00:00
01:00
02:00
03:00
04:00
05:00
06:00
07:00
08:00
09:00
10:00
11:00
12:00
13:00
14:00
15:00
16:00
17:00
18:00
19:00
20:00
21:00
22:00
23:00
00:00
01:00
02:00
03:00
04:00
05:00
06:00
07:00
08:00
09:00
10:00
11:00
12:00
13:00
14:00
15:00
16:00
17:00
18:00
19:00
20:00
21:00
22:00
23:00
HABERLER
11:00
5 dk
SESLİ HABER
11:26
2 dk
HABERLER
12:00
5 dk
SESLİ HABER
12:21
1 dk
HABERLER
13:00
5 dk
HAFTA SONU HALLERI
13:05
115 dk
HABERLER
15:00
5 dk
HABERLER
16:00
5 dk
HABERLER
17:00
5 dk
HABERLER
18:00
5 dk
HABERLER
Saat başı başlıkları
07:00
1 dk
SEYİR HALİ
Ali Çağatay'la Seyir Hali
07:01
119 dk
HABERLER
Saat başı başlıkları
09:00
1 dk
YERİ VE ZAMANI
Güçlü Özgan'la Yeri ve Zamanı
09:05
114 dk
HABERLER
Saat başı başlıkları
11:00
1 dk
DÜNYA HABERİ
Dünyadan öne çıkan başlıklar
11:10
15 dk
PARANIN HAREKETİ
Ekonomide neler oluyor?
11:30
10 dk
ENERJİNİN SEYRİ
Enerji sektöründe öne çıkan başlıklar
11:50
10 dk
HABERLER
Saat başı başlıkları
12:00
1 dk
GÜN ORTASI
Okan Aslan'la Gün Ortası
12:05
85 dk
HABER MASASI
Selin Yazıcı, Aslı Kahveci ve Serkan Baştımar'la Haber Masası
13:30
35 dk
YENİ ŞEYLER REHBERİ
Serhat Ayan'la Yeni Seyler Rehberi
14:05
55 dk
HABERLER
Saat başı başlıkları
15:00
1 dk
EKONOMİ PANORAMA
Erdal Kaplanseren'le Ekonomi Panorama
15:05
55 dk
HABERLER
Saat başı başlıkları
16:00
1 dk
EKSEN
Ceyda Karan'la Eksen
16:01
89 dk
HABERLER
Saat başı başlıkları
17:30
1 dk
HABERLER
Saat başı başlıkları
18:00
1 dk
HABERLER
Saat başı başlıkları
19:00
1 dk
DünBugün
Geri dön
Adana107.4
Adana107.4
Ankara96.2
Antalya104.8
Bursa101.4
Çanakkale107.2
Diyarbakır89.6
Gaziantep104.3
Hatay106.1
İstanbul97.8
İzmir91.0
Kahramanmaraş92.3
Kayseri105.5
Kocaeli90.2
Konya88.6
Malatya106.0
Manisa101.0
Mardin92.2
Ordu99.6
Sakarya90.2
Samsun107.7
Sivas104.2
Şanlıurfa95.3
Trabzon102.4
Van88.0
 - Sputnik Türkiye, 1920
EKSEN
Ceyda Karan’ın hazırladığı Eksen’de her gün dünyanın farklı bölgelerine dair gelişmeler masaya yatırılıyor.

‘Halk, bu yeni ekonomi politikasını ve yönetimini beğenmedi ve sandıkta tepkisini gösterdi’

