Prof. Dr. Şükrü Ersoy'dan obruk uyarısı: 'Depremi beklerken evinizi bir obruk çukurunun dibinde bulabilirsiniz'

Öncelikle obruk bir çökme olayı. Çökme olayı sadece İç Anadolu'da değil her yerde gelişebilir. Yani çökme insani kaynaklarla da olabilir ama Orta Anadolu'da Konya Karapınar, Çumra ve civarlarında gelişen karstik bir olay sonucu ve buna bağlı küresel iklim değişikliği ile birlikte hızlanan bir olay. Peki nedir bu obruk? Obruk silindirik bir çökme biçimi. Yerin altında eriyebilir kayaların oluşturduğu mağara sistemleri var. Yeryüzünden biz onları görmüyoruz ama onları tutan önemli etken su. Yani yeraltı suları mağara boşluklarına doldurduğu zaman çökme meydana gelmiyor ama son zamanlarda küresel iklim değişiminin hızla arttığını biliyoruz. Bunun etkisiyle birlikte insanoğlu suya daha çok yöneliyor. Yeraltındaki sular, nehirler falan azalınca da yer altı suyuna başvurmak zorunda kalıyor özellikle tarımsal alanlarda. İşte kuyular açıyorlar, buralardan su alıyorlar, o mağaraları tutan su tükeniyor. Tükenince onları tutan güç de ortadan kalkmış oluyor. Zaman zaman ya depremlerle ya da kendiliğinden çökmeler meydana geliyor.

Türkiye'nin jeolojik haritaları çok ayrıntılı ve ölçekleri de o oranda. Oralarda eriyebilir kayalar var. Ama nerelerde olduğunu biz çok net biliyoruz zaten. Önemli olan oradaki vakalarla bu bölgenin jeolojisini karşılaştırıp ne yapmamız gerekiyorsa o planlamaya gitmek gerekiyor. Sadece tarım politikaları açısından değil, yerleşimler açısından da. Yani mesela orayı imara açmazsınız, çünkü tehlikesi varsa imara açmazsınız. Veya çözülebilir bir sorunsa çözmek gerekiyor. Mesela bazen İstanbul'da bile oluyor.

Bazen şehrin altından geçen drenaj sorunları nedeniyle yollarda ya da evlerin olduğu yerlerde dev çökmeler olabiliyor. Bunu Japonya'da da görüyoruz. Bir de siz örnek verdiğiniz Guetamala'da görebiliyoruz ve örnekleri var. O da şöyle oluyor, yerin altındaki mesela borular geçiyor. Türkiye'de de var bu. Sık sık bu konularda hata yapılıyor. Borular çatlıyor, kırılıyor, eskiyor. Oralardan su sızıyor. Su tabii gidecek bir yer arıyor. Zaman içinde su gitmiyor. Beraberinde toprağı da götürüyor yerin içerisinden. Orada devasa büyük çukurlar oluşuyor. Bir gün bir bakıyorsunuz aniden çökebiliyor. Yani tünelin çökmesi gibi aniden çökebiliyor. Bu eriyebilir kayaçlarda değil de suyun özelliğinden kaynaklı olarak. O yüzden şehirlerde de zaman zaman o drenaj şartlarının kontrol edilmesi gerekiyor. Yani bir çökme varsa onun yer altında büyüyebileceği düşünüp o çökmenin nedenini belediyelerin araştırması gerekiyor. Bazen görüyorsunuz koca koca duvarlar çıkıyor. Bunların nedeni suya bağlı çökmeler.