“Avrupa paylaşılan bir bölge haline geldi, ortada bir cenaze var”

“Güvenlik mimarisi, sürecin başından beri sıklıkla dillendiriliyor. Ukrayna meselesinde de en başından bu yana mesele özü itibarıyla Avrupa’yı ilgilendiriyor. Rusya ve Avrupa arasındaki ilişkileri, Avrupa’nın Avrasya ile entegrasyonunu sabote etmeye yönelik bir mesele olduğunu daha önce de söylemiştik. Güvenlik mimarisi meselesi Avrupa’yı direkt olarak ilgilendiriyor. Ancak Avrupa’daki mevcut yönetimler, savaşın sürmesinden yana. Sürecin başından beri ayaklarına sıkıyorlar. Avrupa’nın ekonomik, siyasi, demografik ve kültürel anlamda geldiği hal de bunu gösteriyor. Fransa’da başlayıp tüm Avrupa’ya yayılan eylemler de dünyanın gündeminde. Avrupa’daki kriz Ukrayna ile daha da yoğunlaştı. Avrupa, Rusya’dan enerji alanında ve diğer alanlarda Rusya’dan koptu. Temel gereksinimlerini karşılayamayan ve savaşın sürmesinden yana olan bir Avrupa var. Güvenlik mimarisi meselesi iki yönlü. NATO’nun genişlemesi ve Ukrayna’nın silahsızlanmasıyla ilgili çekinceler vardı. Ukrayna’nın NATO’ya üye olup olmama meselesi Rusya’nın öne sürdüğü şartlardandı. Avrupa, Rusya karşıtı kuvvetleri silahlandırma siyasetine devam mı edecek yoksa masaya mı oturacaklar? Avrupa, masanın dışında şu an. Güvenlik mimarisinin de dışında. Abu Dabi’de konuşulan meselenin temelinde Avrupa’nın ne yapacağı var. Savaşı sürdürseler boyut derinleşiyor. Sürekli televizyonlarında nükleer silah kullanılması halinde ne yapacakları yönünde haberler var. İnsanlık bu psikolojiyi nereye kadar sürdürebilir?”

“Rusya’nın Avrupa hükümetlerine karşı bakışı çok net. Rusya, Avrupa’daki mevcut hükümetleri savaşın çıkma nedenlerinden biri olarak görüyor. Uzlaşmaz olduklarının da altını çiziyor. Rusya başından beri masaya oturmaya açıktı. Ancak süreçte Minsk gibi farklı anlaşmalar yapıldı. Rusya, güç yoluyla Ukrayna’da sadece Kiev yönetimini değil arkalarındaki Avrupalı müttefikleri de mağlup etti. Ortada bir cenaze var. Bu durum Rusya tarafından da böyle görülüyor. Bu ülkeler komşu üstelik. Bu ilişkiler böyle sürdürülemez. Avrupa’daki mevcut hükümetler sallantıdalar. Fransa’daki eylemler başlamadan önce Avrupa’daki sivil darbe girişimlerini konuşmuştuk. Polonya’da bir örneği de yaşandı. Rusya bunu görüyor. Avrupa büyük bir değişime gidiyor. Rusya, Avrupa’daki iktidar değişikliklerini bekleyip güvenilebilir anlaşmalar yapma yolunu seçecektir. Mevcut iktidarlarla yapılacak anlaşmaların uzun vadede geçerli olacağını sanmıyorum. Rusya’nın tavrı Avrupa’da iktidar değişiklikleri sonrası barışı gündeme getirmek olur. Mevcut koşullarda barış olsa bile bu uzun vadeli olmaz.”

