ABD’de nükleer enerjinin ilk kez 1957’de devreye alınmasından bu yana ortaya çıkan yüksek düzeyli radyoaktif atığın nasıl ve nerede saklanacağı sorunu tam anlamıyla çözülebilmiş değil. Güvenlik, çevre ve terör riski gibi nedenlerle bu atıkların binlerce yıl koruma altında tutulması gerekiyor.
ABD Enerji Bakanlığı, yeni bir girişim başlatarak eyaletlerden nükleer atık depolama tesisine ev sahipliği yapmaları için gönüllü olmalarını istedi.
Eyaletlere ‘kalıcı jeolojik depo’ çağrısı
Bakanlığın yayımladığı yeni yönergede, kullanılmış yakıt çubukları için bir ‘permanent geological repository’ kurulması planlanıyor.
Söz konusu tesisler, yüksek düzeyli nükleer atığın yerin derin katmanlarında uzun vadeli olarak saklanmasını amaçlıyor.
Yatırım ve istihdam vurgusu
Projeye ev sahipliği yapacak eyaletlere önemli ekonomik destek verilmesi planlanıyor. Haberde, tesislerle birlikte büyük altyapı yatırımları ve “binlerce yeni iş” oluşturulmasının hedeflendiği belirtiliyor.
Depolama alanları, planlanan ‘Nükleer Teknoloji Geliştirme Kampüsü’ yapısının bir parçası olacak. Söz konusu kampüslerde, 'hedefe göre' yeni nesil reaktör kurulumları, uranyum zenginleştirme tesisleri, nükleer teknoloji üretim merkezleri yer alacak.
İlk ilgi gösteren eyaletler
Reuters’a göre Utah ve Tennessee şimdiden projeye ilgi bildirdi. Diğer eyaletlerin başvuru yapabilmesi için 60 günlük süre tanındı.
Nükleer atık depolama tesisleri ABD’de uzun süredir kamuoyu itirazları ve siyasi tartışmalar nedeniyle ilerleme kaydedemiyordu.
Hedef: 2050’ye kadar nükleer kapasiteyi dört katına çıkarmak
Girişim, Trump yönetiminin nükleer enerji kapasitesini büyütme planının parçası olarak görülüyor. Yönetimin hedefi, 2050’ye kadar üretimi dört kat artırmak.
Bu kapsamda öne çıkan teknoloji 'küçük modüler reaktörler' olarak belirtiliyor. Daha düşük alan kaplayan ve seri üretime uygun tasarlanan bu reaktörler ABD’de henüz yaygın biçimde devreye alınmış değil.
Taşınabilir ‘mikro reaktör’ planı
Yönetim ayrıca ‘‘taşınabilir mini reaktörler’ geliştirilmesini de destekliyor. Kamyonla taşınabilecek boyuttaki bu sistemler şimdilik daha çok askeri kullanım için planlanıyor.
ABD Ordusu’nun en az bir mikro reaktörü 2026 yazına kadar devreye almayı hedeflediği belirtiliyor.
En önemli sorunun yanıtı belirsiz
Nükleer atıkların kalıcı olarak nerede depolanacağı ise hala belirsiz. Yeni çağrıya kaç eyaletin yanıt vereceği ve yerel muhalefetin nasıl şekilleneceği önümüzdeki aylarda netleşecek.