- Sputnik Türkiye, 1920
EKSEN
Ceyda Karan’ın hazırladığı Eksen’de her gün dünyanın farklı bölgelerine dair gelişmeler masaya yatırılıyor.

“Nvidia krizinin arkasında güç savaşı var, yeni bir Soğuk Savaş dönemi yaşanıyor”

© SputnikCeyda Karan'la Eksen
Ceyda Karan'la Eksen - Sputnik Türkiye, 1920, 17.11.2026
Abone ol
Füsun Nebil’e göre teknoloji şirketi Nvidia’nın yaşadığı kriz, ABD-Çin arasındaki güç savaşından ve yapay zekada açık kaynak ısrarından kaynaklanıyor. Nükleer enerjiyle yapay zekanın ve veri merkezlerinin iç içe geçtiğini söyleyen Nebil, Çin’in de dahil olduğu yeni bir Soğuk Savaş dönemi yaşandığı görüşünde.
Küresel yapay zeka rekabetinin merkezinde yer alan Nvidia ve kurucusu Jensen Huang’ın, açık kaynak stratejileri ile Çin pazarına yönelik ticari hamleleri, teknoloji devleri ve Washington yönetimi arasındaki güç mücadelesini derinleştiriyor. ABD hükümeti, yaptırımlarla Çin’in ileri düzey çip ve üretim teknolojilerine erişimini kısıtlamaya çalışsa da Nvidia ve Hollandalı ASML gibi şirketlerin Pekin ile kurduğu ticari bağlar küresel tedarik zincirindeki karşılıklı bağımlılığı görünür kılıyor.

Yapay zekanın askeri güç ve gözetim aracı olarak konumlandırılması ile açık kaynak vizyonu arasındaki ayrışma sürerken bu teknolojilerin gerektirdiği devasa enerji ve su tüketimi veri merkezlerinin Malezya ve Singapur gibi ülkelere kaymasına yol açıyor. Çin’in nadir toprak elementleri üzerindeki kontrolü elinde tuttuğu bu yeni Soğuk Savaş denkleminde, yüksek enerji maliyetleri ve nükleer enerji ihtiyacı küresel siyaseti doğrudan şekillendirirken Türkiye’de yerli veri merkezi ekosisteminin gelişimi bürokratik engeller ve yabancı sermaye odaklı yatırımların gölgesinde şekilleniyor.

Nvidia kurucusu Jensen Huang’ın istifasına giden süreci ve yapay zeka ile ilgili son gelişmeleri Teknoloji Uzmanı Füsun Nebil ile konuştuk.

“Nvidia olayının bir tarafında Amerika diğer tarafında teknoloji devleri var”

Nebil, Pekin yönetimine bilgi aktardığı öne sürülen Alice Huang ile yakın ilişkisi bulunduğu öne sürülen Nvidia kurucusu Jensen Huang’ın istifasına giden sürecin arkasında yapay zeka sektörünün güç arayışı olduğunu söyledi. Nebil’e göre Huang’ın açık kaynaklı yapay zeka ısrarı da süreçte etkili oldu:

