‘Türkiye’nin NATO tarafına kayma eğilimi var’

“Türkiye’nin bir taraf seçmek zorunda kalırsa ABD ve Körfez ile ortak hareket etmeyi tercih edeceğini söylemiştim. Son günlerde yaşanan gelişmeler de bunu doğrular nitelikte. Milli Savunma Bakanlığı’nın Türkiye’ye yönelik yapılan son balistik füze saldırısına ilişkin açıklamasının tonu diğerlerinden farklıydı. Atılan balistik füzeler Amerikan savaş gemilerinden ateşlenen SM2 ile vurulduğuna göre bunlar egzoatmosferik demektir. Yani bu atmosfer dışında yapıldığı anlamına gelir. Sonuncu füze için ‘İran’dan ateşlenen, Türk hava sahasına giren’ deniyor ancak NATO Sözcüsü ‘Türk hava sahasına yönelen’ ifadesini kullandı. Balistik füzeler belirli bir yörüngede ilerlediği için radar izlerine dayanarak ateşlendikleri ve düşecekleri noktalar belirlenebilir. Buna göre de muhatap çağrılır ve ‘Siz inkar ediyorsunuz ancak bunlar sizin topraklarınızdan ateşlendi. İki komşu ülkeyiz ancak biz burada kalacağız’ denir. Ayrıca İsrail ve Amerikan istihbaratının İran’da ne kadar etkili olduğunu da biliyoruz. Mozaik savunma doktrini denen dağınık yapıya geçilen bir yerde birtakım unsurların ABD ve İsrail ile hareket etmesi gözardı edilebilecek bir ihtimal değil. Delilleri ortaya koyup ‘Hava sahası ihlali bizim için bir egemenlik sorunudur. Cevap vermek zorunda kalırız’ dersiniz. Ancak son açıklamada özellikle NATO unsuru ön plana çıkarılmış. Türkiye’de NATO’ya dönük artan tartışmalar da dikkate alındığında açıklamada Türkiye’nin NATO tarafına kaydığı havası var.”

“NATO’nun geleceği konusundaki belirsizlik de yerini koruyor. Kongreden çıkan karara göre çoğunluk olmadan bir başkanın ABD’yi NATO’dan çıkarma ihtimali yok ancak sonuç olarak bir geçiş dönemi içerisindeyiz. Bu sonlandıktan sonra NATO da mevcut yapısıyla kalmayacak. Belki daha Avrupa merkezli bir yapı haline gelecek. Burada Avrupa Birliği ülkeleri daha ana karar alıcı pozisyona gelebilir. NATO’yu değerlendirirken ihtiyat payı bırakmak ve dengeli gitmekte fayda var. İran, balistik füzeleri tespit eden radarları Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar’daki üslerde vurdu. İncirlik’teki radarı da askeri açıdan hedef alması mantıklı görünebilir ancak bunun için bütün NATO’yu karşısına alması gerekecek ve buna değmesi noktası bir soru işareti. Çin ve Rusya’nın İran ile ilişkilerini biliyoruz. Onlar, ‘NATO’nun beşinci maddesi istenildiği gibi işleniyor mu? Bunu İran üzerinden yapılacak füzeyle test edelim’ demiş olabilirler mi? Onlar bunu dese bile İran bunu kabul eder mi bu da meçhul. Her şeyi hesaba katarak değerlendirme yapmak lazım. Açıklamalarda da kullanılacak tona dikkat etmek gerekiyor.”

“Türkiye’de bir çelik kubbeden bahsedildi. Katmanlı bir hava savunma sistemi olduğu ve onun altında hisarlar ve siperler çalıştığı söylendi. Ancak şu an Türk hava sahasını balistik füze tehdidine karşı koruyabilecek imkanlar yetersiz. Bu imkan belki SİPER Blok-2, SİPER Blok-3 ile kazanılabilir ancak bu da 2030’lu yıllara doğru aktif olabilir. Türkiye’nin Rusya’dan aldığı S-400’ler de soruluyor. Bunları mevcut NATO ağına entegre etmeyince üzerindeki radarla kullanmak zorunda kalıyorsunuz. Bu radarın menzil kısıtlamaları var. Ayrıca aldığımız S-400’ler daha çok uçak ve seyir füzelerine karşı etkili, balistik füzelere karşı etkili değil. Dolayısıyla Türkiye, balistik füze tehdidine karşı NATO’nun kendisine sağladığı korumayla yetinmek durumunda."

