Küçük yatırımcı halka arzlarda nelere dikkat etmeli?

“Ocak-Haziran döneminde 16 şirket halka açıldı. Temmuz ayının ilk yarısında da 8 şirket daha halka arz edildi. Bu şirketler sermaye piyasalarından hisse satışları ile 1 milyar 84 milyon dolar para topladılar. Sermaye Piyasası Kurulu son bir hafta içerisinde 4 şirkete daha halka açılma izni verdi. En son 2023 yılında 56 şirket halka arz edilmişti. Şu anda tablo yıl sonuna kadar 2023 yılındaki halka arz rekorunun aşılacağını gösteriyor.

Paraya ihtiyacı olan şirketler ya banka ve finans şirketlerinden kredi alıyorlar ya da bu şekilde sermaye piyasalarında hisselerini halka satarak, yeni ortaklar elde ederek sermaye buluyorlar. Para piyasalarından elde edilen kaynaklarda vade var ve faiz ödemek zorundalar. Ama sermaye piyasalarında hisse satarak para topladıklarında vadesiz topluyorlar ve faiz ödemesi söz konusu değil.

Halka arzlarda etik unsurlar çok önemli. Örneğin dünyanın hiçbir yerinde halka arz edilen şirketlerin çarşaf çarşaf reklamları yapılmıyor. Çünkü bu yatırımcıyı yönlendirme amaçlı olabilir. Televizyonlara, gazetelere bakıyoruz; halka arz edilen şirketlerin yöneticileri çıkıyor, adeta ‘reklam röportajlar’ diyebileceğimiz röportajlar veriyor. Herkes kendi hissesinin değerini methediyor, talebini artırmaya çalışıyor. Bunlar maalesef halka arzların etik olmayan boyutları. Sermaye Piyasası Kurulu’nun bu konuda biraz daha aktif olması lazım.”

“Halka arz edilen şirketlerde yatırımcılar daha çok ‘hisse artarsa kâr ederim’ düşüncesinde. Oysa halka arz edilen şirketler yatırımcısına mutlaka bir temettü, kâr payı garantisi vermek zorunda. Bunu taahhüt etmeli. Halka arz edilen hisseleri alacak olanlar şirketlerin temettü vaat edip etmediklerine bakmak durumundalar. Bunu gerçekten dikkatle incelesinler. Bir de bu şirketlerin büyük hissedarları yönetimde yer alıyor mu? Çünkü halka arzlarda şayet şirket batarsa kişiler sadece hisseleri oranında sorumlu. Ama büyük hissedarlar mal varlıkları ile sorumlu. Eğer bir şirket halka arz edilirken şirketin ana hissedarı olan kişiler veya kurumlar yönetimde yer almayıp sadece hisse satışı ile sermaye piyasasından kaynak topluyorsa küçük yatırımcıların bu noktada da dikkatli olması gerekiyor. Bizdeki borsa anlayışının bu düzeyde seyretmesinin nedenlerinden biri bu. Çünkü halka arzlarda herkes daha çok ‘hisse ne kadara çıktı, ne kadara düştü’ noktasına bakıyor. Temettü, kâr payı boyutuna bakmıyor. Oysa doğru yaklaşım vadedilen temettü, kâr payı dağıtımı üzerinden olmalı. Böyle olmayınca bir avuç kişi bu hisselerin değerini indirip çıkartarak olağanüstü kazançlar elde ederken milyonlarca küçük yatırımcı ise bu iniş çıkışlarda neredeyse tüm varlıklarını kaybederek sıfırlanabiliyorlar. O nedenle daha da hızlanacağı anlaşılan halka arz süreçlerinde küçük yatırımcılar daha da dikkatli olmalı. Yatırım tavsiyelerini alırken biraz daha kendi çıkarları lehine hareket etmeli. Bu tabii bir yatırım tavsiyesi değil, sadece bir görüş ve değerlendirme.”

“Son birkaç aydan bu yana, özellikle şubat ayından itibaren İsrail ve ABD’nin İran’a saldırısı sonrası Ocak ayında Onsu 5 bin 600 dolara çıkan altın fiyatları hızla düşüşe geçti. Merkez Bankası da bu süre içerisinde hem artan enerji fiyatlarından hem de küresel ticari emtia fiyatlarındaki artıştan dolayı rezervlerinden 40 milyar dolara yakın bir döviz satmak zorunda kaldı. Bunu telafi etmek için de altın stoklarından satışlara hız verdi. Dünya Altın Konseyi’nin açıkladığı resmi rakamlara baktığımızda Merkez Bankası Şubat ayından 8; Mart ayında 60; Nisan ayında 10 ve Mayıs ayında 3 ton altın satmış. 4 ayda toplam 81 ton altın satmış. Bu altının ortalama fiyatı 4894 dolar olmuş, buradan da 12,7 milyar dolarlık bir döviz geliri elde edip rezervlerini güçlendirmiş. Fakat bu satıştan sonra altın fiyatları düşmeye devam etmiş. Altının Onsu şu anda 4 bin dolar civarına kadar indi. Merkez Bankası o dönemde eleştiriliyordu. Fakat şimdi ortaya çıkan tabloya baktığımızda Merkez Bankası birim başına 877 dolar kârda. Şu anda bu para ile 97 ton altın alabiliyor. Dolayısıyla Merkez Bankası’nın altın satışlarında piyasayı ve fiyatları yakından takip ederek rezervlerini güçlendirme açısından doğru bir satış stratejisi izlediği söylenebilir.”

“Reel sektör güven endeksi yüzde 0,8 geriledi. Aynı şekilde imalat sanayi kapasite kullanım oranları da bir önceki aya göre yüzde 0,5 düştü. Yani sanayinin, imalatçıların, ihracatçıların üretimi düşüyor; ekonomiye güven de geriliyor. Tabii bu gerilemedeki önemli etkenlerden bir tanesi ilan edilen hedeflerin bir türlü tutmaması. Ekonomi yönetimi Orta Vadeli Program’da cari açık için 2026 yılında 22,3 milyar dolarlık bir tahmin yapmıştı. 2027 yılında 20,5 milyar dolar; 2028 yılında da 18,5 milyar dolar cari açık gerçekleşecek diyordu. Ancak Merkez Bankası’nın kendi yaptığı Temmuz ayı anketinde katılımcılar maalesef 2026 yılı cari açığının 49 milyar dolar olacağını öngördüler. 2027 yılı için ise 47 milyar dolar cari açık beklentisi söz konusu. Türkiye’nin döviz gelir ve giderleri arasındaki açık böyle ciddi bir şekilde artacaksa ve kamuoyuna duyurulan Orta Vadeli Program’ın resmi hedeflerinin 2-2,5 katına çıkacaksa o zaman bu hedefler neden açıklanıyor?”