- Sputnik Türkiye, 1920
EKSEN
Ceyda Karan’ın hazırladığı Eksen’de her gün dünyanın farklı bölgelerine dair gelişmeler masaya yatırılıyor.

"Şenzen Zirvesi çok kutupluluğun teyidi, artık çok katmanlılık da gündemde"

© SputnikCeyda Karan'la Eksen
Ceyda Karan'la Eksen - Sputnik Türkiye, 1920, 20.11.2026
Abone ol
Mehmet Ali Koçakoğlu’na göre Şenzen’deki APEC Zirvesi, çok kutupluluğun bir teyidi. Artık çok katmanlılığın da gündemde olduğunu söyleyen Koçakoğlu, ABD’nin de bu çok kutupluluğu kabul ettiği ve asıl meselenin geri çekilmenin biçiminde olduğu görüşünde.
Şenzen’de düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği Zirvesi’nde (APEC) Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in bir araya gelerek açıkladığı dört maddelik ortak bildiri, küresel enerji arzının artırılmasına ve nükleer silahların kontrolüne kadar uzanan yeni bir denge arayışını gündeme taşıdı.
Şenzen’in ev sahipliğinde gerçekleşen ve Avrupa Birliği’nin dışarıda bırakıldığı bu zirve, büyük güçler arasında karşılıklı bağımlılığa dayalı rekabetin kurallarını belirleyen yeni bir çerçeve ortaya koydu. Üretim ve tedarik zincirlerinde öne çıkan Çin, enerji kaynaklarıyla vazgeçilmez bir konumda bulunan Rusya ve finansal ile askeri üstünlüğünü koruyan ABD arasındaki temaslar, büyük teknoloji ve enerji şirketlerinin de dahil olduğu çok kutuplu ve çok katmanlı yeni küresel yönetim yapısının işaretlerini verdi.
Çin’in Şenzen kentinde düzenlenen APEC Zirvesi’ni Doç. Dr. Mehmet Ali Koçakoğlu ile konuştuk.

“Dört madde, üç büyük gücün nasıl hareket edeceğine dair çerçeveyi gösteriyor”

APEC Zirvesi’nden çıkan dört maddenin daha çok Çin ve Rusya’nın lehine olduğunu vurgulayan Koçakoğlu, Şenzen’deki görüşmenin Yalta’dan ziyade Cenevre Konferansı’na benzediğini söyledi:
“Trump’ın Çin’e gidip Şi Cinping ile görüşeceği söyleniyordu. Bu oldu ve önemli bir etki de yarattı. Ortaya çıkan bildiri de genel bir çerçeve çiziyor. Üç ismin de APEC Zirvesi’nde bir araya gelmesi yeterince önemli mesajlar veriyordu. Ortaya çıkan dört maddelik bir bildiri de var. Çin’in, yıllardır dile getirdiği uluslararası kurumlarda daha fazla söz sahibi olma isteği Birleşmiş Milletler’de reform isteğiyle uyuşuyor. Uluslararası ceza mahkemesiyle ilgili düzneleme kararı da alındı. Ayrıca Rusya’yı ilgilendiren iki madde var. Biri enerji arzının artırılması. Bir diğeri de nükleer silahların kontrol altına alınması. Dolayısıyla ilk iki madde Çin’in uluslararası kurumlarda daha fazla söz sahibi olma isteğine ilişkin. Son iki madde ise Rusya’nın da etkin olacağı bazı düzenlemelerin dile getirilmesine ilişkin. Yalta 2.0 benzetmesi yapılıyor ancak ben bunu daha çok Cenevre Konferansı’na benzetiyorum. Cenevre Konferansı’na ABD, Sovyetler Birliği, Britanya ve Fransa katılmıştı. Bunlar kendi aralarındaki gerginlikleri konuşarak nasıl çözebileceklerini tartışmıştı ve oradan ‘Cenevre ruhu’ kavramı ortaya çıkmıştı. APEC’te üç tane büyük güç var. Bu üç ülke arasında birbirine bağımlı bir rekabet durumu da var. Özellikle Amerika ve Çin arasında. Rusya, hem nükleer hem de enerji alanındaki avantajı nedeniyle vazgeçilmez. Bir yandan dünya karışık. Bu dört madde, bu problemleri çözerken üç büyük gücün nasıl hareket edeceği ve karşılıklı rekabeti sürdürebileceklerine dair çerçeve belirlediklerini gösteriyor. Ben bunu biraz Cenevre’ye benzetiyorum.”