“Nvidia olayının arkasında yapay zeka sektörünün güç savaşı var. Bu savaşın bir tarafında kendisini Çin’e karşı zayıf hisseden Amerikan hükümeti var. Diğer tarafında ise teknoloji devleri de var. Nvidia’nın 4 trilyon dolarlık pazar değeri var. Başındaki Jensen Huang çok parlak bir adam. Nvidia’yı basit bir çip firması gibi düşünmemek gerek. Bambaşka stratejiler güden bir firma. Oyun sektörüyle başlayıp kripto madenciliğine katkı sağlamaktan bugün yapay zekayı oluşturan bir yapıya dönüştü. Google’dan Antropic’e kadar pek çok firmanın onlarla mücadele ettiğini de görmek gerek. Jensen Huang, açık kaynak yapay zekadan ve herkesin paylaşacağı bir şeyden bahsediyor. 2023’te Sam Altman Open AI’dan ChatGPT’yi yayınladıktan hemen sonra görevden alınmıştı. Bunun da temelinde açık kaynak vardı. Bir taraf, ‘Yapay zeka bizim kalsın, biz ilerleyelim’ diyor. Palanthir’in nisan ayında yayınlanan manifestosunda yapay zeka ‘Batı’nın askeri gücü’ olarak görülmüştü. Detroit’teki göçmen takibinde de yapay zeka kullanılmıştı. Diğer taraf ise yapay zekanın açık kaynaklı olması ve insanlık yararına olması gerektiğini düşünüyor. Bunun bir ayağında Çin’e mal satmak da var. Çip üreten Hollandalı ASML firmasına baktığımızda Amerikan hükümetinin ‘Çin’e satmayacaksınız’ dediğini görüyoruz. Çip deyince aklımıza cep telefonu geliyor. Ancak 90 nanometrelik çipler de var. Çamaşır makinesinde, araba silecek ve koltuklarında kullanılıyorlar. ASML, bunların üretimi için Çin’e tesis satıyor ve bunu da yasaklamaya çalışıyorlar. ASML de Jensen de aynı şeyi söylüyor. Çin, Jensen’in de çok büyük bir müşterisi. İlk Çin konulu yönetici emrini, 2018’de Trump yayınladı. Trump, ‘Huawei ve ZTE alınmayacak’ dedi. Daha sonra bu konu büyüdükçe büyüdü. Ancak Çin ile Amerikan şirketleri bu anlamda iç içe geçmiş durumda. Birbirlerinin ürettiklerini kullanıyorlar. Bunu kopartmak mümkün değil. Yani Nvidia olayı karısını aldatma, başka bir yöneticiyle ilişkisi olma durumundan daha büyük.”

“Veri merkezleri ve yapay zeka bir bütün”

Nükleer enerjiyle yapay zekanın ve veri merkezlerinin iç içe geçtiğini söyleyen Nebil, Çin’in de dahil olduğu yeni bir Soğuk Savaş süreci yaşandığı görüşünde:
“Teknoloji, politikayı etkiliyor. 80’lerde ‘Savaş oyunları’ filmi vardı. Çocuğun biri telefonla aslında yapay zekayı uyandırıyordu ve o yapay zeka da nükleer bombanın düğmesine basıyordu. Yani nükleer enerjiyle yapay zeka iç içe geçmiş durumda. Örneğin birkaç gün önce Amerika’da radyo frekansları kesildi. 15 binden fazla uçuşun etkilendiği söylendi. Daha sonra açıklama yapıp bunun bir siber saldırı olmadığını söylediler. Trump, ‘Kongre 50 milyar dolar vermedi, düzeltemedik’ dedi. Mamdani de ‘İsrail’e yardım edeceğine bunu yap’ diye yanıt verdi. Yeni bir Soğuk Savaş dönemi bu ve artık Çin de işin içinde. Veri merkezleri ve yapay zeka bir bütün. Veri merkezi ve nükleer enerji yoksa yapay zeka da yok. Bunların hepsi bütünün parçaları ve yapay zeka bunların beyni gibi. Yeni bir soğuk savaş dönemi yaşanıyor. Bunlara bir çerçeve çizilmesi gerekiyor. Ancak Amerika’daki ara seçimler moralimi düzeltti. Gazze’ye karşı Kanada’dan, Brüksel’den yürüyen insanlar var. İnsanlar Ukrayna savaşının ne kadar saçma olduğunu da konuşuyor. Dolayısıyla hükümetler halkı dinlemek zorunda kalacak gibi gözüküyor”

“Marifet Nvidia’da değil Jensen Huang’da”

