“ABD tek kutuplu dünyayı hedefleme gücünden yoksun, sorunlar yapısal”

“ABD ve Trump açısından parlak bir durum görünmüyor. Amerikan hegemonyasının varlığı ve geleceği, sadece dış politika bağlamında değil Amerika’nın iç siyaseti ile birliği noktasında da ciddi anlamda tartışma sürecini hızlandırmış vaziyette. Sorun sadece hegemonyanın bekası değil Amerika’nın kendi varlığını devam ettirebilmesiyle ilgili. Kanada Başbakanının ‘Zavallı Meksika, Tanrı’ya uzak Amerika’ya yakınsın’demesi akılların ucundan geçmiyordu belki ancak Kanada bile böyle söylemeye başladı. ABD’nin soruları konjonktürel değil. Amerika’nın gücüyle ciddi yapısal sorunlar var. Hegemonya sorununa bağlı olarak yeni bir denge inşası süreci söz konusu. Ancak ABD bu konuda güven arz etmiyor. ABD; Avrupa ile Grönland, Kanada, Rusya-Ukrayna ve NATO üzerinden karşı karşıya geliyor. Diğer taraftan da Rusya ve Çin gibi yükselen aktörler nezdinde ‘Ben güçlüyüm ve uluslararası sistemi sizle inşa edebilirim’ gibi bir çıkış yapıyor. Trump’ın ilk seçildiği andan itibaren hedefi Amerikan ekonomisine meydan okuyan Çin’i diskalifiye etmek. Trump, Çin’in hem projelerini hem de ikili veya çoklu ilişkilerini baskı altına alarak darbe vurmak istiyor. Monroe Doktrini’nde Venezuela ve Küba dahil her tarafı tehdit ediyorlar. Dünyanın adı dahi değiştirilmek isteniyor. Amerika, tek kutuplu bir dünyayı hedefliyor ancak bu güçten yoksun. Türkiye’nin yakın çevresi de dahil olmak üzere krizlerden geçiyor. Trump’ın, Çin ve Rusya ile aynı masaya oturma hedefini çok kutuplu dünya arayışını sulandırma girişimi olarak görüyorum. Çin ve Rusya çok net bir şekilde ABD’ye ve Batı’ya, ’Biz çok kutuplu adil bir dünyadan yanayız. Batı’nın her türlü dayatmasını reddeden bir arayış içindeyiz’ mesajı veriyor. Trump, Shenzhen’de APEC Zirvesi bağlamında ‘Dünyayı kendi aramızda kontrollü bir iki kutuplu dünya gibi’ mesajı verecek. Bu da ABD’nin stratejik akıl olarak bütün dünyaya lanse edileceği bir görüntü olacak. Alman Cumhurbaşkanı, Şi Cinping ile görüşme gerçekleştirdi. Şi Cinping o görüşmede ‘Avrupa’yı bağımsız bir aktör olarak görüyoruz. Avrupa’nın işlerine karışmak istemiyoruz’ dedi. APEC Zirvesi bağlamında Alman Cumhurbaşkanının ‘Rusya, Çin ve Amerika olarak bir araya gelme durumunuz var. Gündem maddelerinden biri de Rusya-Ukrayna’ demesi çizdiğim profile dair somut bir örnek ortaya çıkıyor. Almanya, kafasının karıştığını söylüyor. Ara seçimler Trump’ın sadece içerde değil dışarda da elini zayıflattı. Trump, önceki döneminde ne dediyse bunu ikinci döneminde de devam etirmeye çalışacak. ABD yeni bir kurgu peşinde. ABD’nin hegemonya noktasında Çin’i zayıflatmaya yönelik iki temel hedefi var. Bunların birincisi koridorların kontrolü. Arktik’e doğru da aşama kaydedildi. Güney koridoruna Malakka’dan itibaren istikrarsızlık var. İran ve Yemen ile bu daha da zirve yaptı. ABD, Çin’in iki güzergahını büyük ölçüde etkisizleştirmiş vaziyette. Geriye orta koridor kalıyor. Yani Çin, Orta Asya, Hazar ve Kafkaslar...Kafkaslar bağlamında da suni gündemlerle sürecin Trump koridoru dahil olmak üzere ipotek altına alınmaya çalışıldığını görüyoruz. ABD ve Trump, koridorlar ya da stratejik kaynakların kontrolü bağlamında bunu yürütürken artık İran’ı karadan da kuşatmaya çalışıyor.”