“2010’dan sonra alınan kararla beraber NATO’nun sorumluluk sahasını balistik füze tehdidine karşı korumak için geliştirilen füze kalkanının ana unsurlarından bir tanesi Kürecik. Bu da bizim topraklarımız içinde konuşlu. Yani Kürecik’in tespit ettiği radar izi doğrudan Ramstein Hava Üssü’ne gidiyor. Oradan da ilgili ülkelerin hava harekat merkezleriyle paylaşılıyor. Dolayısıyla radar izinin Türkiye’nin elinde olması gerektiğini düşünüyorum. Bu açıklanmak istenirse açıklanır. Hakan Fidan katıldığı bir toplantıda ‘Uzun süredir İran balistik füze atmıyor, bunu nasıl engellediniz?’ sorusuna ‘Açıklamak zorunda mıyım?’ cevabını vermişti. Keşke gazeteci açıklaması gerektiğini söyleseydi. Bu açıklamadan da birtakım bilgilerin kamuoyuyla paylaşılmasının istenmediği anlaşılıyor. Açıklamaların genel tonu ve Türkiye’nin pozisyonundan; Türkiye’nin, değişen bu güvenlik ortamında NATO ile daha entegre ve iç içe pozisyon belirlemek istediği anlaşılıyor. Türkiye’de siyasi iradenin yaptığı açıklamalarda ABD’den ziyade İsrail’in merkeze oturtulması da Türkiye’nin gözettiği hassasiyetleri gösteriyor.”

“‘Stratejik otonomi’ tartışmaları çerçevesinde Türk savunma sanayisi için alınmış birtakım kararlar var. Türkiye’nin savunma bütçesi kısıtlı ve kaynakların nereye harcanacağı önemli. Deniz kuvvetlerinin TF-2000 hava savunma harbi projesi vardı. Bu proje yıllardır konuşuluyor ancak realize edilmedi. Realize edilseydi bugün biz Doğu Akdeniz ve Karadeniz’de bu fıkrateynlerle bölgesel hava savunmamızı yapıyor olabilirdik. Hem Ukrayna hem de İran savaşından dersler çıkarılması gerekiyor. Ayrıca Kıbrıs’ta da enteresan gelişmeler yaşanıyor. Fransızlar, İspanyollar ve Hollandalılar Kıbrıs’ın savunmasını sağlamak için Doğu Akdeniz’e kuvvet konuşlandırdılar. Yani İran savaşı ve savunma sadece orayla ilgili değil. Gelişmeler, tüm coğrafyayı etkileyecek pozisyonda. Devlet aklının işlemesi ve önemli kararların alınması gerekiyor.”

“NATO’da kuvvet ve karargah yapısı farklı. Bir yere karargah kurulması kuvvetin de olacağı anlamına gelmez. Türkiye’ye NATO karargahı ilk kez konuşlanmıyor. Örneğin Üçüncü Kolordu Komutanlığı, NATO kolordusudur ve NATO karargahı vardır. Burada tartışılması gereken husus Karadeniz’e yabancı bir kuvvetin konuşlanıp konuşlanmayacağı. Montrö Boğazlar Sözleşmesi’ne göre Karadeniz’de yabancı gemiler tonaj sınırlamasına tabi. Yani gemiler 30 bin tonu geçemez ve maksimum 21 gün kalabilirler. Burada bir kuvvet konuşlandırılacaksa bu kısıtlamalar dikkate alınmalı. Bunlar dikkate alınınca da kimse oraya daimi kuvvet konuşlandırmaz.”