“Şenzen, özel seçilmiş bir şehir”

Zirve için Şenzen’in özellikle seçildiğini ifade eden Koçakoğlu; bu seçimle, asıl konunun bölgeselcilik ve ticaret olduğunun gösterildiği görüşünde:
“Nükleer, Çin’in çok tartışmak istediği bir konu değil. Ayrıca zirvenin yapıldığı şehre bakmak lazım. Şenzen özel seçilmiş bir şehir. Şenzen, bir anda ortaya çıkan bir şehir. 1970’lerde bir balıkçı kasabasıyken Hong Kong’a benzer bir şehir inşa edilmeye çalışılmış. 2000’lerin başında yüklemeler başka limanlardan yapılmaya başlandı. Ancak daha sonra bu limanların hepsinin Şenzen’de olduğunu gördüm. Ayrıca Şenzen, Açıklık ve Reform politikasının uygulanmaya başladığı şehir. Bugün de Çin’in teknolojisini ve ekonomik kalkınma modelinin ne kadar başarılı olduğunu gösteren bir kent niteliği taşıyor. Şenzen seçimi, asıl tartışılmak istenen konunun bölgeselcilik ve ticaret olduğunu gösteriyor. Bu sebeple nükleer konusunda bildirge yayınlanacağını beklemiyordum. Konuşmalar içinde nükleere değinilmiştir elbet ancak bildirgede dördüncü madde olmasını dahi beklemiyordum. Çinlilerde daha düşük oranda nükleer var ve Çinliler bunu çok fazla konuşmak istemiyor. Askeri güçten de ziyade ticaret ve teknoloji konuşmak istiyorlar. Nükleer illa ki gündeme gelecekti ancak bildirgeye girecek kadar mühim görüleceğini düşünmemiştim.”

“Üç kutup mu doğacak?’ durumu söz konusu değil”

Koçakoğlu, dünyanın yön kırdığı çok kutupluluğu, ABD’nin de kabul ettiğini söyledi. Koçakoğlu’na göre zirveye dair yapılan ‘Üç kutup’ söylemleri doğru bir çıkarım değil:
“Amerikan devleti bence çok kutupluluğu kabul etti. Uzun zamandır süren mücadele de belki bu çok kutupluluğa geçiş süreciyle ilgilidir. Bu bir geri çekilmeyse bu geri çekilmenin nasıl ve hangi alanlarda olacağı tartışılıyordu belki de. Eğer ABD, Avrupa Birliği ile eski ilişkisini taze tutuyor olsaydı bu üçlü zirve APEC ile olmayabilirdi. APEC’te Avrupa Birliği’nin ve birçok ülkenin yeri yok. Bu zirvenin orada olması Avrupa Birliği’ne bir mesaj. Trump’ın pragmatist yaklaşımına ve Rusya olan ilişkilere bakınca ‘Rusya’ya karşı farklı bir konuma gelebilir miyiz?’ endişeleri var. ‘Üç ülke geldi ancak artık üç kutup mu olacak?’ durumu söz konusu değil. Örneğin Kanada Başbakanı gelip Çin’de bazı ticari konuşma ve anlaşma yaptı. Kanada, Amerika’dan bağımsız olarak da Çin ile görüştü. ‘Üçlü kutup kurdunuz’ söylemine karşı çıkacak ülkelerden biri Çin olacaktır. Çin, Küresel Güney’in liderliğini yapıyor. Bu liderliği yaparken ‘Ben güçlüyüm ve bir kutup olacağım’ demez. Aynı şekilde Rusya için de geçerli bu. Rusya da ‘Üçümüz dünyayı yöneteceğiz’ iddiasında değil. Çok kutupluluğa ek olarak çok katmanlılık denilen bir olay da var. Büyük teknoloji ve enerji şirketleri de devletler kadar yetkili. Biz sadece işin diplomatik kısmına bakıyoruz ancak birçok CEO da bu konuları görüşüyor. Bunların da yarattığı bir küresel yönetim sistemi var. 90’lardaki tek kutuplu yok. Üç kutuplu dünya da yok. Bölgesel güçlerin de kendi seslerini çıkarabildikleri bir yapı mutlaka kendi kendini inşa edecektir. Ayrıca Amerika da Çin de Rusya da birbirine bir anlamda bağımlı. Tek başlarına güçlerini koruyamayacaklarını onlar da biliyorlar.”

