İnsan ile köpek arasındaki bağın ne kadar eski olduğu uzun zamandır tartışılıyordu. Şimdi ise bu hikâyeye güçlü bir bilimsel yanıt geldi. Oxford üniversitesi öncülüğünde yürütülen uluslararası bir araştırma, köpeklerin sanılandan binlerce yıl daha önce insanlarla birlikte yaşamaya başladığını yani evcilleştiğini ortaya koydu.
Araştırmaya göre, Anadolu ve Avrupa’daki arkeolojik alanlardan elde edilen antik DNA verileri, köpeklerin yaklaşık 16 bin ila 14 bin yıl önce zaten insan topluluklarının bir parçası olduğunu gösteriyor. Bu dönemde insanlar hâlâ avcı-toplayıcıydı ve tarım henüz ortaya çıkmamıştı.
Daha önce bilinen antik DNA kayıtları 10 bin 900 yıla tarihleniyordu bu da kabul edilen genetik kaydı yaklaşık 5 bin yıl geriye çekiyor.
Kemiklerden gelen DNA
Bilim insanları için en büyük zorluk, köpeklerle kurtların kemiklerinin neredeyse ayırt edilemez olmasıydı. Bu yüzden geçmişte köpeklerin izini sürmek oldukça zordu.
Bilim insanları, köpeklerin gri kurt popülasyonlarından türediğini ve bu sürecin son Buzul Çağı civarında gerçekleştiğini düşünüyor.
Yeni çalışmada ise 17 farklı kurumdan uzmanların yer aldığı araştırma ekibi, yalnızca kemik şekillerine değil, doğrudan antik DNA’ya odaklandı. Türkiye’deki Pınarbaşı (yaklaşık 15.800 yıl öncesi) ve İngiltere’deki Gough Mağarası gibi alanlardan çıkarılan örneklerin genomları analiz edildi ve sonuçlar Nature dergisinde yayımlandı.
Sonuç olarak bu kalıntılar gerçekten köpeklere aitti ve üstelik oldukça yaygındılar.
Sivas Kangal yavruları
© AA / DOGAN SARITAS
14 bin yıl önce Avrupa ve Anadolu’da yayılmışlardı
Araştırma, köpeklerin yalnızca tek bir bölgede değil, binlerce kilometrelik bir alana yayılmış olduğunu ortaya koydu. Yaklaşık 14 bin yıl önce, yani insanların hâlâ avcı-toplayıcı olduğu bir dönemde, köpekler Batı Avrasya’nın büyük bölümünde insanlarla birlikte yaşıyordu.
Oxford’dan arkeolog Lachie Scarsbrook bu durumu şöyle özetliyor:
“Köpekler ve kurtlar en az 16 bin yıl önce hem biyolojik olarak hem de insanlarla ilişkileri açısından açıkça ayrılmıştı.”
Bu da köpeklerin evcilleştirilmesinin, tarımdan çok önce, muhtemelen son Buzul Çağı sırasında gerçekleştiğini gösteriyor.
Sadece evcil değil, aile üyesi
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri ise köpeklerle insanlar arasındaki ilişkinin derinliği.
Türkiye’deki Pınarbaşı alanında yapılan analizler, insanların köpekleri balıkla beslediğini ortaya koydu. Üstelik bazı köpeklerin bilinçli şekilde gömüldüğüne dair izler de bulundu.
Bu, köpeklerin sadece fayda sağlayan hayvanlar değil, aynı zamanda duygusal ve kültürel değeri olan canlılar olduğunu düşündürüyor.
Aynı köpekler, farklı insanlar
İlginç bir başka detay ise bu köpekler, genetik olarak birbirine oldukça benzerken, birlikte yaşadıkları insan toplulukları birbirinden farklıydı.
Bu durum, köpeklerin yayılmasının insan göçleriyle bağlantılı olabileceğini gösteriyor. Yani köpekler, yalnızca insanların yanında yaşamakla kalmadı, onların yol arkadaşına dönüştü.
Bugün bilinen köpek ırklarının temellerinin bile o dönemde atılmış olması, insan-köpek ilişkisinin ne kadar köklü olduğunu ortaya koyuyor.