Durgun sular ve iyi temizlenmeyen havuzlara dikkat: Türkiye'de 'beyin yiyen amip' tehlikesi var mı?
© Fotoğraf : Bu fotoğraf yapay zeka ile oluşturulmuştur
Abone ol
Özel
Beyin yiyen amip enfeksiyonu nasıl bulaşıyor? Türkiye'deki sulama kanallarında, durgun sularda ya da havuzlarda tehlike var mı? Kendimizi ve sevdiklerimizi nasıl koruruz? Yurt dışına tatile gittiğimizde nelere dikkat etmeliyiz? Beyin yiyen amip içme suyundan bulaşır mı?
ABD'de gölde yüzdükten sonra nadir görülen "beyin yiyen amip" (Naegleria fowleri) enfeksiyonuna yakalanan küçük çocuğun hayatını kaybetmesi endişe yarattı. Akıllara ise Türkiye'deki durgun sularda, sulama kanallarında veya iyi temizlenmeyen havuzlarda da beyin yiyen amip var mıdır, beyin yiyen amip içme suyundan bulaşır mı, Türkiye'de kayıtlara geçmiş vaka var soruları geldi. Bezmialem Vakıf Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Gülay Okay bütün merak edilenlerini Sputnik Türkiye'ye anlattı.
Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Gülay Okay
Beyin yiyen amip nasıl bulaşır?
Halk arasında beyin yiyen amip olarak adlandırılan Naegleria fowleri'nin insana bulaşması için yüzme veya dalış sırasında enfekse suyun buruna yüksek basınçla girmesi gerektiğini anlatan Doç. Dr. Okay şu bilgileri paylaştı:
Suyla birlikte burun boşluğuna giren amip, burada yer alan olfaktör (koku) sinir liflerini takip ederek beyne ulaşır. Bunun sonucunda primer amebik meningoensefalit (PAM) adı verilen, beynin ve beyin zarlarının ciddi şekilde iltihaplandığı bir hastalık ortaya çıkar. Şiddetli baş ağrısı, yüksek ateş, koku duyusu bozukluğu, bulantı-kusma ve ensede sertlik ile başlar; kısa sürede koma ve maalesef %97’nin üzerinde seyreden ölümcül bir tabloyla sonuçlanır. Ağızdan su yutulmasıyla bulaşmaz.
Hangi sularda tehlike oluşabilir?
Doç. Dr. Okay bu noktada suyun sıcaklığının önemli bir faktör olduğunun altını çizerken, "Suyun sıcaklığı önemli bir faktördür. Naegleria fowleri termofilik, yani sıcağı seven bir amiptir. Özellikle yaz aylarında su sıcaklığının yükselmesi, su seviyesinin azalması gibi koşullar amibin çoğalması için daha uygun hale gelebilir." diyerek şöyle devam etti:
"Bu nedenle sıcak yaz dönemlerinde, özellikle sıcak tatlı sularda risk artabilir. Durgun ve sığ tatlı sular, jeotermal kaynaklar, yaz aylarında ısınan göller ve sulama kanalları; amip için ideal bir üreme alanıdır. Akıntısı güçlü, soğuk akarsu ve derelerde risk yok denecek kadar azdır. Ancak “durgun olan her su tehlikelidir” şeklinde bir ifade doğru olmaz. Sıcaklık, suyun niteliği, çevresel koşullar ve amibin gerçekten bulunup bulunmadığı birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle sığ sularda dipteki sedimentin karıştırılması da önemlidir; çünkü amip bu bölgelerde bulunabilir. Bu nedenle doğal tatlı sularda dalma, suya atlama ve dipteki çamuru karıştırma gibi aktivitelerden kaçınmak riski azaltabilir."
Adana baraj
© İHA / UMUTCAN İŞLEDİCİ-AW282654
Türkiye'de beyin yiyen amip tehlikesi mi var mı?
'Türkiye’deki göllerde ya da sulama kanallarında çok sayıda insan suya giriyor. Böyle bir tehlike var mı?' sorusunu ise Doç. Dr. Okay şöyle yanıtladı:
Tehlike teorik ve biyolojik olarak mevcuttur; ancak pratikte vaka sıklığı son derecede düşüktür. Yaz aylarında Anadolu’da sığ, durgun ve güneş altında yüksek sıcaklıklara ulaşan sulama kanalları ve kontrolsüz göletler bu amip türünün yaşamasına imkan tanıyabilir. Buna karşın Naegleria fowleri enfeksiyonları dünyada da son derece nadir görülen vakalardır. Dolayısıyla "her sulama kanalına giren bu hastalığa yakalanır" gibi bir panik havası doğru değildir; ancak dip çamurunun karıştırıldığı, ısı derecesi yüksek tatlı sulara balıklama atlamak risk faktörüdür
Havuz
© İHA
Havuz suları tehlikeli mi? Nelere dikkat etmek gerekiyor?
