Yapay zekâyla 149 yıllık Osmanlı şifreli telgraflarını çözüyor

© Sputnik
Abone ol
Yapay Zekâ Uygulamaları Geliştiricisi Said Sürücü, Gemini'I devlet arşivlerinde araştırma yapabilecek şekilde kullanarak Osmanlı'ya ait şifreli telgrafları çözmeye başladığını anlattı. Sürücü, yaklaşık 150 yıldır çözülemeyen şifreli telgrafların anahtarlarını, aynı döneme ait çözülmüş örneklerden hareketle yeniden oluşturduğunu söyledi.
Serhat Ayan'la Yapay Zekâ Günlüğü programına konuk olan Yapay Zekâ Uygulamaları Geliştiricisi Said Sürücü, yapay zekânın Osmanlıca belgeleri okuyabilmesi ve arşivlere erişebilmesi sayesinde tarih araştırmalarında yeni bir çalışma alanı açıldığını ifade etti.
Araştırmaya aile tarihinden başladı
Gemini modelini devlet arşivlerinde araştırma yapabilecek şekilde hazırladığını anlatan Sürücü, ilk olarak kendi ailesinin geçmişine ilişkin bilgileri araştırdığını söyledi. Ailesinden dinlediği tarihî olayları arşiv belgelerinde de bulduğunu belirten Sürücü, böylece yapay zekânın sunduğu bilgileri kontrol etme imkânı bulduğunu dile getirdi.
Sürücü şunları söyledi:
“Ben Google'ın yeni çıkan Gemini 4 Karbon modelini aldım ve bunu devlet arşivlerinde araştırma yapabilecek bir hâle getirdim. Yani devlet arşivlerine erişim imkânını bu modele verdim. Sonrasında dedim ki: ‘Madem Osmanlıca okuyabiliyorsun, şimdi benim sayemde bu arşive de erişimin var. Bu arşivde araştırma yap.’
Bu arada işe soyağacıyla başlamıştım. Çünkü en kolay elde edebileceğim bilgiler aile tarihimdeydi. Gerçekten de ailemden duyduğum, bildiğim tarihî olayları arşivlerde de buldum. Böylece yapay zekânın doğru bilgi verdiğinden de emin olmuş oldum.”
1877'den kalan şifreli telgraflar üzerinde çalışıyor
Aile tarihine yönelik araştırmaların zamanla başka tarihî konulara yöneldiğini belirten Sürücü, şu anda özellikle Osmanlı'nın son dönemine ait şifreli telgrafları çözmeye çalıştığını anlattı.
1877 tarihli bazı telgrafların yalnızca rakamlardan oluştuğunu ve dönemin görevlileri tarafından çözüldükten sonra çözüm metinlerinin ayrı kâğıtlara yazıldığını aktaran Sürücü, bu belgelerin ve şifre anahtarlarının günümüze ulaşmadığını söyledi.
Sürücü şunları söyledi:
“Şu anda özellikle Osmanlı'nın son dönemine ait şifreli telgrafları Gemini Karbon ile çözüyorum. Bu da çok heyecan verici bir konu. Çünkü şöyle düşünün: 1877'de şifreli, sadece rakamlardan oluşan bir telgraf gelmiş. O zamanki kâtip bunu çözmüş ama ayrı bir kâğıda yazmış. O kâğıt kayıp. Bunun bir çözüm anahtarı da var, o da o zamanki güvenlik sebebiyle imha edilmiş tabii ki.
Şimdi elimizde anahtarı kayıp bir şifre var. Bu, 149 yıldır, yani 1877'den beri neredeyse 150 yıldır öylece duruyor ve kimse bunu okuyamamış.”
Arşiv kataloglarındaki özetlerin yanlış olduğunu fark etti
Şifreli belgelerin içeriklerinin bilinmemesi nedeniyle arşivlerdeki katalog özetlerinin de hatalı olabildiğini belirten Sürücü, çözdüğü bazı telgrafların içeriklerinin kataloglarda yazan bilgilerle uyuşmadığını ifade etti.
Sürücü şunları söyledi:
“O kadar ki bunların bazılarının ne hakkında olduğu hiç bilinmediği için arşivdeki, yani devlet arşivlerindeki katalog özetleri bile yanlış. Ben bu şifreleri kırdıktan sonra okuduğumda aslında katalog özetleriyle alakasız içerikler olduğunu gördüm. Yani bu demek oluyor ki devlet arşivlerindeki görevliler bile bu şifreleri çözememiş.”
Altı farklı şifre anahtarını yeniden oluşturdu
Sürücü, çalışmalarında tamamen referanssız olmadığını, aynı dönemde aynı anahtarla çözülmüş başka telgraflardan yararlandığını anlattı. Bu belgelerdeki örneklerden geriye doğru ilerleyerek kayıp şifre anahtarlarını yeniden oluşturduğunu söyledi.
Şimdiye kadar altı anahtarı çözdüğünü belirten Sürücü, ilk örneklerin birbirine benzediğini, son üç anahtarın ise farklı şifreleme yöntemleri içerdiğini aktardı.
Sürücü şunları söyledi:
“Aynı anahtarla çözülmüş, o zamandan kalma başka telgraflar vardı. Ben bunlardan geriye giderek aslında anahtarı baştan oluşturdum. Oluşturduğum anahtarla çözdüm diyelim. Yani aslında çözülmüş bazı örnekler vardı; o örneklerden hareketle anahtarı baştan oluşturdum.
Şu ana kadar henüz altı anahtarı çözdüm. Bu altı anahtardan ilk iki-üç tanesi benzer şekilde oluşturulmuştu. Ama son üç tanesi çok farklı bir şifreleme yöntemiydi. Bunu da aslında benzer bir şifreleme yöntemiyle oluşturulmuş anahtarın aslını bulduktan sonra ona benzer diğer anahtarları, tabiri caizse ondan kopya çekerek oluşturarak keşfettim.”
İkinci Dünya Savaşı dönemine ait telgrafları da inceliyor
Sürücü, araştırmasını yalnızca Osmanlı dönemiyle sınırlı tutmadığını, İkinci Dünya Savaşı sırasında Türkiye Cumhuriyeti tarafından kullanılan şifreli telgraflar üzerinde de çalıştığını belirtti. Bu dönemdeki şifreleme anahtarlarının Osmanlı döneminde kullanılan yöntemlere benzediğini ifade eden Sürücü, elde ettiği bulguları da paylaştığını söyledi.
Sürücü şunları söyledi:
“Bununla beraber, İkinci Dünya Savaşı'nda Türkiye Cumhuriyeti'nin de çeşitli şifreli telgrafları var. Buradaki şifreleme anahtarları da aslında Osmanlı zamanında kullanılan anahtarlara çok benziyor. Bunları da paylaştım.”