“Tarihin gerisinde kalmış bir Avrupa ile karşı karşıyayız. Melenchon da Atlantik ve Transatlantik fikrine sadakatin geçerli olmadığını, bunu savunan liderlerin tarihin gerisinde kaldığını söyledi. Oldukça haklı. Avrupa’daki mevcut hükümetlerin Rusya ile ilişkileri bozuk ve Trump yönetimiyle de çatlaklar var. Avrupa Birliği’nin içinde de anlaşmazlıklar olduğunu görüyoruz. Yeni bir Avrupa’yı düşünmek lazım. ‘Yalta 2.0’ olur mu? diye bir gündem oldu. Merz, ‘Bizi nasıl bu işin dışında bırakırsınız?’ dedi. Hem Rusya’yı hem Amerika’yı karşısına aldı. Orta Doğu ile ilgili meşhur Sykes Picot Anlaşması vardır. Avrupa giderek Orta Doğululaşıyor. Gelecekte, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra olduğu gibi Avrupa’nın yer almadığı ama Avrupa’nın kaderine yönelik bir anlaşmaya doğru gidebilir bu süreç. Tarihin gerisinde kalmış yönetimler var. Bunlar devam ederlerse bu iş bu noktalara gider. Avrupa’nın içinde yükselen hareketler de var. Rusya ve Türkiye ile normal ilişkileri savunan daha dengeli ve rasyonel politikaları savunanlar var. Önümüzdeki seçimlerde yeni bir Avrupa ile karşı karşıya kalabiliriz. Böyle giderse Avrupa, paylaşılan bir bölge haline geliyor. Avrupa ya çok kutupluluğun içinde kendi rolünü oynayacak ya da geçmişin izbeliklerinde kalmış Transatlantik fikrinin peşinde paylaşılan bir alan haline gelecek. Avrupa için kritik seçimler yaklaşıyor ve bu süreç her şeye gebe. Öte yandan Trump topal ördek durumunda. Trump güç kaybediyor ve artık eskisi kadar inisiyatif kullanamayacak. Trump’tan da öte Amerikalılar, Avrupa’daki kadar kritik bir yol seçecek. Amerikalılar İran meselesinde çok büyük bir tokat yediler. Filistin, Lübnan, Suriye’de Esad’ın devrilmesi, İranlı liderlerin, Hamas liderlerinin hedef alınması bir paketti. Bu hamlelere ve bombardımanlara rağmen İran’a diz çöktüremediler. İran, çok stratejik bir hamle yaparak Hürmüz Boğazı üzerinden Amerikan imparatorluğunun temelinde yatan petrodolar sistemini sabote etti. Trump’ı da aşan bir seçim var Amerika’da. Amerika’nın ‘dünyanın jandarması’ iddiasını sürdürmek için İran’a en üst seviyeden karşılık vermeleri lazım. İran’a karadan girme ihtimalleri çok düşük ve nükleer meselesi de bu yüzden gündemde. Ya böyle olacak ya da Yalta 2.0 gerçekleşecek. Yani Ruslarla, Çinlilerle beraber kendi sınırlarını kabul edip yeni bir dünya dizaynına doğru gidecek. Amerika ya çok kutupluluğu kabul edecek ya da bu işler sürecek. Amerika da tarihi bir seçimin yol ayrımında. Netanyahu kaybetti ve ABD’nin yakın olduğu kuvvetler Avrupa’da zayıflıyor. Bence Trump’tan öte bütün halinde Amerikan devleti bir seçim yapacak.

“APEC Zirvesi’nde Putin, Trump ve Şi ile üçlü bir görüşme gündeme gelecektir. Şu an yaşananlar ekonomik, kültürel ve siyasi anlamda sürdürülemez. Bunlar nükleer kuvvetler. İnsanoğlu tarihte ilk kez tüm dünyayı yok etmeye muktedir. Bir yandan yapay zeka meselesi de tartışılıyor. Bu kadar yüksek tansiyonla bu işi sürdürmek mümkün değil. Nükleer silahlar patlarsa bu başka bir senaryo yaratır. Büyük bir kısır döngünün içine girilebilir. Bütün insanlığı ilgilendiren bir mesele bu. Çin ve Rusya tarafının bu konuyu gündeme getireceği kanaatindeyim. Amerikalılar ne kadar kabul eder tartışılır ancak temel mesele orta yol bulmak. Dolar hegemonyası meselesi de var. Dolar hala tedavülde ve merkezi kalabilir ancak diğer devletlerin de para modellerine saygılı şekilde orta yol bulunabilir. Bunun için arayış olacaktır. İnsanlığın da buna ihtiyacı var.”