Radyo Sputnik 10 Kasım Gündem Özel: Atatürk’ün bıraktığı miras ve Cumhuriyet’in kazanımları
16:32 10.11.2026 (güncellendi: 16:34 10.11.2026)
© Arif Hüdaverdi Yaman
Abone ol
10 Kasım Gündem Özel programında Fethi Yılmaz ve Selin Yazıcı, konuklarıyla Atatürk’ün mirasını, Cumhuriyet devrimlerini ve liderlik özelliklerini ele aldı. Yılmaz, Atatürk’e duyulan sevginin yurttaşların samimi duygularında yaşadığını vurguladı.
Gazeteciler Fethi Yılmaz ve Selin Yazıcı ile 10 Kasım Gündem Özel programında; Atatürk’ün yaşamından Cumhuriyet’in kuruluşuna, askerî başarılarından devrimlerine, kadınlara kazandırdığı haklardan günümüzdeki düşünsel mirasına kadar pek çok başlık ele alındı.
Prof. Dr. Barış Doster, Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği Genel Başkanı Ayşe Yüksel ve emekli Tümgeneral Ahmet Yavuz’un konuk olduğu programda, Radyo Sputnik editörleri Alkan Şahin ve Caner Polat da 10 Kasım sabahı Dolmabahçe Sarayı’ndaki anma törenlerinden izlenimlerini aktardı.
Atatürk’ün yaşamını Türk milletine adadığını vurgulayan Yılmaz, Falih Rıfkı Atay’ın “Atatürk’ün eseri bir bütün olarak tek bir kelimeyle toplanabilir: Kurtuluş” sözlerini hatırlattı. Yılmaz, “Atatürk’e ve Cumhuriyet’e sahip çıkma iradesini büyük holdinglerin reklamlarında değil, o yurttaşın gözünden akan yaşta, küçücük bir çocuğun samimi duygusunda, saat 09.05’te bütün Türkiye’nin saygı duruşunda görüyorum” dedi.
‘Hayatını bir ülkeye vakfeden lider’
Atatürk’ün çocukluk yıllarından Cumhuriyet’in kuruluşuna uzanan yaşamını anlatan Fethi Yılmaz, 13 yaşında Selanik Askerî Rüştiyesi’nde, 15 yaşında Manastır Askerî İdadisi’nde ve 18 yaşında İstanbul Harp Okulu’nda eğitim gördüğünü hatırlattı.
Atatürk’ün 24 yaşında kurmay yüzbaşı olarak Şam’da görev yaptığını, ardından Trablusgarp, Balkan Savaşları, Çanakkale ve Kafkas cephelerinde mücadele ettiğini aktaran Yılmaz, 38 yaşında Samsun’a çıktığını, 39 yaşında TBMM’yi açtığını, 40 yaşında Sakarya Meydan Muharebesi’ni kazandığını, 41 yaşında Büyük Taarruz’u gerçekleştirdiğini ve 42 yaşında Cumhuriyet’i ilan ettiğini belirtti.
Yılmaz, “Gerçekten hayatını bir ülkeye vakfetmek nedir? Belki bir sayfaya sığıyor bu ama o bir sayfanın içinde yıllarca konuşulacak bir isim var” ifadelerini kullandı.
‘Dolmabahçe’de Atatürk’e sevgi seli: Çocuklar da 71 numaralı odanın önünde’
Radyo Sputnik editörleri Alkan Şahin ve Caner Polat, 10 Kasım sabahı Dolmabahçe Sarayı'ndan yaptıkları canlı bağlantılarda, Atatürk'ün hayata gözlerini yumduğu 71 numaralı odayı ziyaret etmek isteyen vatandaşların oluşturduğu kalabalığı ve anma törenlerinde yaşanan duygusal anları aktardı.
Sabahın erken saatlerinde itibaren ziyaretçilerin yağmur altında uzun kuyruklar oluşturduğunu belirten Şahin, “Genç, yaşlı, çocuk herkes burada Atatürk'ün huzuruna çıkmak için bekliyordu. Ellerinde karanfillerle sabahın erken saatlerinde buraya geldiler. Konuştuğumuz vatandaşlarla çok duygu dolu anlar yaşandı. Çoğu duygularını ifade edemedi” dedi.
