AB ülkeleri Ortadoğu krizi nedeniyle akaryakıt fiyatlarına müdahale ediyor

Ortadoğu’daki gerilimin küresel enerji piyasalarında yarattığı dalgalanma, Avrupa Birliği (AB) ülkelerini akaryakıt fiyatlarını doğrudan düzenlemeye yöneltti. Birçok üye ülke, tüketicileri ve şirketleri korumak amacıyla kar marjı sınırlaması, tavan fiyat uygulamaları ve diğer müdahale araçlarını hayata geçirdi veya hazırlıyor.

İtalya’da dizel fiyatlarının litre başına 2 euroyu aşması ve artmaya devam etmesi üzerine, nakliye sektörü 20-25 Nisan tarihleri arasında greve gitme kararı aldı.

Hükümet, benzinde ve dizelde litre başına 25 euro sent, LPG’de ise kilogram başına 19 euro sent geçici ÖTV indirimi uygulamaya koydu. 7 Nisan’a kadar yürürlükte olacak bu tedbirin bütçeye yaklaşık 417 milyon euroya mal olacağı hesaplanıyor. Hükümet, sürenin uzatılması üzerinde çalışıyor. Ayrıca, yük taşımacılığı yapanlar ve balıkçılar için de özel muafiyetler getirildi.

Almanya’da 1 Nisan’dan itibaren akaryakıt istasyonlarının benzin ve dizel fiyatlarını günde sadece bir kez, saat 12.00’de artırmalarına izin veriliyor. Fiyat indirimleri ise gün içinde istenilen saatte yapılabiliyor. Uygulamanın amacı, daha önce günde 20-50 kez görülebilen spekülatif fiyat dalgalanmalarını sınırlamak.

Bunun yanında, kartel dairesinin suistimallerle mücadele yetkileri güçlendirildi. Ancak akaryakıtta şu aşamada vergi indirimi öngörülmüyor.

Tüm bu adımlara rağmen, ülkede dizel dahil litre fiyatları genel olarak 2 euronun üzerinde kalmaya devam ediyor. Ortadoğu’daki son tırmanma başlamadan hemen önce, ADAC verilerine göre Super E10 benzinin litre fiyatı ortalama 1.778 euro, dizel ise 1.746 euro seviyesindeydi.

Avusturya, Nisan ayı itibarıyla iki aşamalı bir paket uygulamaya koydu:

Benzin ve dizelde litre başına 5 euro sent geçici mineral yağ vergisi indirimi,

Tedarik zincirinin tamamında kar marjına üst sınır: Marj, kriz öncesi seviyelerin yüzde 50’sinden fazla artarsa müdahale edilebilecek.

Bu önlemlerin istasyon pompalarındaki fiyatları toplamda yaklaşık litre başına 10 euro sent aşağı çekmesi bekleniyor. Paket, 25 Mart’ta parlamentodan onay aldı.

Çekya hükümeti, akaryakıt perakendecilerinin kar marjlarını doğrudan sınırlama yoluna gitti. Buna göre, litre başına azami ekleme 2.50 Çek kronunu (yaklaşık 0.10 euro) geçemeyecek. 8 Nisan’da yürürlüğe girecek bu düzenleme, piyasada spekülatif fiyat artışlarının önüne geçmeyi hedefliyor. Ek olarak, dizeldeki ÖTV de geçici olarak düşürüldü.

Slovakya, özellikle Polonya’dan gelen araçların ucuz yakıt almak için ülkeye girişini ifade eden “yakıt turizmi”ne karşı önlemler aldı. Mart ortasından itibaren, yabancı plakalı araçlar için dizel fiyatları artırılabiliyor. Bu fiyatlar, komşu ülkeler olan Çekya, Avusturya ve Polonya’daki ortalamalar temel alınarak belirleniyor; örnek olarak 1.83-2.01 euro/litre aralığı veriliyor.

Ayrıca, bu araçlar için dolum miktarına sınırlama getirildi: Bir depo + en fazla 10 litre bidon dolumu yapılabiliyor. Önlemler 30 gün süreyle geçerli ve uzatılabilme imkanı bulunuyor. Benzin ve yerel sürücüler bu uygulamadan etkilenmiyor. Avrupa Komisyonu ise bu adımların AB mevzuatıyla potansiyel çelişki taşıdığı uyarısında bulundu.

Polonya, doğrudan tavan fiyat uygulamasına giden ülkelerden biri oldu. Akaryakıtta azami perakende fiyatlar Enerji Bakanlığı tarafından günlük olarak belirleniyor. 31 Mart’tan itibaren ise akaryakıtta KDV oranı yüzde 23’ten yüzde 8’e indirildi; ÖTV de AB’nin izin verdiği asgari seviyeye çekildi.

Tedbirin amacı, vergi indirimlerinin aracı kurumlar tarafından “emilmesini” engelleyerek doğrudan tüketiciye yansımasını sağlamak. Tavan fiyatın ihlali durumunda 1 milyon zlotiye kadar para cezası öngörülüyor. Düzenlemenin en azından Nisan ortasına kadar yürürlükte kalması, daha sonra uzatılabilmesi planlanıyor. Maliye üzerinde aylık yükünün yaklaşık 1.6 milyar zloti olacağı tahmin ediliyor.

Bununla birlikte, LPG sektör temsilcileri hükümete eleştiriler yöneltiyor. Yaklaşık 3 milyon LPG’li araç sahibinin, LPG’nin tavan fiyat kapsamına alınmaması nedeniyle destek paketinin dışında bırakıldığı, bu tüketici grubunda ciddi memnuniyetsizlik oluştuğu belirtiliyor.

AB ülkelerinin attığı tüm bu adımlara karşın, akaryakıt fiyatlarının genel düzeyi, son dönemdeki küresel enerji fiyat hareketleri öncesindeki seviyelerin üzerinde kalmayı sürdürüyor.