Ceyda Karan'la Eksen
Abone ol
Doç. Dr. Volkan Özdemir’e göre, Türkiye’de sadece yerel seçim olarak değerlendirilemeyecek kadar değişik bir siyasi tablo ortaya çıktı. Özdemir bu sonuçta dünyada bile terk edilen neoliberal politikaların halkı yoksullaştırmasının etkili olduğunu belirtti.
Türkiye’de genel seçimlerden 10 ay sonra gerçekleştirilen yerel seçimler, AKP’nin ağır yenilgisiyle sonuçlandı. Ana muhalefetteki CHP, başkent Ankara, İstanbul, İzmir, Antalya'nın yanı sıra Bursa'yı da kazanarak, Türkiye'nin en büyük 5 ilinde yerelde iktidar oldu.
Türkiye geneli oy oranında CHP, yüzde 37,77 ile ilk sırada yer alırken AKP yüzde 35,49 oy aldı. Uzun yıllar sonra siyasi haritanın rengini değiştiren bu sonuçlar, en başta 2022’den bu yana Türkiye’yi vuran ağır ekonomik kriz, ücretlerdeki keskin düşüş, emekli maaşlarının dibe vurması eşliğinde neoliberal ekonomi modelinin sonuçların halka yansımasına yoruluyor. Aynı şekilde Gazze krizinde iktidarın gerilim dozu yüksek retoriğine karşılık İsrail ile ekonomik ilişkilerin devam etmesinin iktidar tabanında olumsuz karşılandığı görüşleri de dile getiriliyor.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, yenilgiyi kabul ederek hatalarını görerek ‘toparlanmaktan’ bahsederken, yaptığı ilk konuşmada ekonomi yönetiminin Orta Vadeli Kalkınma programına devam edeceğini belirterek adeta Batılı yatırımcılara mesaj verdi. Batılı ekonomist ve gözlemciler mevcut ekonomi politikalarına devam edileceği mesajının piyasalar tarafından memnuniyetle karşılanacağı öngörüsünde bulunuyor.
Yerel seçimlerin Türkiye’nin bölgesinde ve dünyadaki duruşuna olası etkileri de tartışılmaya başlandı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, uzun bir sürenin ardından ABD Başkanı Joe Biden’ın ‘son senesinde’ mayıs başı için Beyaz Saray daveti alırken, ortaya çıkan tablonun dış politikaya etkileri merak konusu.
Gelişmeleri ATASAM Başkanı Doç. Dr. Volkan Özdemir ile konuştuk

‘Sadece bir yerel seçim olarak değerlendirilemeyecek kadar değişik bir sonuçla karşı karşıyayız’

Doç. Volkan Özdemir’e göre, iktidardaki AKP’yi genel seçimlerden 10 ay sonra yerel seçimlerde ikinci parti konumuna düşüren etmenlerin başında, Maliye Bakan Şimşek’in 10 aydır uyguladığı Batılı finans sistemleriyle ilintili neoliberal ekonomik politikalar geliyor:

“Genel seçimlerin üzerinden 10 ay geçti. Onun üzerine yapılan yerel seçim, beklenmedik sonuçlara tanıklık ettiğimiz bir seçim oldu. Bence yerel seçimin en önemli özelliği, istatistiklere bakınca da görüldüğü üzere, ilk defa iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi’nin Türkiye’de ikinci konuma gerilemesi ve ilk defa Cumhuriyet Halk Partisi’nin birinci olması. Son yıllar itibarıyla söylüyorum... Türkiye nüfusunun önemli bir kısmının yaşadığı, Türkiye’de ekonomik faaliyetin önemli bir kısmının olduğu birçok Büyükşehir artık CHP’nin kontrolüne geçmiş durumda. Bu, ister istemez Türkiye’nin genel siyasi tablosu hakkında da fikir verecektir bence.

Sadece bir yerel seçim olarak değerlendirilemeyecek kadar değişik bir sonuçla karşı karşıyayız. Buradaki en önemli unsur, dramatik değişimin 10 ay gibi kısa bir sürede nasıl olduğuyla ilgili. Asıl tartışılması, düşünülmesi gereken bu. Ben burada ekonominin ana belirleyici olduğunu düşünüyorum. İktidar genel seçime kadar farklı bir ekonomi politikası yürütmüştü. Bir nevi seçim ekonomisi uygulanmıştı. Ona yönelik isimler ekonomi yönetiminin başındaydı. Fakat seçimlerden sonra Mehmet Şimşek özelinde daha farklı bir ekonomi ekibi ve politikası oluşturuldu.10 ay sonrasında gördüğümüz ise şu:

Halk, bu yeni ekonomi politikasını ve yönetimini beğenmedi. Buna karşı tepkisini gösterdi. Burada tabii Mehmet Şimşek’in geçmişten beri ayırt edici özelliği, uluslararası sermayeyle barışık, finans-kapital çevreleriyle ilişkili, klasik neoliberal iktisat doktrininin uygulayıcısı olması. Nitekim aynı uygulamalara devam etti. Sert faiz artışları ekonomik faaliyetin aksamasına sebebiyet verdi. Bunun dışında daha önceki yanlış politikaların sonucu oluşan enflasyonun indirilememiş olması ve özellikle halkın geniş kesimlerinin; özellikle dar gelirli kesimlerin, sayıları 16 milyonu bulan ve ekonomik pastadan en az pay alan emeklilerin hükümete önemli bir ders verdiğini, uygulanan ekonomik politikaları beğenmediğini ve bunun faturasını da seçimlerde kestiğini düşünüyorum.”