Dolmabahçe Sarayı'nın içinden izlenimlerini paylaşan Polat ise özellikle çocukların Atatürk'e duyduğu sevgiye dikkat çekerek şunları söyledi:
“Henüz 5, 6, yaşlarındaki küçük çocuklar beni en çok etkileyen nokta oldu. Konuştuğumuz çocuklar, 'O bize bir Cumhuriyet hediye etti, o bize bir hayat hediye etti' diyorlar. Kimisi bunları ifade edemeyecek yaşta. Sadece duyulan saygıdan, atmosferden dolayı gözleri dolan çocuklar görüyorsunuz.’’
Atatürk'ün yalnızca bir devlet kurucusu ve başarılı bir komutan olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Barış Doster, onun anti-emperyalist, tam bağımsızlıkçı ve ulusal egemenlikçi kimliğine dikkat çekti.
‘Atatürk'ün ölümsüzlüğünün sebebi fikirleridir’
Atatürk'ün İngiliz emperyalizmine karşı mücadelesinin bugün de hatırlandığını aktaran Doster, şöyle konuştu:
“Atatürk, sadece hayattayken girdiği savaşları değil, öldükten sonra da girdiği bütün savaşları kazanan bir devrimcidir. Bundan 8-10 sene evvel İngiliz Ordu Müzesi'nin anketinde, İngilizlerin en büyük düşmanının hangi devlet adamı, hangi komutan olduğu sorulmuştu. Atatürk açık ara birinci çıkmıştı. Bu, Atatürk'ün anti-emperyalist vasfının İngilizlerin hafızasında hâlâ ne kadar canlı olduğunu gösteriyor. Ama Mustafa Kemal bundan daha fazlasıdır. Kadın devrimi, okuma yazma seferberliği, çağdaş, bilimsel aydınlanma ve laik eğitim denince de üçüncü dünyada, ezilen uluslarda akla Mustafa Kemal geliyor. Eğer bugün hâlâ altı ok bu kadar yoğun şekilde tartışılıyorsa bu, Atatürk'ün fikirlerinin, düşüncesinin ve programının ne kadar diri olduğunu gösterir. Atatürk'ün ölümsüzlüğünün sebebi fikirleridir.”
‘Çanakkale'nin Mustafa Kemal'ini sahiplenenler devrimlerine itiraz ediyor’
Atatürk’ün askerî başarılarının yanı sıra siyasi mücadelesinin de önemine değinen Doster, şunları söyledi:
“Türkiye’de Çanakkale kahramanı ve Millî Mücadele’nin başarılı komutanı olarak Mustafa Kemal’i kabul eden, ancak Cumhuriyet devrimleri söz konusu olduğunda Atatürk’e karşı çıkan bir yaklaşım vardır. Oysa Atatürk bundan daha fazlasıdır. Asıl büyük mücadelesi, bir sivil devrimci önder ve devlet kurucusu olarak siyasi mücadelesidir. Atatürk'ün karşıtları da onun büyük bir komutan olduğunu kabul ederler. Ama söz konusu hilafetin ve saltanatın tasfiyesi, egemenliğin şahıstan alınıp millete verilmesi, kulun yurttaş, tebaanın ulus olması olduğunda Atatürk'e itiraz ederler. Çanakkale'nin Mustafa Kemal'ini sahiplenenler, Millî Mücadele'nin büyük komutanına saygı gösterenler, Cumhuriyet devrimleri söz konusu olduğunda duraklıyorlar.”
‘Cumhuriyet'in kuruluş felsefesini hatırlamak gerekiyor’
Cumhuriyet'in kazanımlarının önemine değinen Doster, akıl ve bilimden uzaklaşmanın gençlerin yurt dışına göçünü artırdığına dikkat çekerek şöyle konuştu:
“Birey olmak için, yurttaş olmak için, kendi emeğiyle, kendi gayretiyle çalışan, kazanan, yaşayan onurlu insanlar olmak için Cumhuriyet'in ne kadar kıymetli olduğunu kavramak gerekiyor. Dünyadan kopmamak için Cumhuriyet'in kurucu kodlarına, kuruluş felsefesine, akıl ve bilimin ışığında yürümek gerekiyor. Benim için asıl beka sorunu, Türkiye'nin en parlak beyinlerinin, bu memleketin varını yoğunu seferber ederek okuttuğu çocukların yurt dışına gitmesi ve bir daha dönmemesidir. Gençliğimizin geleceğini Türkiye'de değil, gurbette aramasıdır. Bu yüzden 10 Kasım gibi anma günleri yalnızca ortak değerler etrafında buluşmak için değil, geçen yüzyılda neleri başardığımızın ve neleri neden yapamadığımızın muhasebesini yapmak açısından da önemlidir.''
