gördüğü zaman orayı eziyor. Trump hiç acımıyor. Avrupalılarda biraz omurga olsa bir noktada ‘Biz seninle bu kadar ticaret yapıyoruz, Avrupalı devletlerin sende yatırımları var’ derlerdi. Avrupasız bir Amerika büyük bir güç olur ama dünyanın bir numaralı gücü olmaktan çıkar. Avrupa’nın Amerika ile ‘seküler’ bir ilişkisi olursa ‘Sen öyleysen biz de böyleyiz’ ilişkisi kalıcılaşırsa Amerika güç kaybeder. Çin de acayip bir şekilde büyüyor. Avrupalılar biraz kaçmalı, kendisini özlettirmeli ancak ABD’ye karşı bunu yapamıyorlar. ABD Grönland’ı alsa dahi ‘Sen büyüksün’ demeye devam edecekler. Biraz kendilerini saydırmaları gerek. Söylemesi kolay ancak yapması kolay değil biliyorum. Avrupa, ABD’ye rest çekerse ekonomi ve ticaret durur, geçiş döneminde birçok insan işsiz kalır ancak bu iş uzarsa süreç de uzayacak ve Avrupa daha da yerin dibine batacak. Büyük Avrupa ülkeleri ‘Acıya katlanacak mıyız?’ diye sormalı. Amerika’nın içindeki tartışmayı da değiştirmek lazım. Trump’a ‘Sen ne yapıyorsun?’ diyenlerin sesinin yükselebileceği bir ortam yaratılması gerek.”

‘Avrupa’nın Trump’ı içerden zorlayacak adımlar atması gerek’

ABD’ye karşı tutum almak noktasında Çin’i örnek veren Koç’a göre Avrupa, Washington yönetiminin yaşayacağı olası ekonomik krizi ‘lehine’ çevirebilir:

“NATO; Almanya’yı aşağıda, Rusya’yı dışarda, Amerika’yı ise içerde tutan kurum. Grönland meselesi bir ‘Mevcut tehdit’ olarak ortada. Rusya-Ukrayna krizi uzakta. Rusya’nın işgal edeceğinden korktuklarını söylüyorlar ama Rusya gelip Danimarka’yı, Belçika’yı mı işgal edecek? Bu gerçekçi değil. Bir araya gelip Amerika’nın canını yakacak ekonomik, siyasi, kültürel hamleler yapabilirler. Çin bunu yapıyor mesela. Trump’ın seçmenine ve tabanına ulaşıyor. Avrupa ise bunun çalışmasını yapmıyor. Avrupa acı çekmeye katlansa ve risk alsa Amerika’nın içindeki gürültü artar. Trump’ın deliliği konuşulur. Avrupalılar ‘Yeter be’ diyebilir. Bu biraz omurga ve organizasyon gerektiriyor. Kamuoyuna bunun kısa vadede acı vereceğini ama yapmaları gerektiğini duyurmaları gerek. Trump Grönland’a girerse Avrupa ne yapacak? Günlük siyaseti nasıl sürdürecek, hiçbir şey yokmuş gibi mi davranacak ya da alkışlayacak mı? Tecavüze biraz direnmeleri gerek. Aşırı sağ partiler bile Trump’a ‘Ne yapıyorsun sen?’ diyebiliyor. Avrupa yeni sağda Trump ile özdeşleşmek istemiyor. Trump ile ideolojik ve fiziksel karede gözükmek istemiyorlar. Trump’ın kullanıldığını düşünmüyorum. ‘Biz yapamayız o yapsın’ diyenlerin olduğunu sanmıyorum. Amerika’nın İsrail Büyükelçisi ‘Nasıl olsa 2029’da Beyaz Saray’a geleceğiz. Grönland’ı alırsa biz geri veririz’ gibi bir açıklama yapmış. Bu ters etki de yapabilir. Trump’ın popüleritesi düştü ancak ancak büyüme rakamlarında sıkıntı pek yok. Trump’ın politikalarının ekonomiye vurma etkisi ertelenmiş olabilir. Ancak dolar ve Amerika’ya güven ciddi etki yaratabilir. Bu politikaların ekonomik kriz yaratma ihtimali de var. Cumhuriyetçi partide Trump’tan nefret eden ancak belli etmemeye çalışan insanlar olduğunu düşünüyorum. Avrupa’nın bunları harekete geçirecek bir ortam yaratabilmesi gerekiyor. Trump’ın gümrük vergileri de mahkemede görülecek. Amerikan ekonomisinde sorun olursa mahkemedeki Trump’ın ‘adamları’ Trump’ın istemediği bir sonuç da çıkarabilir. Avrupa’nın Trump’ı içerde zorlayacak adımları atması lazım.”