‘Muhalefetin asıl başarısı lider değişikliğiyle ilgili’

CHP’nin yerel seçim başarısının arkasında Kemal Kılıçdaroğlu yönetiminin değişmesi olduğunu belirten Özdemir, Türkiye vatandaşlarının değişime kredi açtığı görüşünde:

“Öncelikle 2019 yerel seçimlerinde de oy kaybı yaşamıştı AKP. Fakat orada fark şu: O seçimde ikinci olan CHP, il genel meclisi oylarına kıyasla gerideydi. AKP, yüzde 39’a 23 gibi 16 puanlık bir farkla birinciydi ve AKP’nin birinciliği tartışılmıyordu. Bu sefer AKP 34-32 oranıyla ikinci sıraya ilk defa düştü. Bu not edilmeli. İkincisi, 2019’un dünyasında 2008 dünya finansal krizi olmuştu fakat neoliberal politikalar o kadar sorgulanmıyordu. Şu anda 2024’teyiz ve dünya, neoliberal iktisat politikalarını büyük ölçüde terk etmiş durumda. Dünyanın her tarafında bunlar sorgulanırken, eskinin temsilcileri ve taklidiyle yürütülen politikanın ters teptiğini düşünüyorum. Ana etmen bu.

Muhalefet başarılı mı? Elbette. Neden başarılı? Çünkü ilk kez birinci parti oluyor. Büyükşehirleri ve daha önce kazanamadığı birçok ili kazandı. Harita renkleniyor. Rakamlara yansıyan bir başarı var. Bunun ana sebebi ne? Ben muhalefetin asıl başarısının lider değişikliğiyle ilgili olduğunu düşünüyorum. 13 yıllık başarısız bir genel başkanın kasım ayındaki kurultayla gönderilmesi durumu yaşandı. Her zaman seçmen açısından yeni yüze kredi açılır. Henüz beş ay geçmiş kurultayın üzerinden ama vatandaş her zaman değişime, yeni yüze bir kredi açar. Dolayısıyla CHP bu anlamda başarılıdır.”

‘Batı basını tarafından neden manşetlere çıkarılmadığı bir soru işaretidir’

Cumhuriyet Halk Partisi’nden sonra seçimin en başarılı ikinci partisinin Yeniden Refah Partisi olduğunu belirten Özdemir, diğer yandan Ankara’da yüzde 60’ları bulan oranda oy alan Mansur Yavaş yerine CHP’nin İstanbul adayı Ekrem İmamoğlu’nun Batı basınında sürekli manşet olmasının dikkat çekici olduğu değerlendirmesinde bulundu:

“Bu seçimin başarılı olan ikinci partisi ve artık muhalefette konumlanan partisi Yeniden Refah Partisi’dir. Türkiye genelinde yüzde 7 ile barajı yakaladı ve üçüncü parti oldu. AKP’den kopan, onu cezalandırmak isteyen seçmenin ya sandığa gitmediğini ya da YRP’ye yöneldiğini görüyoruz. İlerleyen dönemde, YRP’nin hem ekonomiye bakış açısı, hem sosyal politikalara bakış açısı hem de dış politikaya bakış açısı itibarıyla iktidardan ciddi bir farklılık göstereceği, iki parti arasında mücadele olacağı ve Türkiye’de artık 1 Nisan itibarıyla siyasi dengenin altüst olduğu bir döneme giriyoruz.

Her şeyden önce, bilhassa başkent Ankara’da, iktidar partisi adayını ikiye katlayan bir Mansur Yavaş fenomeni var. Yüzde 60 oyla bence seçimlerin en başarılı ismi. İstanbul’da tabii İmamoğlu’nun bir başarısı var. İşte seçimin jeopolitik yansıması ondan sonra başlıyor. Özellikle Batı basınına dikkat ettim AP’den Reuters’a kadar... Seçim sonuçlarını ‘İmamoğlu, Erdoğan’ı yendi’ diye görüyorlar. Bu seçimin bir sonucu olabilir fakat ana sonucu değil. Neden bunu göstermek istedikleri, neden buna odaklandıkları, Mansur Yavaş gibi bir ismin yüzde 60 almasına rağmen Batı basını tarafından neden manşetlere çıkarılmadığı bir soru işaretidir.”