Akıllara gelen havuz sularında beyin yiyen amip olabilir mi sorusuna ise Doç. Dr. Okay, "Uygun şekilde klorlanmış ve bakımı yapılmış yüzme havuzlarında risk yoktur. Naegleria fowleri dezenfektanlara karşı oldukça hassastır. Serbest klor seviyesi standartlara uygun tutulan havuzlarda yaşamını sürdüremez. Risk sadece; klorlanmayan, bakımsız bırakılan, suyunu yaz sıcağında doğrudan kuyulardan veya durgun tatlı su kaynaklarından alan kişisel veya kaçak havuzlarda söz konusu olabilir." yanıtını verdi.
Serinlemek için gölete giren çocuk boğuldu
© İHA / HÜSEYİN TAYYAR
Yurt dışına tatile gidenler nelere dikkat etmeli? Avrupa'da risk taşıyan alanlar var mı?
Doç. Dr. Okay, Türkiye'den yurt dışına turistlik amaçla gidenlerin dikkat etmesi gereken noktaları da tek tek şöyle açıkladı:
Yurt dışına seyahat edenler açısından da temel yaklaşım aynı olmalı. Özellikle sıcak iklime sahip bölgelerdeki sıcak tatlı sularda yüzme veya dalma sırasında dikkatli olunmalıdır. Hastalık yalnızca ABD'ye özgü değil; Avrupa'da da vakalar bildirilmiş durumdadır. Bu nedenle Avrupa'da da özellikle sıcak dönemlerde ısınan göl, gölet, nehir ve doğal sıcak su kaynaklarında teorik risk vardır. Bununla birlikte Avrupa'ya seyahat eden kişilerin doğal tatlı sulardan tamamen uzak durmasını önermek gereksiz bir korkuya yol açabilir; hastalık gerçekten çok nadirdir.
Yurt dışı ve içi seyahatlerde nelere dikkat edilmeli:
• Sıcak, durgun tatlı sulara (göl, gölet, nehir) girerken başı suya sokmamak,
• Suya atlamamak (suyun burun boşluğuna yüksek basınçla girmesini önlemek için),
• Gerekirse burun klipsi (tıkacı) kullanmak,
• Doğal sıcak su kaynaklarında (kaplıca/jeotermal) başı suyun üstünde tutmak,
• Hijyeninden emin olunmayan yerlerde burun temizliğinde kesinlikle musluk suyu değil, steril veya kaynamış-soğumuş su kullanmak.
Beyin yiyen amip içme suyundan bulaşır mı?
Merak edilen beyin yiyen amip içme suyundan bulaşır mı sorusuna da Doç. Dr. Okay yanıt vererek bu bilgileri paylaştı:
"İçme suyu şebekeleri açısından doğrudan bir risk mevcut değildir. Bu amip sindirim sistemi yoluyla (mide asidi nedeniyle) insanı enfekte etmez, yani kontamine suyu içmekle beyin menenjiti oluşmaz. Dolayısıyla içme suyu standartlara uygun şekilde arıtılıyor, dezenfekte ediliyor ve dağıtım sistemi uygun şekilde işletiliyorsa, baraj gölünün doğal olarak bir tatlı su ortamı olması tek başına toplum açısından önemli bir risk oluşturmaz. Bununla birlikte özellikle burun ve sinüs yıkama işlemlerinde musluk suyunun doğrudan kullanılmaması önemlidir. Burun irrigasyonu yapılacaksa steril/distile veya uygun şekilde kaynatılıp soğutulmuş su kullanılmalıdır."
Türkiye'de kayıtlara geçen bir vaka var mı?
Türkiye’de bununla ilgili kayıtlara geçen bir vaka var mıdır? Değişen iklim koşulları ve kirlilik görülme riskini etkiler mi? sorusunu ise Doç. Dr. Okay, "Türkiye’de tıp literatürüne girmiş ve doğrulanmış Naegleria fowleri vakası son derece nadirdir. Ancak olguların menenjit tabloları ile karışabilmesi nedeniyle farkındalık önemlidir. Ayrıca Türkiye'de yapılan çevresel çalışmalarda çeşitli su kaynaklarından alınan örneklerde N. fowleri saptanmıştır.
Ortalama sıcaklıkların yükselmesi ve sıcak hava dönemlerinin uzaması, sıcak tatlı sularda N. fowleri için daha elverişli koşullar oluşturabilir. ABD'de de vakaların daha kuzey bölgelerde görülmeye başlamasının iklimsel ısınmayla ilişkili olabileceği düşünülüyor. Kirlilikle birlikte tatlı sularda artan organik madde ve bakteri miktarı da amibin beslenme ortamını zenginleştirir. Dolayısıyla değişen iklim koşulları Türkiye dâhil tüm dünyada bu riskin izlenmesini zorunlu kılmaktadır." diyerek yanıtladı.
