Dr. Orçun Göktürk: ‘Rusya ve Çin dünyada zorbalığa karşı birlikte durmada kararlı’

“Şu an çok olağanüstü bir dönemde oluyor bu görüşme. Ocak ayı başında haydutça Maduro’nun kaçırılması, İran’a yönelik savaş, Küba’ya yönelik ambargo… Bu ortak deklarasyonda tek taraflı zorlayıcı yaklaşımlar, hegemonya ve blok çatışmalarının ve yeni sömürgeci eğilimlerin yükseldiği bir dünya ifadeleri yer alıyor direkt. Hem Avrupa’nın hem de ABD’nin Moskova ve Pekin ile ilişkilerinde konunun muhataplarından biri de Türkiye’nin de içinde yer aldığı gelişen dünya; Asya ülkeleri, Latin Amerika, Afrika. Burada oraya da bir mesaj var. 20. Yüzyılda olduğu gibi ABD, İngiltere, Fransa oralarda at koşturamıyor çünkü yanında Moskova ve Pekin’i görüyorlar. Bugün Afrika’ya en fazla silah satışı Rusya’dan; en fazla alt yapı yatırımı, finansal akış Pekin’den geliyor. Bu ülkeler yanlarında Pekin ve Moskova’yı gördükçe zincirlerini kırıyorlar. Amerikan Emperyalizminden en fazla acı çekmiş ülkeler yanlarında Moskova ve Pekin’i görüyor. Şi Cinping ve Putin’in ‘Yeni sömürgeci eğilimler, dünyada hegemonyanın artış eğilimine karşı mücadele edeceğiz’ sözleri aslında Türkiye’ye de Vietnam’a da Küba’ya da Latin Amerika ülkelerine de dostluk mesajı. Çünkü bir açıdan şu da var; Trump bu ülkeler üzerinden de Rusya ve Çin’i kuşatmaya çalıştı.

Pekin ve Moskova Batı sistemine her anlamda alternatif inşa etmeye çalışıyor. Bu bir süreç. Ama şunu da görmek lazım: 2015 yılında Pekin ve Moskova arasındaki ticaretin yüzde 90’ından fazlası dolar üzerinden yapılıyordu; bugün neredeyse dolar yok. Yüzde 95’i Ruble ve Yuan ile yapılıyor.

“Avrupa hem ekonomik hem de siyasi büyük bir yol ayrımında. 21. Yüzyılda bir kere herkes uluslararası sistemin değiştiğini kabul ediyor. Avrupa Birliği de burada hangi yöne gidecek? Biden döneminde daha Çin’i ve Rusya’yı kuşatan, Demokratlar ve Otokratlar diye dünyayı ayırmış bir Avrupa Birliği vardı. Trump’la bu da baştan aşağı değişti. Çünkü Trump bu geleneksel Amerikan liberal amentüsünü dillendirmiyor; ‘hür dünya, liberal demokrasiler’ vs. öyle bir jargon kullanmadığı için Avrupa da yönünü mecburen Pekin’e dönmek zorunda kalıyor. Bir yandan Çin’e yönelik düşmanlığını sürdürüyor; bir çok yerde Çin’in elektrikli araçlarına yönelik tarifeler artırılıyor ya da stratejik olarak açıklanan belgelerde hala Çin karşıtı açıklamalar devam ediyor. Ama bu hem çatışma hem de uzlaşı dönemi. Çin’e muhtaçlar ve bu muhtaçlık hem diplomatik hem siyasi hem de ekonomik. Pekin’in artan çekim gücü Avrupa’yı da buraya çekmiş durumda.”

“Bu yıl, hem 1996 yılında Çin ve Rusya arasında kapsamlı stratejik ortaklığın 30. Yılı. 96 yılında ilk defa Rusya ve Çin çok kutupluluk vurgusu yapmıştı. Bir anlamda 25 yıl önce karşılıklı dostluk anlaşmasının, Şanghay İşbirliği Örgütü’nün 25. Yılı. Bir anlamda Putin çok tarihi bir dönemde Çin’e gelmiş oldu. Hem Hürmüz Boğazı krizi, gözlerin Pekin’e çevrilmesi… Hürmüz Boğazı’ndan sonra Güneydoğu Asya’daki birçok ülke Rusya’ya anlaşma yapmak üzere gitti. Bu ülkelerin çoğu petrol ve doğalgaz akışında kesinti olduğu için tekrardan Moskova pazarına yönelmek zorunda kaldılar.

Ama Rusya ve Çin ilişkileri ticari rakamların ötesinde bir birliktelik. Putin konuşmasına ünlü Çince deyimi kullanarak başladı ‘Bir gün görmezsem üç yıl görmemiş gibi hissederim’ dedi. Bunları bilmek önemli. Trump bunları bilmiyor. Şi Cinping’te de ciddi bir Rusya hayranlığı vardır. Hatta The Economist iki yıl önce bunun üzerine bir kapak yaptı.”