ÇYDD Genel Başkanı Prof. Dr. Ayşe Yüksel, Atatürk’ün kadınlara kazandırdığı hakların önemini anlattı. Yüksel, Türkan Saylan’ın Cumhuriyet değerlerini yaşatmak ve kız çocuklarının eğitimine katkı sağlamak için verdiği mücadeleye de değindi.
‘Cumhuriyet bir kadın devrimidir’
Atatürk’ün kadınlara kazandırdığı hakları anlatan Prof. Dr. Ayşe Yüksel, şöyle konuştu:
“Mustafa Kemal Atatürk, Kurtuluş Savaşı devam ederken kadın ve erkek öğretmenleri Ankara'da Maarif Kongresi'nde topluyor. Kadınlarla erkeklerin neden yan yana oturtulmadığını sorarak yöneticilere tepki gösteriyor. Atatürk'ün kadına bakışı buydu. Ama sadece bakışı değil, yaptıklarıyla da Cumhuriyet'in bir kadın devrimi olduğunu gösterdi. Öğretim Birliği Yasası'yla kız çocukları erkek çocuklarla aynı sınıfta okuyabilir duruma geldi. Medeni Kanun'la kadın ve erkek eşitlendi. Kadınlar siyasete katılma, muhtar ve milletvekili olma hakkını kazandı. Ben ilkokulu, ortaokulu, liseyi, üniversiteyi, yüksek lisansı ve doktorayı Atatürk sayesinde tamamlayabildim. Profesör olabildim, akademik hayatta yönetici kadın olabildim, sivil toplum örgütlerinde başkan olabildim.”
‘Türkan Saylan, Atatürk’e olan borcunu hayatı boyunca ödedi’
Türkan Saylan'ın Atatürk'ün izinden giderek eğitim için verdiği mücadeleyi anlatan Yüksel, şöyle konuştu:
“Türkan Saylan, Atatürk'ü çok iyi özümsemiş, anlamış ve kendine görevler çıkarmış bir aydın kadındı. Atatürk'ün kurduğu laik Cumhuriyet sayesinde okudu, doktor oldu, akademisyen oldu. Ama yalnızca kendisinin meslek sahibi olmasını yeterli görmedi. Başka kadınların, özellikle kız çocuklarının iyi eğitim görmesi için emek verdi. Ben 30 yıl Türkan Saylan'la yaşadım ve gördüm ki yalnızca kurumsal olarak değil, bireysel olarak da sorumluluk üstleniyordu. Bize hep 'Sorunun değil, çözümün bir parçası olmalıyız' derdi. Hastalığının son dönemlerinde bile kendisine gönderilen sebze ve meyveleri, ihtiyaç sahibi kadınların kendilerini kötü hissetmemesi için kabul eder, sonra komşularıyla paylaşırdı. O kadınlarla kendisini eşit görürdü. Ben de bugün bir sorun gördüğümde görmezden gelemiyorum. Çünkü Türkan Hoca beni görüyor. Ben nasıl buna sırtımı çevirebilirim? Atatürk'e ve laik Cumhuriyet'e borcumuzu ödemenin bir yolu da sorunun değil, çözümün parçası olmaktır.”
Emekli Tümgeneral Ahmet Yavuz, Atatürk'ün askerî başarılarının ötesinde, onu diğer komutanlardan ayıran liderlik özelliklerini anlattı. Atatürk'ün Cumhuriyet'i kurarken benimsediği hedeflere değinen Yavuz, onun düşüncelerinin bugün de doğru anlaşılması gerektiğini vurguladı.
‘Atatürk'ün kafasında iki şey vardı’
Atatürk'ün diğer komutanlardan farklı olarak Cumhuriyet'i kurma hedefiyle hareket ettiğini belirten Yavuz, şöyle konuştu:
“Atatürk'ün kafasında iki şey vardı. Birincisi, tam bağımsız yeni bir ülke, bir Cumhuriyet kurmak. İkincisi, ülkeyi işgalden kurtarmak. Diğer Türk komutanları da ülkenin işgalden kurtarılmasıyla ilgiliydiler. Ama Atatürk'ün tasarımı farklıydı. Bu, onun gerçekçilik konusunda diğer komutanlarla uzlaştığını, devrimcilik konusunda ise ayrıştığını gösteriyor. 1920'de bir Cumhuriyet fikri hiç yoktu diyemeyiz ama Atatürk'te olduğu gibi kimsede yoktu.”