“Rusya-Ukrayna savaşıyla hedeflerine büyük ölçüde varmış bir Amerika var. ABD, Rusya ve Almanya merkezli Avrupa’nın arasını açtı. Rusya’yı, Avrupa’nın önüne tehdit olarak koydu. Avrupa Birliği ve Rusya’nın Amerika’ya meydan okumasının önüne geçti. 7 Ekim itibarıyla Gazze hadisesi çok net bir şekilde kullanıldı. Çin, İran ve Körfez’i bir araya getirmek suretiyle bölgede iki tezden birinin antitezi olarak karşısına çıkılmıştı. ABD kaos üzerinden Çin ve diğer bazı ülkeler iş birliği üzerinden uluslararası düzeni inşa etmek istiyor. ABD bu noktaya kadar aşama kaydetti. Rusya-Ukrayna’dan Gazze’ye doğru geldiğimizde Çin’in bölgedeki etkinlik arayışlarının daraltıldığını görüyoruz. Myanmar, Bangladeş ve İran ciddi hedefler haline getirildi. ABD’nin öncelikli hedefi kriz çıkartmak. Krizin genişlemesi ve derinleşmesini sağlamak ve bunun üzerinden kendisine masada yer ayırmak. Hazar Bölgesi’ndeki statü tartışması bence dondurulmuş vaziyette. Kafkaslarda da taşlar yerine oturmadı. İran net bir refleks ortaya koyup ‘Amerika buraya dahil olacak olursa bacaklarını kırarım’ dedi. Kafkaslarda herhangi bir jeopolitik değişimi kabul etmeyeceklerini de bildirdiler. ABD, Çin’in projelerini akamete uğratmak ve Rusya’yı istediği çizgiye çekmek için baskılamak ve İran’ı baskı altına almak istiyor. Kafkaslar ve Hazar’daki gelişmeler, Orta ve Güney Asya’yı da içine alacak. Trump, APEC Zirvesi’nde ne konuşacağını bilmiyorum ancak Çin, kendisine karşı başlatılan yangının farkında.”

“Tarihsel bal tuzağı iş başında. ABD de bununla müşerref oldu. Bal tuzağını en iyi uygulayan milletlerden biri Çinlilerdir. Çin, doğrudan doğruya bu dalgayı engelleyebilecek deneyime sahip değil. Şangay’ı harekete geçirmek istiyorlar ancak Şangay’ın parçalı yapısı Çin’in elini kolunu bağlıyor. Rusya, Ukrayna savaşıyla meşgul edilip baskı altına alınıyor. Ermenistan konusunda Rusya çok emin. Buna karşılık Oval Ofis’te Azerbaycan ve Ermenistan devlet başkanları da orada. Rusya ve İran’a rağmen Trump koridoru gerçeğini de biliyoruz. Rusya da bundan rahatsız. Moskova, Alaska Zirvesi dahil ABD ile masaya oturuyor. ABD; Hazar, Kafkaslar ve Rusya ile oturduğu masada elini kuvvetlendirmek istiyor. ABD’nin Hazar’da doğru düzgün varlığı yok. Hazar’ın kontrolü büyük ölçüde Rusya’nın aşağı tarafta ise İran’ın. Her ikisi de belli bir krizde olsa da iki ülke de Hazar’ın bir Amerikan gölü olmasına müsaade etmez. Hazar’a kıyıdaş tüm devletler Rusya’ya rağmen Hazar’da farklı bir ülkeyle iş birliğine girmek bu ülkelerin kaybedeceği sürece eş değer. Türkmenistan, Kazakistan ve Azerbaycan örneğin. Türkmenistan daimi tarafsızlık statüsüyle kendini güvence altına almaya çalışıyor. Hassas bir politika izliyor. Kazakistan ocak olaylarından dersler çıkardı. Geriye sadece Azerbaycan kaldı. Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü, oradaki çıkarların korunmadığı sonucuna vardı. Denge inşaları hassas işliyor. Öte yandan Trump’ın karadan bir işgal yapabilmesi için destek alabilmesi lazım. Türkiye, Pakistan, Suudi Arabistan destek vermiyor. Irak dünkü Irak değil. ABD’nin en fazla yapabileceği şey İran’da içerdeki dinamikleri baskılamak, izolasyon ve yaptırımlarla İran’a diz çöktürmek. Bu da kolay değil çünkü Çin ve Rusya var. Afganistan-Pakistan sınırları kapatılmaya çalışılıyor. Hazar’a dönük gündemler oluşturuluyor. Bunların sonucunu alabilmesi bence mümkün değil. APEC’te Trump’ın eli boş. Elini kuvvetlendirme adına gündemler yaratıyor. Ancak bu gündemlerin somut bir zemini söz konusu değil. Bu yüzden Trump belirsizlikler ve tehditler üzerinden sonuç almaya çalışıyor. Bu da klasik Trump taktiği”