‘Türkiye, Trump’ın tutumu değişmeden politikalarından faydalanmalı’

Davos’ta yapılacan Gazze Barış Kurulu’nda pek çok belirsizliğin bulunduğunu belirten Koç, Türkiye’nin davete katılacağını düşünüyor. Trump’ın Türkiye’ye karşı gösterdiği ‘yakın’ tutumun geçici olabileceğine vurgu yapan Koç’a göre bu tutumdan ‘faydalanmak’ gerekiyor:

“İngiltere ve Fransa karar değiştirmezse Davos’taki Gazze Barış Kurulu’na katılmayacak. Bu Kurul, Birleşmiş Milletler’e asla rakip olamaz. Trump, birçok küçük ülkenin katılacağını açıkladı ancak katılım 1 milyar dolar. Fas gibi ülkelerin bunu karşılayabileceğini düşünmüyorum. Marco Rubio, Witfkoff, Tony Blair ve İsrail katılımıyla İsrailci bir neocon çekirdek oluşacak. Burada oylama mı, tartışma mı olacak belli değil.

Türkiye ‘Hayır’ demekte zorlanır. Trump şu anlık Türkiye’nin tezlerine nispeten yakınlık gösteriyor. Bu değişebilir, garantisi yok ancak bunu olabildiğince kullanmak gerek. Suriye’de PKK ‘Biz direniyoruz’ der, İsrail araya girer, Trump’ın kulağına Rubio bir şeyler fısıldarsa Trump Türkiye’ye karşı tutum değiştirebilir. Ancak bugünkü görüntü Trump’ın Türkiye’ye yakın olduğu yönünde. Evet Trump deli ancak Türkiye’nin de bunu kullanması gerek. Türkiye bazı çekinceleri olsa da bu davete katılacaktır.

Biden ‘Demokrasi bloğu kuracağız’ diyordu. Buradan bir şey çıkmadı ama bunun bir altyapısı vardı. Trump ise ortaya birdenbire böyle bir şey arttı. Davos’ta nasıl karar alınacağı belli değil ve bir altyapısı yok. Kimse Trump’a ‘Hayır’ diyemeyeceği için bir şey oluyormuş gibi bir görüntü ortaya çıkacak. Ancak yine de Gazzelilerin hayatına bir parça faydası dokunacak olursa da kardır elbette. ABD yıllardır Türkiye’yi itip kakıyor, ambargo uyguluyor. Şimdi de Estonya’da Türkiye’de ‘Tatbikata katıl’ diyorlar. Türkiye’nin zaten doğru dürüst uçağı yok. Türkiye’yi ucuz asker olarak görmemeleri gerek. Türkiye belki barış kurulu için ‘Şimdi geliyorum ancak bana olan tutumunuz devam ederse gelmeyeceğim’ diyebilir. Örneğin Macron Suriye ile ilgili konuşuyor ancak Macron’un Avrupa Birliği işgal ediliyorken Suriye konuşacak durumu yok. Macron Suriye’ye tugay mı gönderebilecek?”