‘Gazze ve dış politikadaki tutarsızlık, YRP’nin yükselişinde bir faktör olabilir’

Dış politikanın yerel seçimlere ciddi bir etkisi olmadığını kaydeden Volkan Özdemir, diğer yandan iktidarın Gazze söylemleri ve İsrail ile ilişkilerindeki tutarsızlığın, bazı seçmen kitlelerinin YRP’ye kaymasıyla sonuçlandığı değerlendirmesinde bulundu:
“Seçmenin oy verme davranışında ben dış politikanın çok belirleyici olduğunu düşünmüyorum. Daha çok ekonomi ve hem ideolojik hem siyasi söylemlerin etkili olduğunu düşünüyorum. Tabii özellikle yerel seçimlerde aday faktörü de öne çıkıyor. Fakat dış politikadan ziyade dış politikadaki tutarsızlığın, YRP’nin yükselişinde bir faktör olarak görülebileceği kanaatindeyim. Nedir bu tutarsızlık? Bir taraftan 6 aydır devam eden bir katiam var İsrail-Filistin çatışmasında. Filistinlilerin mağdur edildiği, İsrail’in ve göstermek istemeseler ABD’nin de desteğiyle son 6 ayda zirveye çıkan bir katliam söz konusu. Türkiye, dış politikada İsrail’i kınayan bir retorik geliştirdi. Fakat öte taraftan aynı anda İsrail ile ilişkileri ve ticareti artıran bir politika izlenildiği zaman bu tutarsızlık, birileri tarafından dile getirilebiliyor ve halkın gündemine sokulabiliyor. O da geçmişten beri Filistin meselesine duyarlılığıyla bilinen YRP gibi bir gelenek tarafından yapılınca bu tutarsızlığın ciddi anlamda oy verme davranışına yansıdığını düşünebiliriz. Son 10 ayda ekonomide ve dış politikada yürütülen bu siyaset anlayışına karşı vatandaşın duyarsız kalmadığı anlamına geliyor bu. Aynı cenahtan, yani geçmişte siyasal İslam’dan kopup gelen partilerin mücadelesinin bir ayrışmaya yol açabileceği konusunda da bir fikir veriyor bize bu yaşananlar.”

‘Türkiye’nin borçlu olduğu küresel sermayeye, Batılı finans-kapital merkezlerine güven tazeleme mesajıdır bu’

Türk ekonomisinin içinde bulunduğu sıkıntılı durumu rakamlarla izah eden Özdemir, cari açığa ve dış borçlanmaya dikkat çekti. Vatandaşın makro ekonomik ‘pozitif’ verilerle ilgilenmediğini ve kendi yaşam standartlarını esas aldığını hatırlatan Özdemir, son 10 aydır uygulanan ve reklamı yapılan ‘rasyonel’ ekonomik politikaların da eninde sonunda terk edileceği görüşünde:

“Türkiye ekonomisi çok sıkıntılı bir durumda ve bu anlamda iktidar partisi de bir kıskaç içerisinde. Mevcut sürdürülen son 10 aylık politika için ne diyorlar? ‘Rasyonel politika, akılcılığa geri dönüş, ortodoks politikalar’ vs. fakat bunlar neoliberal eksenden yapılıyor. Verilere göz atarsak bambaşka bir gerçeklikle karşı karşıyayız. Türkiye’nin toplam dış borcu 500 milyar doları aşmış durumda. Bir yıl veya kısa vadeli borçlar 220 milyar doları aşmış durumda. Ve hala TL’nin sert değersizleşmesine rağmen Türkiye, yıllık 40 milyar dolarlık bir cari açık sendromuyla karşı karşıya. Bu durumda rezervleriniz güçlü değilse, üretim ekonomisine sahip değilseniz, cari fazla veremiyorsanız; dışarıdan gelen ucuza mal edebileceğiniz bu borçlanmayı ‘başarı’ gibi sunma yanılsamasına düşüyorsunuz. Neden yanılsama? Çünkü bu vatandaşın somut yaşamını etkilemiyor. Bu makro-ekonomik bir tartışma. Vatandaş neticede kendi alım gücüne, hayat standardına bakıyor. Dolayısıyla bir yandan vatandaşın somut iktisadi taleplerine karşılık vermek bir yandan da bu politikaları yürütmek çelişkili bir durum. Bu anlamda iktidar kıskaç altında.

Tabii hemen sonrasında yapılan ‘Önümüzde seçim yok artık bu ortodoks ekonomi politikalarına devam edeceğiz’ açıklaması da biraz Türkiye’nin borçlu olduğu küresel sermayeye, Batılı finans-kapital merkezlerine ‘Durum çok kötü, biz de sizinle yol almaya belli bir süre daha devam edeceğiz’ şeklinde bir güvence mesajıdır. Fakat bu böyle devam ettikçe iktidar partisinin eriyip gideceği bir gerçek olarak karşımızda. Dolayısıyla soru şu: Bu politikalar ne zaman terk edilecek? Kısa vadede gözükmüyor ama bir yerde bu terk edilmek zorunda kalır.”