“6 Ocak’ta Fransa’da bir toplantı yapıldı. Mehmet Şimşek bakan olduktan sonra Türkiye politikalarını daha çok Batı paktıyla uyumlandırdı. Ukrayna Savunma Temas Grubu’nun faaliyetlerine başlangıçta mesafeli yaklaşırken Türkiye daha fazla içerde yer almaya başladı. Orada bir deklerasyon yayınlandı. Bu deklerasyona göre zımni olarak imzalanacak barış anlaşması ve Ukrayna’ya sağlanacak güvenlik garantilerinde Rusya’nın onayı söz konusuydu. Yani Rusya’nın onay vermediği güvenlik garantileri hayata geçemiyor. Dolayısıyla buradan hareketle konuşmak lazım. Buradan hareketle konuşunca da Karadeniz güvenliğinin bir deniz ayağı ortaya çıkıyor. Türkiye bölgesel sahiplik ilkesi üzerinden hareket ediyor. Yani Karadeniz’deki sorunlar Karadeniz’e kıyıdaş ülkeler tarafından çözülmeli ve dışardan müdahale olmamalı. Böyle olunca da Türkiye mevcut politikasının devamı olarak ‘Burada bir deniz gücü konuşlandırılacaksa bunu ben konuşlandırayım. Bu deniz gücü Rusya-Ukrayna savaşı sırasındaki mayınları temizlemek için kullanılsın’ diyor. Ukrayna deniz kuvvetlerinin yeniden yapılandırılması da söz konusu. Bunun devamı olarak karargah kurulması kararı verildi. Milli Savunma Bakanlığı’nın açıklamasındaki belirsizlik, konunun öncesine yapılmayan atıf ve NATO terminolojisinin kullanılması gibi faktörler bunun bir NATO karargahı olduğu tartışmalarını gündeme getirdi. Kurulanın NATO karargahıyla alakası yok. Ancak Ukrayna Savunma Temas Grubu’na ‘NATO’dan bağımsız’ demek de olası değil. Türkiye-Rusya ilişkilerindeki makasın açılması, Ukrayna’nın mavi akım boru hatlarına, kompresörlere yönelik saldırıları, Lavrov’un uyarıları, İstanbul Boğazı’ndaki Türk kara sularının beş mil dışındaki gemiye saldırılması gündeme gelince burada tartışılması gereken husus Türkiye-Rusya ilişkileri oluyor. Geçtiğimiz yıl beş defa telefonla iki defa yüz yüze görüşen Putin ile Cumhurbaşkanı Erdoğan bu süreçte Venezuela krizi de dahil olmak üzere büyük krizlere yönelik görüşme yapmadı. Dolayısıyla Türkiye-Rusya ilişkilerinin geleceğine kafa yorulması gerektiğini düşünüyorum. Adana’da kurulan karargah talebi Türkiye’den geldi ve çalışmalar 2024-2025 yılında başlamıştı. ‘Çok uluslu kolordu’ Rusya-Ukrayna krizinden sonra çıktı. Baltık ve Doğu Avrupa ülkeleri ‘Ani bir Rus saldırısı olursa kendimizi savunacak durumda değiliz. Dolayısıyla desteğe ihtiyacımız var’ dediler. NATO’nun ani intikal edilebilir yapısı bu ihtiyacı karşılamadığı için ‘NATO bünyesinde çok uluslu kolordu yapısını kuralım ve bu ülkelere konuşlandıralım’ dediler. NATO’da planlar yapılırken tehditlere göre yapılıyor. NATO resmi olarak stratejik konseptine göre iki tehdit belirliyor. Bunların birincisi Rusya diğeri de terörizm. Bunu görünce muhtemelen Rus tehdidine karşı Türkiye’de de bir çok uluslu kolordu konuşlanacağını düşündüm. Marmara Bölgesi’nde bir kolordu olacağını düşünüyorum. Ancak Milli Savunma Bakanlığı’nın açıklamasında Adana’yı görünce ve çalışmaların önceden başladığını öğrenince bunun mutlaka terörizmle alakalı olacağını düşündüm. Peki neden Türkiye kendi topraklarında terörizmle mücadele için bir NATO karargahı oluşturmak istiyor? IŞİD ile mücadelede Türkiye, ABD’ye ‘Siz YPG ile iş tutuyorsunuz, biz iki tane tugay verelim. Bunlar IŞİD ile mücadele etsin ve siz YPG ile iş birliğini bırakın’ dedi. Yani Türkiye’nin daha önceki reflekslerini düşününce bu ihtimal bana daha kuvvetli geliyor. Ancak kamuoyunun İran savaşıyla bu kadar içli dışlı olduğu ve Rusya-Türkiye ilişkilerinin konuşulduğu bir ortamda bize bu çıkarımların yaptırılmaması gerekir. Bütün bunlar açıklanmalı.”