“Avrupalılar gerilemeye başladı”

Avrupalıların savaş çıkartabilecek güçte olmadığını ve medeniyetlerinin giderek gerilediğini söyleyen Koçakoğlu, Doğu ve Asya’nın ise geliştiği görüşünde. Koçakoğlu’na göre Avrupa nüfusu gereği dahi bir şeyleri değiştirebilecek durumda değil:
“Avrupalılar ekonomik güç olmaktan çıktığını kabul etmese ne olur. Ayrıca Avrupalıların savaş çıkartabileceklerini düşünmüyorum. Savaş çıkartacak olsalar ‘Bizi Rusya’ya karşı koru’ demezlerdi. Avrupa medeniyeti ne kadar eleştirsek de günümüz dünyasının en yüksek medeniyet seviyesiydi. Avrupa medeniyeti de diğer medeniyetler gibi doğdu, büyüdü, gelişti ve artık gerilemeye başladı. Bunu onlar kabul etse de etmese de gelişen bir Doğu ve Asya var. Geçmişte de gelişmişlerdi. Şu an onlar tekrar güçlendi ve ilerliyor. Bu dünyanın olağan akışında bir şey. Avrupalılar bunu kabul edip daha barışçıl bir geçiş yapabilirler. Kabul etmeyip arada söz getirip götürebilirler. Bir askeri güçleri de yok. Avrupa’yı yekpare bir Avrupa olarak ele alsak bile 600 milyon nüfusları var. Çin’in nüfusu ise tek başına 1,5 milyar. Bu yüzden çok bir şeyi değiştirebilecek bir durumda değiller. Artık bir fahri yönetime doğru gidiliyor Avrupa’da. Onlar da bunun farkında ancak kuyruğu dik tutup süreci uzatma çabası var. Üçlü zirveye ‘Şenzen ruhu’ demeyi tercih ediyorum. Trump’ın bir karşılıklık ilkesi gereği olarak görülebilir. Çinliler için de önemli olan konunun ticaret olduğunu düşünüyorum. Çin’in bu konuda Amerika’yı ikna edeceğini de düşünüyorum. Amerika’nın; finansman, askeri ve teknolojik anlamda üstün olduğu söyleniyor. Çin’in üretim teknolojileri ve tedarik zincirlerinde üstün olduğu söyleniyor. Rusya ise enerji güvenliği ve kaynaklar konusunda üstün. Bakınca Rusya ve Çin’i daha yakın görüyorum. Bu iki ülkenin karşısında Amerika yalnız kalıyor. Şi Cinping ile Putin’in dostluğu uzun zamandır var. Ticari engellerin azalacağını düşünüyorum. Teknoloji konusundaki gelişmeleri ise beklemek görmek gerekiyor.”
Haber akışı
0
Tartışmaya katılmak için
giriş yapın ya da kayıt olun
loader
Sohbetler
Заголовок открываемого материала