Nebil, Nvidia’nın yapay zeka sektöründe öne geçmiş olmasının sebebini Huang’ın tercihleri ile açıkladı. Huang’ın donanım ve yazılımı bir bütün haline getirdiğini ifade eden Nebil, Amazon ve Microsoft gibi şirketlerin Nvidia’nın en büyük rakiplerinden olduğunu söyledi:
“İntel gibi birçok firma çip üretiyor. Nvidia’nın öne geçmesinin sebebi Huang’ın teknolojik yön seçimini iyi yapmış olması. Grafik işlemcilere ihtiyaç yokken onları ortaya koymuş biri. Uzun vadeli yatırımlar yaptı. Huang, üniversitelerin yazılım geliştiricilerini ve iş modellerini geliştirdi. Ekran kartından veri merkezi ölçeğinden bütünleşik donanım ve yazılım sistemine yönlendirdi. Marifet Nvidia’da değil Jensen Huang’da. Yapay zeka sektörü de bunun farkında. Jensen Huang elektrik mühendisi. Stanford’da yüksek lisans yapmış ve Tayvanlı. 80’li yıllarda İntel’in en büyük rakibi olan AMD’de çalışmış, sonra başka bir işlemci firmasında çalıştığı arkadaşlarıyla da Nvidia’yı kurmuş. Arkadaşlarından bir tanesi 2000’lerde ayrılmış ancak diğerleriyle yoluna devam etmiş biri. 2000’lerden itibaren internetin en çok satan iki kalemi seks ve oyun. Huang, oyun sektörünün gelişeceğini görüp 1999 yılında GPU’yu çıkartmış ve bu dönüm noktası olmuş. Oyun kartlarıyla 2010’lara kadar geldikten sonra birdenbire bitcoin ortaya çıktı. Kripto madenciliğe kart sattı. Yaptığı işlemci çok daha hızlı. Oyunlardaki görüntüler ve hızları geliştirdi. Bu da bugün veri merkezlerinin işine yarıyor. Bir işlemciden öteye giderek donanım ve yazılımı bir bütün haline getirdi. Huang epeyce önemli bir isim. Rakipleri arasında Amazon ve Microsoft başta geliyor. İntel bile yani en Amerikan işlemci bile lisans alarak Çin’e mal satıyor. Çünkü Çin kocaman bir ülke.”

“Su tüketiminin fazlalığı sebebiyle merkezler Singapur ve Malezya’ya kaydı”

Yapay zeka için gereken su tüketiminin Amerikan halkı tarafından tepkilere yol açtığını aktaran Nebil, veri merkezlerinin Singapur ve Malezya gibi noktalara kaydığını söyledi. Nebil’e göre Bilişim Teknolojileri Kurumu’nun veri merkezlerinin önünü açmaması sebebiyle Türkiye bu alanda kısmen geri kaldı:
“Çin, Tayvan’ın ürettiği ve Batı’nın tasarladığı işlemcilere henüz ulaşamadı. Birtakım çip tasarımları yaptı sadece. Amerika’da veri merkezleri konusunda elektrik fiyatlarını artırdığı için büyük şikayet var. Yerel halk, veri merkezinin ihtiyacı olan elektrik alt yapısını neden kendilerinin finanse ettiğini soruyor. Kaliforniya’da elektrik fiyatları veri merkezleri yüzünden yüzde 267 artmış durumda. Ayrıca bu merkezler çok fazla su tüketiyor. Bu yüzden bazı veri merkezlerini Singapur ve Malezya’ya kaydırdı. Bu veri merkezlerinde Çin’in çaktırmadan kendi yapay zeka şirketlerini eğittiği söyleniyor. Veri merkezlerini kullandıklarını da iddia ediyorlar. Bu Singapur için de Malezya için de bir tehlike. Şu an iki ülke de çok para kazanıyor çünkü. Malezya, geçen yıl gayrisafi milli hasılasının yüzde 6’sını veri merkezlerinden elde etti örneğin. Çin’in esas pazarlık gücü ise nadir metallerde. Nadir metaller olmadan ne silah ne denizaltı ne de telefon hiçbir şey kullanılmıyor. Türkiye’de ise veri merkezleri web site yapmakla başladı. Site yapanlar bazı sunucular kiralayıp veri merkezi haline geldi. Ancak maalesef BTK bunların önünü açmadı. Yıllardır hepsi bir ağızdan önlerinin açılmasını istiyor. Yerli veri merkezi sektörümüz maalesef yok. Üç büyük operatörün veri merkezi var. Bunların veri merkezi olarak sayılıp sayılamayacağı da soru işareti. Arap sermayesinin bu anlamda İzmir’de bir yatırımı oldu. Cumhurbaşkanı da 10 milyar dolarlık başka bir yatırım açıkladı. Gelişmeler oluyor ancak önümüzde net bir şey yok.”
Haber akışı
0
Tartışmaya katılmak için
giriş yapın ya da kayıt olun
loader
Sohbetler
Заголовок открываемого материала