‘Her komutan lider değildir’
Atatürk’ün liderlik özelliklerine değinen Yavuz, komutanlık ve liderlik arasındaki farkı şöyle anlattı:
“Her komutan lider değildir. Lider olması arzu edilir ama neticede komutan bir vazife alır, yapar. Lider ise vazife veren adamdır. Mustafa Kemal vazifeyi kendisine vermiştir ve aynı zamanda o vazifeyi yerine getirmiştir. Liderlik başka bir şey, komutanlık başka bir şey. Millî Mücadele'nin komutanlarında da çeşitli liderlik vasıfları vardı fakat bu özellikler Mustafa Kemal'deki kadar somut biçimde ortaya çıkmadı. Mustafa Kemal'in uzun vadeli bir amacı ve bu amaca adanmışlığı vardı. Bunun için kimseden emir alması gerekmiyordu.”
‘Atatürk'ü sevmek başka, doğru anlamak başka’
Atatürk’ün doğru anlaşılmasının önemine ve Cumhuriyet’in kuruluş felsefesine değinen Yavuz, şöyle konuştu:
“Atatürk'ü sevmek başka bir kavram, onu anlamak ve doğru anlamak başka bir şey. Şu soruları sormamız lazım: Atatürk ne yaptı, nasıl yaptı ve bunları neden yaptı? Ülkeyi işgalden kurtardı, ayakları üzerinde duran tam bağımsız bir Cumhuriyet yarattı. Özgür ve eşit bireyler yetiştirmek istedi. Atatürk'ün Cumhuriyet'indeki felsefe insanları özgür kılmaktı. Eşitlik anlayışı ise bireyi kanun ve fırsatlar önünde eşit kılmaktı. Cumhuriyet'in vatandaşlık kavramını da bunun üzerine inşa etti. İnsanlara soyuna, etnik kökenine, mezhebine veya inancına göre üstünlük tanımayan bir anlayış getirdi. Atatürk'ün bu felsefesini doğru anlamamız gerekiyor. Çünkü anlamak da yetmiyor, yapmak gerekiyor. Atatürk uzun vadeli amacını gerçekleştirmek için cesur kararlar aldı, hesaplanabilir riskler üstlendi. Onun liderlik özelliklerini de doğru kavramamız gerekiyor.”
‘Atatürk, hayatı boyunca birçok hastalıkla mücadele etti’
Fethi Yılmaz, Atatürk’ün çocukluk yıllarından itibaren sıtma, böbrek rahatsızlıkları ve kalp krizleri başta olmak üzere pek çok sağlık sorunuyla mücadele ettiğini hatırlattı:
“Gazi Mustafa Kemal Atatürk, ömrünün önemli bir bölümünü hastalıklarla geçiriyor. Çocukluğunda difteri, 15 yaşında sıtma geçiriyor. Trablusgarp'ta sol gözü yaralanıyor, böbrek şikâyetleri başlıyor. Çanakkale'de savaşın seyrini değiştirdiği sırada bile sıtma nöbetleri geçiriyor. Erzurum Kongresi'nde böbrek ağrıları o kadar şiddetleniyor ki beline sıcak tuğla sarıyor. Cumhuriyet'in ilanından kısa süre sonra, henüz 42 yaşındayken iki kez kalp krizi geçiriyor. 1927'de Nutuk'u hazırlarken bir kalp krizi daha geçiriyor. 1938 yılını ise siroz hastalığıyla mücadele ederek geçiriyor. Ancak o hasta yatağında bile 'şahsi meselem' dediği Hatay'la ilgilenmeye devam ediyor.”
‘Atatürk’ün son yolculuğunda binlerce kişi onu uğurladı’
Atatürk’ün vefatının ardından düzenlenen cenaze törenlerini anlatan Fethi Yılmaz, Dolmabahçe Sarayı’ndaki ziyaretler sırasında yaşanan izdihama ve cenaze namazına ilişkin tartışmalara değinerek programı şöyle noktaladı:
“16 Kasım'dan 19 Kasım'a kadar İstanbul halkı Dolmabahçe Sarayı'nda Atatürk'ün cenazesini ziyaret ediyor. Ancak yaşanan izdihamda 7'si kadın, 11 kişi hayatını kaybediyor. 19 Kasım'da cenaze namazı Dolmabahçe Sarayı'nda kılınıyor. Ardından naaşı Yavuz Zırhlısı'yla İzmit'e, oradan Beyaz Tren'le Ankara'ya götürülüyor. Trenin her durağında gece yarısı binlerce insan, köylerden ve dağlardan Gazi'yi son kez görmek için geliyor. 21 Kasım'da Etnografya Müzesi'ndeki geçici kabrine konuluyor. 10 Kasım 1953'te ise Anıtkabir'e naklediliyor.”