‘Bence ABD’de çok ciddi pazarlıklar söz konusu olacaktır’

Türkiye’nin Batı’ya olan ekonomik bağımlılığını azaltmaya yönelik adımlar atmadığını belirten Özdemir, bunun dış politikadaki etkisini vurguladı. Özdemir’e göre her ne kadar 9 Mayıs’ta Erdoğan-Biden zirvesi yapılacak olsa da, ABD-Türkiye ilişkilerinin belirleyicisi kasım ayında yapılacak ABD başkanlık seçimleri olacak:

“10 aylık ekonomide Batı’ya dümen kırılmasıyla birlikte ister istemez dış politikada da ciddi bir yakınlaşma oldu. Bunlar birbirini besleyen dinamiklerdir, ayrı olmaz. Ekonomisi bu kadar Batı’ya bağımlı bir ülkenin Batı’ya rağmen bir politika geliştirmesi kolay değil. Ama öbür yandan da ‘Batı’ya bağımlı ama siz bağımsız kılmak için ne yaptınız’ sorusu gündeme gelecektir. Bu konuda Ankara’nın pek bir politika geliştirmediği, kendini bağımlı kılan unsurlara ekonomi yönetimini terk etmekte olduğu izlenimi doğmuş durumda. Bunun sonuçlarını da yaşıyoruz.

Mayıs ayındaki Biden-Erdoğan zirvesi bence önemli. Biden seçildikten sonra ilk defa davet ediyor. Bence orada çok ciddi pazarlıklar söz konusu olacaktır. Bilhassa Irak’ın kuzeyine bir operasyondan bahsediliyor. Bu konuda ABD ile Türkiye arasında uyum sağlanabilecek mi? Son 10 aya baktığımızda ilişkilerinin yumuşamaya başladığını ve bir yakınlaşma olduğunu görüyoruz. Mayısta çıkacak sonuç ne olursa olsun ben bunun kesin varılacak nokta olacağı kanaatinde değilim. Asıl Amerika seçimleri önemli. Biden iktidarda kalacak mı? Kasım’da Trump mı gelecek? Bence kasımdaki ABD seçimlerine kadar AKP ve Sayın Cumhurbaşkanı, durumu biraz idare etmeye çalışacak. Ben asıl ABD seçimleri sonrası Türkiye’nin belirli bir karara ulaşacağını düşünüyorum. Fakat hükümet dediğim gibi ekonomide ve dış politikada dümeni Batı’ya kırmış gibi gözüküyor. Bunun neticesinde de çeşitli toplumsal kesimlerden gelen tepkiyi ve bunun siyasi sonuçlarını göğüslemek zorunda kalıyor.”

‘Burası Türkiye ve her türlü sürprize açık’

Türkiye’nin diplomatik rotasını Batı’ya çevirirken attığı somut adımların Rusya ile ilişkilere doğrudan etkisi olmayacağı değerlendirmesinde bulunan Doç. Özdemir’e göre buradaki kritik mesele, Türkiye’nin Ukrayna konusundaki tavrını koruyup korumayacağı:

“Somut olarak dümeni Batı’ya kırmaktan neyi kastediyoruz? İsveç’in NATO üyeliğinin kesin bir ödün alınmadan apar topar alınması, F-16 satış sürecine yönelik olarak ilerleme yaşanması örnek olarak gösterilebilir. Bu ikisinin de Rusya ile ilişkilerde doğrudan ilgisi yok. Dolaylı bir etki olabilir. Doğrudan etki ne olacaktır? Türkiye’nin Ukrayna’daki savaşla ilgili iki yıldır izlediği politikayı, yani görece tarafsız politikayı terk edip etmeyeceği etkileyecek. Eğer Türkiye orayı terk edip Batı ile birlikte hareket ederse, bu defa da ekonomisinde Rusya ile ilişkiler neticesinde ciddi sorunlar yaşayacaktır.

Türkiye’yi kim yönetirse yönetsin; aklı başında bir hükümetin Batı için Rusya’dan, Rusya için Batı’dan vazgeçmeyeceğini düşünüyorum. En önemlisi de Rusya bölgede komşumuz ve jeopolitik gerçekler var. Aklı başında bir hükümetin radikal dönüşler yapmayacağını düşünüyorum ama burası Türkiye ve her türlü sürprize açık.”

Haber akışı
0
Tartışmaya katılmak için
giriş yapın ya da kayıt olun
loader
Sohbetler
Заголовок открываемого материала